RSS

Tag Archives: Self help

નજીકના સંબંધોમાં દરેકની અપેક્ષાઓ એટલી હદે વકરેલી અને વિસ્તરેલી હોય છે કે કશું’ય ઓછું ખપતું નથી !

Tari ane mari vaat

 

સવાર સવારમાં છાપામાં બે સમાચારો એવા વાંચ્યા કે એક રમુજ યાદ આવી ગઈ. પહેલા સમાચારો કહું પછી રમુજ અને છેલ્લે તેની સાથે સંકળાયેલી આપણી વાત. પહેલા સમાચાર, અરવલ્લી જીલ્લામાં બે બળદો કોઈપણ ચાલક વગર, જાતે જ, ટ્રાફિકમાં ઘર અને ખેતરની વચ્ચે માલ-સામાન લઇને આવ-જાવ કરે છે. ત્રણ વર્ષથી તેમનો આ નિત્યક્રમ કોઈપણ ભૂલ વગર ચાલુ છે ! બીજા સમાચાર, બ્રિટનમાં એક શ્વાન ૧૨ દિવસ સુધી, ૩૮૬ કી.મી. ચાલીને આપમેળે પોતાના જુના માલિકના ઘરે પહોંચી ગયો, તે પણ શહેરોના વ્યસ્ત રસ્તાઓ પસાર કરીને !!

હવે આ સમાચારો વાંચતા જ યાદ આવેલી રમુજ. એક દુકાનદાર તેની દુકાન બંધ કરવાની તૈયારીમાં હતો ત્યાં એક શ્વાન મોઢામાં થેલી લઈને દુકાનમાં આવી પહોંચ્યો. તેની થેલીમાં અમુક વસ્તુઓનું લીસ્ટ અને તે માટે જરૂરી પૈસા હતા. દુકાનદારે પૈસા લઈને થેલીમાં સામગ્રી ભરી દીધી એટલે શ્વાન એને મોઢામાં લઈને ચાલવા માંડ્યો. દુકાનદારના આશ્ચર્યનો પાર ના રહ્યો. આટલો સમજદાર શ્વાન?! હવે તે ક્યાં જશે?! તેનો માલિક કોણ હશે?! વગેરે પ્રશ્નોથી એના મનમાં ઉભી થયેલી કુતુહલતાવશ દુકાનદાર ઝડપભેર દુકાન બંધ કરી શ્વાન પાછળ ચાલવા લાગ્યો. શ્વાન નજીકના બસસ્ટોપ ઉપર ઉભો રહ્યો અને બસ આવી એટલે બંને બસમાં ચઢી ગયા. શ્વાને ડોકું આગળ કરીને કંડકટર સામે ગળાનો પટ્ટો આગળ કર્યો. પટ્ટામાં રહેલા નાના પોકેટમાં ઉતરવાના સ્થળનું નામ અને એ માટે જરૂરી પૈસા હતા. કંડકટરે પૈસા લઈને ટીકીટ મૂકી દીધી. થોડીવારમાં શ્વાનનું સ્ટેન્ડ આવ્યું એટલે તે ઉતરી ગયો, દુકાનદાર પણ તેની પાછળ પાછળ. સરવાળે એક ઘર પાસે જઈને તેણે પગથી બારણા ઉપર ટકોરા માર્યા. તેના માલિકે બારણું ખોલતા જ શ્વાનને લાકડીથી ઝૂડી કાઢ્યો ! દુકાનદાર તો સડક થઇ ગયો, એને તો એમજ હતું કે તેનો માલિક તેને આવી અદભુત કામગીરી બદલ ગળે લગાવી દેશે પણ અહીં તો સાવ નગુણું દ્રશ્ય જોવા મળ્યું ! એનાથી રહેવાયું નહીં, એણે શ્વાનના માલિકને પૂછ્યું કે શ્વાનની કમાલ કહી શકાય તેવી આ અદ્વિતીય કામગીરી બદલ મેથીપાક?! માલિકે ગુસ્સામાં વળતો જવાબ આપ્યો ‘સાવ ગધેડો છે, ઘરની ચાવી સાથે લઇને જવું જોઈતું’તું ને?! મારી ઊંઘ બગાડી મૂરખાએ…’

***************

વાત કાલ્પનિક છે, પરંતુ તેમાં છતી થતી માનસિકતા વાસ્તવિક છે, નીકટના અને અંતરંગ સંબંધોમાં હંમેશા જોવા મળે એવી છે. નજીકના સંબંધોમાં દરેકની અપેક્ષાઓ એટલી હદે વકરેલી અને વિસ્તરેલી હોય છે કે કશું’ય ઓછું ખપતું નથી. ક્યાંક કંઇક ખૂટ્યું, સહેજ ઉણા ઉતર્યા કે પાછલો બધો જમા હિસાબ ઝીરો ! બધી સારાઈ વિસરીને એક ચૂક ઉપર ધોકાવાળી !! એવું નથી કે સમજતા નથી, પરંતુ અપેક્ષાઓને કારણે એટલો અંધાપો આવી જાય છે કે નજર ટૂંકી થઇ જાય છે. બાકી, જો દુકાનદારે શ્વાનના માલિકને એમ કહ્યું હોત કે આ ગધેડા જેવો શ્વાન મને વેચી દો, તો?! તરત જ માલિકને શ્વાનની બધી ખૂબીઓ એક સેકન્ડમાં યાદ આવી જાત.

