વિચારો, ઘટનાઓ, સંજોગો, વાસ્તવિકતા વગેરે પચાવવાની તાકાત તમારી સાયકોલોજીકલ ઇમ્યુનીટી મજબૂત બનાવે છે!

તમારી આજુ-બાજુનું વાતાવરણ-પોષણ ગમે તેટલું સારું હોય, તમારી ફિઝિકલ ઇમ્યુનીટી ગમે તેટલી મજબૂત હોય પરંતુ જો તમારું મન ચિંતાગ્રસ્ત હોય, ભયમાં હોય કે તણાવમાં હોય તો તેની અસર તમારા સ્વાસ્થ્ય પર થયા વગર રહેતી નથી. તમારું પોષણ, ઇમ્યુનીટી બુસ્ટર્સ અને ફિઝિકલ ઇમ્યુનીટી બધું કોરાણે રહી જાય છે. સતત ચિંતાઓ, તણાવ, અજંપો વગેરે તમારા શરીરમાં હાનિકારક રસાયણો ઉત્પન્ન કરે કે મગજમાં ન્યુરો-કેમિકલ્સના લેવલમાં ગરબડ પેદા કરી દે ત્યારે બચાવમાં આ સાયકોલોજીકલ ઇમ્યુનીટી જ મદદમાં આવતી હોય છે.

પૃથ્વી પરના દરેક જીવ પાસે પોતાનો આગવો કુદરતી હીલિંગ પાવર હોય છે અને એમાં’ય મનુષ્ય પાસે તો ડબલ પાવર – ફિઝિકલ અને સાયકોલોજીકલ!

મજબૂત સાયકોલોજીકલ ઇમ્યુનીટી માટે સારી સંકલ્પ શક્તિ ગજબનું કામ કરે છે. જો તમે મજબૂત સંકલ્પ કરી શકતા હોવ અને તેને દ્રઢતાપૂર્વક વળગી રહી શકતા હોવ તો ગમે તેવી વિપરીત પરિસ્થિતિઓને પણ આસાનીથી પર પાડી દઈ શકો છો. ઘણીવાર વ્યક્તિઓ મુશ્કેલ સંજોગો, નુકસાન કે હકીકત પચાવી નથી શકતા અને સરવાળે નાસીપાસ થઇ જતા હોય છે, તૂટી જતા હોય છે. તંદુરસ્ત રહેવા માટે સારી પાચનશક્તિ હોવી જરૂરી છે અને હું કહું છું આ પાચનશક્તિ પણ બે પ્રકારની હોય છે, શારીરિક અને માનસિક! માનસિક પાચનશક્તિ – મેન્ટલ ડાયજેશન એટલે વિચારો, ઘટનાઓ, સંજોગો, વાસ્તવિકતા વગેરે પચાવવાની તાકાત! જો તમારી આ પાચનશક્તિ સારી હોય તો તમારું મન કોઈપણ બાબતનો સ્વીકાર સહજતાથી કરી શકે છે અને તમને ખબર જ હશે કે મનને મજબૂત બનાવતી કોઈપણ પ્રક્રિયાની શરૂઆત સ્વીકાર – એક્સેપ્ટન્સથી જ શરુ થતી હોય છે. આ સ્વીકૃતિ જ તમને ‘બાઉન્સ બેક’ થવા માટે પ્લેટફોર્મ પૂરું પડે છે.

કોઈપણ રોગ સામે બીમાર વ્યક્તિનું માત્ર શરીર નથી લડતું, મન પણ લડતું હોય છે!

આપણામાંથી મોટા ભાગના એ નહીં જાણતા હોય કે આ રોગપ્રતિકારક શક્તિ શારીરિક અને માનસિક એમ બે પ્રકારની હોય છે. કોઈપણ રોગ સામે બીમાર વ્યક્તિનું માત્ર શરીર નથી લડતું, મન પણ લડતું હોય છે. મહત્વની વાત એ છે કે મનની લડત શરીરની લડાઈને મજબૂતાઈ આપતી હોય છે, પરંતુ મન જો શસ્ત્રો હેઠા મૂકી દે ને તો શરીર તો જીતેલી બાજી પણ હારી જતું હોય છે! અનેક દાખલાઓ મળશે જ્યાં મનથી હારી ગયેલાઓએ સારવારની સફળતાની ફિનિશિંગ લાઈન ઉપર દમ તોડી દીધો હોય!

અર્જુનના વિષાદને ‘ડિપ્રેશન’ કહેવું યોગ્ય છે ?!

ડિપ્રેશનના અગણિત દર્દીઓના જીવનને ખુબ નજદીકથી જોયા બાદ એક મનોચિકિત્સક તરીકે મારુ માનવું છે કે અર્જુનના વિષાદને ‘ડિપ્રેશન’ તરીકે ઓળખાવવું એ શ્રીમદ્ ભાગવદ્ ગીતાનો અભ્યાસ કરનારની ભૂલ છે. ‘ડિપ્રેશન’ની જે અવસ્થાને મેડિકલ સાયન્સ રોગ તરીકે ગણે છે તે તાત્કાલિક ઉભી થયેલી ઉદાસીનતા નથી પરંતુ દિવસોથી ચાલી આવતી ઉદાસી કે હતાશ મનોદશા છે. અર્જુન કઈં દિવસોથી ઉદાસ હોય, અનિચ્છાએ યુદ્ધમાં જોતરાયો હોય કે એને પરાણે રથમાં ચઢાવવો પડ્યો હોય એવું થોડું હતું. શ્રીકૃષ્ણને પોતાનો રથ બંને સેનાની મધ્યમાં લઇ જવાનું કહેવા સુધી તો એ ગાંડીવ ઉઠાવીને તૈયાર હતો. વાસ્તવમાં અર્જુનનો વિષાદ તો રણભૂમિની મધ્યમાં, બંને પક્ષે ઉભેલા ‘પોતાના’ઓને જોઈને મનમાં ઉભી થયેલી વિહ્વળતા છે. એનું મન ખિન્ન છે, દુઃખી છે, લાગણીવશ અસમંજસમાં છે પરંતુ હતાશ નથી. જે ડિપ્રેશનમાં વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરે છે તે મનની એટલી ઊંડી હતાશ મનોવ્યથા છે કે બાજુમાં ઉભેલા શ્રીકૃષ્ણ પણ વ્યર્થ લાગે છે! સંભાળ લેનારા પણ નાસમજ અને મતલબી લાગે છે! કોઈ અંગતની મદદ પણ મજબુરીનો અહેસાસ કરાવનારી અને પોતાની જાત પ્રત્યે નફરત પેદા કરનારી લાગે છે. આ અવસ્થામાં હતાશ વ્યક્તિને સંભાળવી એક ચેલેન્જ છે અને તે ચેલેન્જ આપણે સૌએ ઉપાડવાની છે. જો ઉપાડી શકીશું તો એક આકસ્મિક, અકુદરતી, નિરાશાજનક અંતને જીવનના રસ્તે વાળી શકીશું.

ના તો આત્મહત્યાના કિસ્સાઓ સાથે આપણને કઈં લાગેવળગે છે કે ના તો મેન્ટલ હેલ્થની આપણને કઈં પડી છે, આપણને તો વાતોની મઝા છે, ગોસિપ – કૂથલીની મઝા છે!