એક બેને ગુસ્સામાં ઘરની ક્રોકરી પછાડીને તોડી નાખી અને પતિ સાથે એવો ઝગડો કર્યો’કે ચાર દા’ડા પછી પણ શાંત થવાનું નામ ના લે ! કારણ એટલું કે પતિદેવ એને મુકીને મિત્રો સાથે ફિલ્મ જોઈ આવ્યા. ઝગડો પહોંચ્યો મારા કન્સલ્ટીંગ રૂમ સુધી. પતિ કહે ‘વીસ વર્ષમાં પહેલીવાર તને મુકીને ફિલ્મ જોવા ગયો અને તે પણ બધા મિત્રોએ એકલા જવાનું નક્કી કર્યું’તું એટલે. વળી એવું’ય નથી કે છાનોમાનો ગયો’તો, તને કહ્યું પણ હતું’ ત્યાં તો બેન રીતસરના તાડૂક્યા ‘કહ્યું તો શું ઉપકાર કર્યો?! વાત એ નથી કે તું ફિલ્મ જોવા ગયો, વાત એ છે કે મને મુકીને ગયો. તું મિત્રોને ના પાડી શક્યો હોત પણ તારે જ જવું’તુ’ પેલો કોઈપણ તાર્કિક દલીલ દ્વારા બેનને સમજાવા જાય અને બેન જૂની જૂની નગણ્ય બાબતો કાઢીને ઝગડે જાય. એટલે મેં સાવ છેલ્લી પાટલીની વાત કરી ‘એમ કરો તમે છૂટાછેડા લઇ લો !’ એકધારી સ્પીડમાં ઝગડતા બેન અવાક થઈને અટકી પડ્યા. થોડીવારની ચુપકીદી પછી બેન બોલ્યા ‘તમે’ય શું વાત કરો છો સર, એટલા’ય કંઈ અમારી વચ્ચે પ્રશ્નો નથી કે છૂટાછેડા સુધીની વાત કરવી પડે અને એ તો બહુ કેરીંગ છે, મને ખુબ સાચવે છે’ ઘણીવાર શબ્દોથી ઝાટકો ખાઈને પણ અક્કલ ઠેકાણે આવી જતી હોય છે, મારા વાક્યએ ધાર્યું કામ કરી આપ્યું એટલે મેં હળવેથી જવા દીધું ‘તો પછી એમને માફ કરી દો.’ બેનની આંખોમાં ઝળઝળિયાં આવી ગયા.

સંબંધોમાં અપેક્ષાઓ હોવી ખોટી નથી, પોતાના લોકો પાસે જેટલી અપેક્ષાઓ હોય તેટલી પારકા લોકો પાસે ના હોય. પરંતુ આ અપેક્ષાઓની સાથે સાથે વિવેક અને સંયમ હોવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. ક્યાં, ક્યારે, કેમ, કેટલી, કેવીરીતની વગેરેનો વિવેક અને ક્યાંક એ ના પૂરી થાય કે પૂરી કરવામાં કચાશ આવી જાય તો તે સ્વીકારીને દાખવવાનો સંયમ. સંબંધોમાં અપેક્ષાઓ હોવી ખોટી નથી, પોતાના લોકો પાસે જેટલી અપેક્ષાઓ હોય તેટલી પારકા લોકો પાસે ના હોય. પરંતુ આ અપેક્ષાઓની સાથે સાથે વિવેક અને સંયમ હોવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. ક્યાં, ક્યારે, કેમ, કેટલી, કેવીરીતની વગેરેનો વિવેક અને ક્યાંક એ ના પૂરી થાય કે પૂરી કરવામાં કચાશ આવી જાય તો તે સ્વીકારીને દાખવવાનો સંયમ. કોઈપણ સંબંધમાં વ્યક્તિઓ એકબીજાને આટલી સ્વતંત્રતા અને સ્વીકૃતિ ના આપી શકે તો પછી એ સંબંધ નામ માત્રનો બનીને રહી જાય છે. અપેક્ષાઓ ટાઢિયા તાવ જેવી છે. ટાઢિયા તાવમાં ઠંડી શરીરની અંદરથી ઉઠતી હોય છે અને તેથી જ બહારથી ઓઢાડેલા ગમે તેટલા ધાબળા ઓછા પડે છે. બરાબર એ જ રીતે અપેક્ષાઓ આપણી અંદર ઉઠે છે, એને સંતોષવાના બીજાના પ્રયત્નો કાયમ ઓછા જ પડે છે. એપેક્ષાઓનો ઈલાજ આપણે પોતે જ કરવાનો છે. એનો અર્થ એમ નથી કે સંબંધોમાં રહેલી અપેક્ષાઓને છતી ના કરવી કે પૂરી ના થયેલી અપેક્ષાનું દર્દ ચુપચાપ ગળે ઉતારી જવું. પરંતુ કહેવાનો અર્થ એટલો છે કે ના સંતોષાયેલી અપેક્ષાની રજૂઆત ચોક્કસ હોઈ શકે પરંતુ તેની સામે વાંધા-વચકા ના હોઈ શકે, કો’કવારની ચૂકથી માથે ચઢીને ટપલા નહીં મારવાના ! પરંતુ હંમેશા જ ચૂક થઇ જતી હોય તો?! તો સમજવું કે સંબંધને નવેસરથી મૂલવવાનો સમય આવી ગયો છે અને સાથે સાથે સાદી સમજ એ કેળવવી કે કોઈપણ વ્યક્તિને સતત તમારી અપેક્ષાઓ સંબંધી લાગણીઓના દબાણમાં રાખીને સંબંધને સ્વસ્થ ના રાખી શકાય.

પૂર્ણવિરામ:

સંબંધોનું એક વરવું સત્ય – લાગણીઓના સ્તરે વ્યક્તિ જેટલી વધુ નજીક તેટલી તે ઓછી માફીપાત્ર !!

happyminds_logo1Instagramt

Advertisements
 

Tags: , , , , , , , , , , , ,

Ceasefire to talk – My Inputs in Femina 30 Dec 2015 issue

My Inputs in Femina 30 Dec 2015 issue…

Femina Dec

Femina Dec2

 
2 Comments

Posted by on January 21, 2016 in Interviews

 

Tags: , , , , , , ,

નવા વર્ષનો પહેલો દિવસ એટલે સંકલ્પ-દિન, વિચારોના ઉભરામાં જે ફીણ થઈને ચઢે તે બધાનો સંકલ્પ કરવાનો!

spread a thought Tari ane mari vaat

દિવાળીના દિવસે આ કોલમમાં મેં લખ્યું’તુ કે નવા વર્ષનો પહેલો દિવસ એટલે સંકલ્પ-દિન, વિચારોના ઉભરામાં જે ફીણ થઈને ચઢે તે બધાનો સંકલ્પ કરવાનો અને ઉભરો બેઠે ફીણ અદ્રશ્ય થાય એટલે એ પાછા જ્યાં હતા ત્યાં ધુબાકા! ચાલો દિવાળીમાં બેસતા વર્ષે કરેલા સંકલ્પો ટાઢા પડી ગયા હોય તો એને ફૂંક મારવાનો વળી એક મોકો પરમ દિવસે આવી રહ્યો છે – ૨૦૧૬નો પહેલો દિવસ. થીઓરેટીકલી, સંકલ્પો જીવનમાં જુદી જુદી બાબતોમાં બદલાવ લાવવાની અપેક્ષાએ પોતાની જાતને કરેલા વાયદાઓ છે, જે મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં પુરા થવાના બદલે એક પછી એક વર્ષે માત્ર રીપીટ થતા રહે છે. આ બાબતમાં વ્યક્તિનું મનોબળ આડું આવે છે એટલું વિચારીને અટકી જવાય તેમ નથી કારણ કે સંકલ્પો તૂટી જવા પાછળ કે પુરા ના થવા પાછળ મનોબળ સિવાયના પરિબળો પણ કામ કરતા હોય છે. મોટાભાગની વ્યક્તિઓ સંકલ્પોની બાબતમાં ‘નવી ગીલ્લી નવો દાવ, નવું વર્ષ નવેસરથી સંકલ્પો’ની થીયરી અપનાવતા હોય છે જેમાં વીતેલા વર્ષનો ગોટો વાળીને માળીયે ચઢાવી દેવાનો! મારી દ્રષ્ટીએ સંકલ્પો સમયની સાથે વિસરાઈ જવા પાછળ કે તૂટી જવા પાછળ વીતેલા વર્ષનું આ રીતે પીલ્લું વાળવાની વૃત્તિ ઘણો મહત્વનો ભાગ ભજવતી હોય છે. મોટાભાગની વ્યક્તિઓ નવા વર્ષના સંકલ્પોમાં જિંદગી સાથે નવો હિસાબ માંડતી હોય છે પરંતુ એ ભૂલી જતી હોય છે કે જુના હિસાબોની ચુકવણી કર્યા વગર કે પછી તેને નવા વર્ષમાં ખેંચ્યા વગર બેલેન્સ શીટ અધુરી છે. ૨૦૧૫ ઉપર ઝીણવટભરી નજર દોડાવ્યા વગર ૨૦૧૬નો ઉધ્ધાર કરવાની વાત ઉપરછલ્લી અને થોડાક દિવસો મનને મઝા કરાવનારી હશે. જો તમે ઈચ્છતા હોવ કે નવા વર્ષના સંકલ્પો ઝાકળ જેવા ના નીવડે અને તમારા જીવનમાં તમારી ધારણા મુજબનો બદલાવ લાવે તો સૌથી પહેલા વીતેલા વર્ષ ઉપર ઝીણવટભરી નજર અચૂક દોડાવજો.તમારા જીવનમાં બદલાવ લાવવા તમને મળેલી નિષ્ફળતાઓ, તમારી સાથે થયેલા દુર્વ્યવહારો કે તમને પડેલી તકલીફોમાંથી તમે જે શીખ્યા તે નવા વર્ષના સંકલ્પો કરતા વધુ કામ આવે છે.