કોઈ સેલિબ્રિટી આત્મહત્યા કરે ત્યારે વરસાદી વાતાવરણમાં દેડકા ફૂટી નીકળે એમ માનસિક આરોગ્ય, ડિપ્રેશન વગેરેના હિમાયતીઓ ફૂટી નીકળે છે. એ જ દિવસે સાંજે એક મીડિયામાં મારી મુલાકાત લેનારે મને પૂછ્યું’તું કે તમે કેમ તમારા કોઈ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર આ બાબતે કઈં લખ્યું નથી?! મેં કહ્યું ‘આમાં ક્યાં કઈં નવું છે?! આત્મહત્યાઓ રોજ થાય છે, કોણ કરે છે એ મહત્વનું નથી એક જીવનનો આકસ્મિક, અકુદરતી, નિરાશાજનક અંત આવે છે તે મહત્વનું છે. લખવું જ હોય તો રોજેરોજ લખવું પડે, આજે પણ બીજી ઘણી આત્મહત્યાઓ થઇ હશે, લોકોને એની સાથે કોઈ લેવાદેવા છે?! સાવ સાચી વાત તો એ છે કે ના તો આપણને મરનારનું દુઃખ છે, ના તો આત્મહત્યાના કિસ્સાઓ સાથે આપણને કઈં લાગેવળગે છે કે ના તો મેન્ટલ હેલ્થની આપણને કઈં પડી છે, આપણને તો વાતોની મઝા છે, ગોસિપ – કૂથલીની મઝા છે!

વાયરસનો ચેપ તો લાગશે ત્યારે લાગશે પરંતુ ચિંતાઓનો ચેપ તો તરત લાગશે, માટે નકારાત્મકતાથી દૂર રહો.

સમય વિકટ છે તેની ના નથી પરંતુ તમારું સંયમપૂર્વકનું વર્તન જ તમને અને તમારા લાગતા-વળગતાને બચાવી શકશે તે બાબત બરાબર ધ્યાનમાં રાખશો.સમસ્યાઓ તો આવશે અને જશે પરંતુ એ દરમ્યાન આવેલા વિચારોનું તમે કેવી રીતે સંચાલન કર્યું છે તેના ઉપર આવનારા ઘણા દિવસો સુધીની તમારી માનસિક સ્વસ્થતાનો આધાર છે!

જાડી બુદ્ધિના બેજવાબદાર લોકોને કારણે દેશના એકસો ચાલીસ કરોડ લોકો ખતરામાં અને અર્થવ્યવસ્થા દેવાળું ફૂંકશે તે નફામાં!!

ઈશ્વરકૃપાથી મળેલી બુદ્ધિનો સદુપયોગ કરવા માંગતા હોવ તો આ કદાચ એના માટે ઉત્તમ સમય છે, એનો ઉપયોગ કરો અને ના કરવાના કામોથી દૂર રહો. માત્ર તમારા માટે જ નહીં દેશ અને તમારા જેવા દેશના કરોડો નાગરિકો માટે ઘરમાં રહો. લોકડાઉનના નિયમોનું કડક પાલન કરો.

વર્ષ ક્યાં વીતી ગયું અને સહેજ આગળ વિચારીએ તો વર્ષો ક્યાં વીતી ગયા, ખબર ના પડી! યાદ હોવા છતાં જાણે કશું પણ યાદ નથી!

વર્તમાનમાં જીવવાની વાત કરવી જેટલી સહેલી છે તેટલું વર્તમાનમાં જીવવું સહેલું નથી. મોટાભાગની વ્યક્તિઓ પોતાના ભૂતકાળની યાદો અથવા ભવિષ્યના સપનાઓને જીવ્યા કરતી હોય છે. ભૂતકાળમાં જીવતી વ્યક્તિઓની મનોદશા નકારાત્મક અને હતાશ હોય છે. જયારે, ભવિષ્યમાં જીવનારાની મનોદશા અસલામતી અને ઉચાટ ભરેલી હોય છે. અફસોસ વગરનો ભૂતકાળ અને ચિંતા-અસલામતી વગરનું ભવિષ્ય હોય ત્યારે જ વર્તમાનમાં જીવવું શક્ય બનતું હોય છે.

બળાત્કારીઓને ફાંસી આપવાનો કાયદો ઘડીને બેસી જવાથી લોકોમાં સ્ત્રી સન્માનની ભાવનાઓ થોડી પેદા કરી શકાય?!