મઝાની વાત એ છે કે કામ લાગે કે ના લાગે, બદલાવ લાવે કે ના લાવે સંકલ્પો કરવાની લાલચ હંમેશા લાગેલી રહે છે. સમગ્ર વિશ્વના લોકો દ્વારા કરાતા સંકલ્પોમાં એક ગજબનું સામ્ય જોવા મળે છે. લગભગ પચાસ ટકા સંકલ્પો પોતાની જાતને વધુ સારી બનાવવાના એટલે કે સેલ્ફ-ઈમ્પ્રુવમેન્ટને લગતા હોય છે. બીજા ખુબ સામાન્ય સંકલ્પોમાં વજન ઘટાડવાના, દેખાવ વધુ આકર્ષક બનાવવાના, વ્યસનો છોડવાના, પોતાની જીવનશૈલી તંદુરસ્ત બનાવવા અંગેના, ભણતરને લગતા, કમાણી વધારવાના અને પૈસાનું યોગ્ય આયોજન કરવાના, સંબંધોને વધુ મજબુત-તંદુરસ્ત બનાવવાના કે તેમાં રહેલા મનદુઃખને દુર કરવાના, પત્ની-બાળકો-કુટુંબીજનો સાથે વધુ સમય વિતાવવાના, પ્રવાસ ખેડવાના, વેકેશન લેવાના વગેરે સંકલ્પોનો સમાવેશ કરી શકાય. અત્યંત ઉત્સાહપૂર્વક અને જુસ્સાથી કરેલા આવા સંકલ્પો પૈકી ત્રીસ ટકામાં કિસ્સામાંતો પહેલા પખવાડીયામાં જ બધું હવા થઇ જાય છે. એક મહિનામાં બીજા દસ ટકા અને છ મહીનામાં તો લગભગ સાઈઠ ટકા ઉપર સંકલ્પો ખરી પડે છે.મોટેરાઓની સરખામણીએ યુવાનો પોતાના સંકલ્પોને વધુ સમય વળગી રહે છે. જાળવવા અઘરા પડે એવા સંકલ્પોમાં મુખ્યત્વે વજન ઘટાડવાના, તંદુરસ્તી વધારવાના, જીવનશૈલી સુધારવાના, ધુમ્રપાન-દારૂ જેવા વ્યસન છોડવાના, કંઇક નવું શીખવાના, ખર્ચા ઘટાડવાના, કુટુંબ માટે વધુ સમય ફાળવવાના, તણાવ ઓછો કરી હળવાશ અનુભવવાના, પ્રવાસ કરવાના વગેરેનો સમાવેશ કરી શકાય.

સંકલ્પોનું આ વાસ્તવિક ચિત્રણ કરવા પાછળનો ઉદ્દેશ તમને સંકલ્પો કરતા રોકવાનો નથી પરંતુ ચીલાચાલુ ડીફોલ્ટ સંકલ્પોથી વાકેફ કરવાનો છે, જેથી તમે મોટાભાગના કરે છે તેમ માત્ર યંત્રવત ન્યુ યર રીઝોલ્યુશનમાં ના જોતરાવ. જીવનમાં બદલાવ કે સુધાર લાવવા માટેની શરૂવાત કરવા આમ તો કોઈ ચોક્કસ દિવસની જરૂર નથી હોતી પરંતુ જેમ કોમ્યુટરમાં રીસ્ટોર પોઈન્ટ હોય છે તેમ આવા દિવસો જીવનમાં રીસ્ટોર પોઈન્ટની ગરજ સારે છે. આપણે ભલે માનીએ કે અમુક દિવસે કરેલા સંકલ્પો સાર્થક થવાની શક્યતા વધારે રહેતી હોય છે પરંતુ હકીકત એ છે કે સંકલ્પો સાર્થક થવા પાછળ દિવસ કરતા માનસિક તૈયારી અને તેના પરત્વેની પ્રાથમિકતા વધુ અગત્યની છે. જો જીવનમાં બદલાવ લાવવા માટે આપણે પાક્કો નિર્ધાર કરવા માંગતા હોઈએ તો જ્યાં જે કંઈ સુધારવાનું છે ત્યાં તે સુધારવાની બિનશરતી માનસિક તૈયારી રાખવી પડશે. બિનશરતી એટલા માટે કે હાલ પુરતો તો સુધાર લાવવાનો આ નિર્ણય એકતરફી છે, તેમાં આગળ વધતા સમય, સંજોગો કે વ્યક્તિઓની અનુકુળતા ભળે તો આપણા માટે સરળતા વધશે નહીંતર આવનારું વર્ષ બહેતર બનાવવા માટે એકલે પંડે મચી પડવાનું ! બદલાવ બધા ઈચ્છે છે અને એ પણ ચમત્કારરૂપે, જે ફિલ્મો-વાર્તાઓમાં થાય છે. વાસ્તવિક જીવનમાં બદલાવ લાવવા માટે સતત અને રોજબરોજ પ્રયત્નશીલ રહેવું પડે. જીવન બદલાય છે, જીવન પરત્વેની દ્રષ્ટિ પણ બદલાય છે. ક્યાંક સમયની સાથે પરિસ્થિતિઓ જીવન બદલે છે તો ક્યાંક તમારી અંગત સમજ જીવન બદલે છે. બે વચ્ચે ફરક એટલો છે કે પરિસ્થિતિઓથી બદલાતા જીવનની દિશા તમારા હાથમાં નથી હોતી અને તમારી ઈચ્છા મુજબની પણ નથી હોતી, જયારે સમજ કેળવીને બદલાતું જીવન તમારી ઇચ્છાઓ મુજબનું હોય છે. આ સમજ બદલવા સંકલ્પો ઓછા અને અનુભવો વધુ કામ આવે છે.

આજે હું આ લખી રહ્યો છું ત્યારે મને યાદ આવે છે કે અમારા કુટુંબના એક વડીલના ભાત નહીં ખાવાના સંકલ્પ ઉપર પરિવારજનો ટીપ્પણી કરતા કે મુદ્દે એમને ભાત ભાવતો જ નહતો અને પોતાનું મનોબળ કેટલું મક્કમ છે એ બતાવવા કાયમ વરસ વરસ આવો સંકલ્પ કરીને પોરસાતા. આવા અનુકુળ સંકલ્પો કરીને પોતાના મનને મનાવતા કે પોતાનામાં ખોટો આત્મવિશ્વાસ ભરતા લોકો’ય ઓછા નથી. આવા લોકો એકદમ મસ્ત છે કારણ કે એ જતા ક્યાય નથી અને તેમ છતાં મનોમન મુસાફરીનો આનંદ લે છે !! હેપ્પી ૨૦૧૬ J

પૂર્ણવિરામ:

ભૂતકાળના અનુભવોમાંથી આજ ડહાપણભરી બને છે અને આજના ડહાપણમાંથી આવતીકાલનો ઉધ્ધાર થાય છે.

happyminds_logo1

 

Tags: , , , , , , , ,

અપેક્ષાઓ જીવનની મઝા ગમે તે ઘડીએ બગાડી શકે છે. ખોટી વ્યક્તિઓ પાસે, ખોટા સમયે રાખેલી અને ખોટી બાબતોની અપેક્ષાઓ જીવનભર રિબાવે છે.