કોઈ બાબત, ઘટના કે નિર્ણયની લોકોની સાઇકોલોજી ઉપર શું અસર પડશે એવું ગાંડું-ગાંડુ વિચારવાની આપણા દેશના ડાહ્યાઓને ટેવ નથી, સાચા અર્થમાં કહું તો આપણી પાસે આવું સેન્સિબલ વિચારવાની આવડત નથી!! કમનસીબે આપણે લાગણીઓથી છલોછલ પણ સામાજિક રીતે સંવેદનાશૂન્ય પ્રજા છીએ. બળાત્કારીઓને ફાંસી આપવાનો કાયદો ઘડીને બેસી જવાથી લોકોમાં સ્ત્રી સન્માનની ભાવનાઓ થોડી પેદા કરી શકાય?!

વાતો ભલે શાશ્વત સુખની કરતા હોઈએ પરંતુ આપણી દોટ કામચલાઉ સુખ પાછળ હોય છે, શા માટે?!

મોટાભાગની વ્યક્તિઓ સુખ માટે આંતરિક કારણો અને તેમાંથી નિપજતા શાશ્વત સુખનું મહત્વ સમજતા હોવા છતાં તેમની દોટ તો બાહ્ય કારણો અને તેમાંથી ઉપજતા કામચલાઉ સુખ પાછળ જ હોય છે. ફિલસુફી ગમે તે ઝાડીએ, પરંતુ મોટા ભાગે આપણે સુખને અંદર ઓછું અને બહાર વધુ શોધતા હોઈએ છીએ! વાતો ભલે શાશ્વત સુખની કરતા હોઈએ પરંતુ આપણી દોટ કામચલાઉ સુખ પાછળ હોય છે, શા માટે?!

ટીનએજર્સની ક્ષમતાને એકવાર પણ પ્રોત્સાહિત નહીં કરો તો ચાલશે પરંતુ એમની નબળાઈની ટીકા કરતા પહેલા સો વાર વિચારવું પડે!

દરેક માતા-પિતાએ પોતાના વ્યવહાર થકી ટીનએજ સંતાનોમાં એવી સમજણ ઉભી કરવી જોઈએ કે તેમની લાયકાત કે તેમનું મૂલ્ય (સેલ્ફ-વર્થ) કોઈપણ બાબતમાં તેમના દેખાવ એટલે કે પરફોર્મન્સ ઉપર આધારિત નથી. કમનસીબે આપણે ત્યાં આનાથી બિલકુલ ઊંધું છે, જો સંતાન અભ્યાસમાં કે બીજી કોઈપણ બાબતમાં સારો દેખાવ નથી કરી શકતું તો તે નકામું કે વર્થલેસ છે એવી રીતે જ તેની સાથે વ્યવહાર થાય છે!

નિર્ણયશક્તિ નબળી પડવી એ રોગ નથી પરંતુ જુદા જુદા પ્રકારના રોગોનું એક લક્ષણ છે…

મગજની વિવધ ક્ષમતાઓ પૈકી નિર્ણય લેવાની શક્તિ એક ખુબ અગત્યની ક્ષમતા છે. દરેક વ્યક્તિની નિર્ણયશક્તિ સરખી ના હોય તે સમજી શકાય એવી વાત છે. નાની નાની બાબતોમાં અનિર્ણાયકતાથી પીડાતો એક વર્ગ છે. ‘ડિસીઝન નથી લઈ શકાતું’, ‘નિર્ણયશક્તિ નબળી પડી ગઈ છે’, ‘ખોટા નિર્ણયો લેવાઈ જાય છે’, ‘મેં લીધેલો નિર્ણય સાચો છે કે નહિ તે વિષે સતત સંદેહ રહ્યા કરે છે’ વગેરે પ્રકારની ફરિયાદો આ લોકો અનુભવે છે. શું આ અનિર્ણાયકતા કે નબળી નિર્ણયશક્તિ જન્મજાત કે વારસાગત હોય છે? નબળી નિર્ણયશક્તિ કોઈ રોગ છે કે રોગનું લક્ષણ છે?!