spread a thought Tari ane mari vaat

દિવાળીએ આપણે વાત કરી જીવન પ્રત્યેનો અભિગમ અને સમજ બદલવા આવનારા સમયના સંકલ્પો ઓછા અને વીતેલા સમયનું પાકું સરવૈયું વધુ કામ આવે છે. જીવન મનભરીને માણવા માટેની આ એક પાયાની સમજ છે પરંતુ આ બધી વાતો કરવી ખુબ સહેલી હોય છે, પણ એને સાચા અર્થમાં વ્યવહારમાં મુકવા માટે આયોજન કરવું પડે છે. કમનસીબે આપણી માનસિકતા ધીરે ધીરે આયોજન કરવાથી દુર થતી જાય છે. આજે મજા કરોને કાલ કોણે જોઈ છે?! મગજને બેફીકરાઈનો દારૂ પીવડાવવા પુરતી આ વાત મજાની છે પણ નશો ઉતરે ત્યારે વાસ્તવિકતા મોં ફાડીને ઉભી હોય છે. આ વાસ્તવિકતા મનને ઉચાટમાં લઇ આવે એટલે ફરી પાછો બેફીકરાઈનો નશો ચડાવ્યે જ છુટકો ! ચક્કર ચાલે છે અને ‘કંટાળો’ નીતરતો જાય છે. જે વાત, પરિસ્થિતિ, સ્થળ, ફિલ્મ, ગીત કે લોકો આનંદ આપતા હતાં તે હવે બોર કરે છે. મનને સતત નવી ઉત્તેજના જોઈએ છે. જ્યાં સુધી મન ઉત્તેજનાઓ શોધ્યા કરે ત્યાં સુધી આ ચક્કરમાંથી બહાર ના આવી શકાય. માત્ર એક સારું વેકેશન લેવાથી ઉન્માદ અને ઉત્તેજના જરૂર આવે પણ જીવનને ઉત્સવમાં ના ફેરવી શકાય. જીવનને માણવું એ રોજીંદો ખેલ છે. જિંદગીને મનભરીને માણવા તમારા રોજીંદા જીવનમાં, તમારા સ્વભાવમાં અમુક વાતો ઉતારવી પડે અને સતત તેના અમલ માટે જાગૃત રહેવું પડે છે.
જે વાત મન સમજી શકતું નથી તે વાત તે અનુભવી શકતું નથી અને જે વાત મન અનુભવી શકતું નથી તે વાત તે માણી શકતું નથી. જીવનને માણવા માટે આ મૂળભૂત સત્ય સમજી લેવું પડે. સૌ પ્રથમ આપણે જીવન પાસેથી શું જોઈએ છે તેની સ્પષ્ટતા કેળવવી પડે કારણ કે મોટાભાગની વ્યક્તિઓ આ બાબતમાં સ્પષ્ટ નથી હોતી. બીજી વ્યક્તિઓની સમજ અને વિચારોમાં ઢસડાતી રહેતી હોય છે. તમારી જરૂરીયાત સાવ અલગ હોઈ શકે છે. એકવાર તમે આ બાબતમાં સ્પષ્ટ થઇ જાવ પછી તે દિશામાં મન, હૃદય અને આત્મા લગાવીને પ્રવૃત રહેવું પડે. તમારી સ્પષ્ટતા કે જરૂરીયાત મુજબની તક તમને જીવન આપે જ તે જરૂરી નથી માટે તમારે એ તક ઉભી કરવા પણ સતત પ્રયત્નશીલ રહેવું પડે. જે વસ્તુ બદલવી અશક્ય છે તેની ફરિયાદ કરવાનું છોડી અને તેના વિકલ્પો અપનાવી તમારી તક સાધતા રહેવું જરૂરી છે.
‘સબસે બડા રોગ, ક્યાં કહેંગે લોગ’ આ વાત તમને જીવન માણતા અટકાવી શકે છે. જો તમે સતત અન્ય વ્યક્તિઓની ઇચ્છાઓ કે અભિપ્રાયો ઉપર નિર્ભર રહેતા હોવ તો ક્યારે’ય હળવાશ કે માનસિક શાંતિ ના અનુભવી શકો. કોઈની ઝેરોક્ષ બનવા કરતાં પોતાની અસલ કોપી રહેવું વધુ અગત્યનું છે. તમારા સપનાને અનુસરવા તમારે આ વૃત્તિ કેળવવી પડે. તમારી જાત અને જરૂરીયાત સાથે પ્રમાણિક બનવાથી આ વાત તમે કેળવી શકો છો.
‘જિંદગી ના મિલેગી દોબારા’ નો મને સૌથી વધુ ગમેલો ડાયલોગ “મુઝે અફસોસ કરના નહીં આતા”! માત્ર પાંચ શબ્દોમાં જીવનનું મહાન સત્ય !! મોટાભાગની વ્યક્તિઓનું જીવન તેમણે કરેલી ભૂલો, ચૂકેલી તકો કે વિતાવેલી દુખદ ક્ષણોને વાગોળી અને તે અંગે અફસોસ કરવામાં જાય છે. જીવનને માણવા અફ્સોસોને ભૂલી આગળ વધવાની ક્ષમતા કોઈપણ સંજોગોમાં કેળવવી પડે, નહીંતર વીતી ગયેલી ક્ષણોના ચીંથરા ભેગા કરવામાં જીવન હાથમાંથી સરી જાય અને પછી જીવન હાથમાંથી સરી ગયાનો અફસોસ !
જીવનના કોઈપણ તબક્કે આપણે એ ના ભૂલવું જોઈએ કે મનુષ્ય સામાજિક પ્રાણી છે. સંબંધો આપણી મજબુરી નહી જરૂરીયાત છે. જીવનને માણવા માટે સ્વસ્થ સંબંધો મૂળભૂત જરૂરીયાત છે. કમનસીબે આપણા સંબંધો રીઅલ ઓછા અને વર્ચ્યુઅલ વધારે થઇ રહ્યા છે. જીવંત વ્યક્તિ સાથેની રૂબરૂ મુલાકાત દરમ્યાન ગાળેલી થોડીક ક્ષણો ચેટિંગ કે ટેકસ્ટીંગમાં ગાળેલા દિવસો કરતાં પણ કંઇક ગણી રોમાંચક હોય છે તે ઊંઘમાં પણ ભૂલવું ના જોઈએ. તમને ગમતા, પ્રેરણા આપતા અને પ્રોત્સાહિત કરતાં રહેતા પોઝીટીવ વ્યક્તિઓને બે હાથે પકડી રાખો. તેમના જીવંત સંપર્કમાં રહો અને એ ના શક્ય બને તો વર્ચ્યુઅલ સંપર્કમાં કારણ કે ‘ના મામા કરતાં કહાણો મામો સારો’ !
અપેક્ષાઓ જીવનની મઝા ગમે તે ઘડીએ બગાડી શકે છે. ખોટી વ્યક્તિઓ પાસે, ખોટા સમયે રાખેલી અને ખોટી બાબતોની અપેક્ષાઓ જીવનભર રિબાવે છે. માટે તમારી અપેક્ષાઓ પ્રત્યે સતત જાગૃત રહો અને જરૂર પડ્યે ત્યાં યોગ્ય કાબુ ધરાવો. નાની નાની બાબતો પર મન માર્યા અને જીવ બાળ્યા કરતાં પોતાની જાતને અને સાથે સાથે અન્યને પણ માફ કરતાં શીખો. આવી બાબતોને વળગીને રહેવા કરતાં તેમાંથી પાઠ શીખી આગળ વધો. તમારી નકારાત્મક લાગણીઓ જેવી કે ગુસ્સો, ઈર્ષ્યા, પસ્તાવો વગેરે પર નજર રાખો અને તે અંગેની બાબતો પર સ્પષ્ટતા કેળવી તેનો નિકાલ કરતાં રહો.
જીવનને સાચા અર્થમાં માણવા તંદુરસ્ત રહેવું જરૂરી છે. કોઈપણ ભોગે તમારી તંદુરસ્ત સાથે ખીલવાડ ના કરો. તમે શું ખાવ છો તેના પ્રત્યે સતત જાગૃત રહો અને નિયમિત કસરત કરો. શરીર મફતમાં મળ્યું છે એટલે એના પ્રત્યે ‘દે ઠોકમ ઠોક’ નો ભાવ ના રખાય ! જીવન પ્રત્યે આશાવાદી બનો અને જાત પરત્વે વિશ્વાસ રાખો તો અને તો જ જીવન મઝાનું બની રહે છે નહીંતર જીવન નિરાશા અને સંદેહથી ભરેલું જ રહેશે તે નક્કી.
આમ તો આ દરેક મુદ્દા પર એક પુસ્તક લખી શકાય તેમ છે પણ અહીં તેનો અવકાશ નથી. લાંબુ જીવવું ઈશ્વરને આધીન છે પણ સારું જીવવું આપણા હાથમાં છે. શરત માત્ર એટલી કે એ દિશામાં હંમેશા પ્રયત્નશીલ રહેવું.

પૂર્ણવિરામ
સારું જીવવા શું કરવું જોઈએ તેની બધાને ખબર હોય છે પરંતુ તે બાબતો પ્રત્યે ગંભીર બનવા કરતાં ચમત્કારિક રીતે જીવન બદલાઈ જશે તેવી ભ્રમણામાં જીવન હાથમાંથી સરી પડે છે.

Follow me on twitter @hansalbhachech / on INSTAGRAM @myhappyminds

 

Tags: , , , , , , , , , ,

લાગણીઓના પ્રશ્નોમાં અન્યને સલાહ આપવાના અને પોતાના કિસ્સામાં અપનાવવાના માપદંડ અલગ હોય છે.

spread a thought Tari ane mari vaat

‘તારી અને મારી વાત’માં મેં અવારનવાર લખ્યું છે કે કેટલીક વાતો કરવાની ખુબ મઝા આવતી હોય છે, એ સાંભળીને-વાંચીને, બીજા પ્રભાવિત-પ્રોત્સાહિત પણ ખુબ થતા હોય છે, પરંતુ વાસ્તવમાં પોતાના જીવનમાં જયારે એ બાબતનો સામનો કરવો પડે ત્યારે આવી બૌદ્ધિક હોંશિયારીની હવા નીકળી જતી હોય છે! આમ તો આપણે બધા આવી વાતો, એમ કહોને કે ફિલસુફીઓ, વાર-તહેવારે ઝાડતા જ રહેતા હોઈએ છીએ પરંતુ કેટલાક માટે તો આ મજબૂરી છે. જેમ કે, સેલીબ્રીટીઓ, એમણે તો મઝાની વાતો કરવી જ પડે – જે શહેરમાં જઈએ તે શહેર, ત્યાંના લોકો, વાનગીઓ વગેરે જાણે પોતાના અસ્તિત્વનો અંતરંગ હિસ્સો હોય તેવી વાતો કરીને દંભ કરવો પડે, એમાં જરા’ય શરમાવાનું ના હોય! મીડિયાની મુલાકાતોમાં અંગત પ્રશ્નો પુછાય ત્યારે ફિલસુફીથી ભરપુર ડહાપણભરી વાતો કરવાની હોય અને ક્યારેક તો પોતાની બૌદ્ધિક ઇમેજ ઉભી કરવા પોતાને પૂછવાના પ્રશ્નો પણ સામેથી આપવાના હોય! હીરો-વર્શીપીંગ મેંગો પીપલે આ બધું ફાટી આંખે જોવાનું, ખુલ્લા કાને સાંભળવાનું અને ધન્ય થઇ જવાનું !! આ ચક્કર સમજાયું હોય તો હવે પછીની વાત સમજાશે.
હમણાં પ્રિયંકા ચોપરાની એક મુલાકાત વાંચવામાં આવી. જર્નાલીસ્ટે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે તમારો પુરુષ કોઈ બીજી સ્ત્રીના પ્રેમમાં પડે તો તમે શું કરો?! મારી દ્રષ્ટીએ આ વાતો કરવાની કે બૌદ્ધિક હોંશિયારી મારવાની મઝા આવે તેવો આ પ્રશ્ન છે. તેણે આપેલા જવાબમાં મારી વાતને સમર્થન મળે એમ છે, એણે જવાબ આપ્યો ‘હું તેને જવા દઉં. તમે જેને પ્રેમ કરતા હોવ તેના ઉપર કાબુ કેવી રીતે ધરાવી શકો? તમે કોના પ્રેમમાં પડી જશો એના ઉપર તમારો ક્યાં કાબુ હોય છે? તમે પ્રેમમાં ના હોવ તેથી જરૂરી નથી કે એ પણ કોઈ અન્યના પ્રેમમાં ના હોય’ વગેરે મજ્જાની વાતો! પણ ખરેખર જીવનમાં આ હકીકત બની જાય તો પછી જુઓ. સ્વાભાવિક રીતે જ આ પ્રશ્નનો જવાબ કોઈ એવો તો ના આપે કે હું તો આખું ઘર માથે લઇ લઉં. મારી સાથે આવું કેમ કર્યું?! એ કુ**માં શું ભાળ્યું જે મારામાં નથી?! એવી ચીસો પાડીને એના કપડા ફાડી નાખું. કે પછી, મારી હાથની નસો કાપીને – ૪૯૮ કરીને દોડતો કરી મુકું! શક્યતાઓ તો આ બધા રિએક્શન્સની વધારે છે તેમ છતાં વાતો તો મજ્જાની જ કરવી પડે! મારી તો સીધી સમજ એ છે કે સ્ત્રી જેટલી આકર્ષક, સ્વતંત્ર, પ્રસિદ્ધ, આર્થિક રીતે સધ્ધર અને સશક્ત(એમ્પાવર્ડ) એટલી પોતાના પુરુષની આ હરકત પચાવવામાં અસમર્થ. બીજી સ્ત્રીઓની સરખામણીએ આવી સ્ત્રીઓ માટે તો રિજેકશન પચાવવું કે સહન કરવું ખુબ અસહ્ય હોય છે. લાગણીઓનું અસહ્ય દર્દ આવી સ્ત્રીઓ ઉઠાવતી હોય છે અને મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં તો દગો કરી ગયેલા પુરુષ કરતા પોતાની જાતને વધુ ધિક્કારતી હોય છે. બાકી, એક જમાનામાં ખરેખર આકાશના સિતારાની જેમ દુર્લભ બોલીવુડ સેલીબ્રીટીઓ હવે પરચુરણ જેવી થઇ ગઈ છે, ગમે તેના ખિસ્સામાંથી નીકળી આવે!! સેલીબ્રીટીઓના આવા ઈન્ટરવ્યુઓ પાછળ આપનાર, લેનાર, છાપનાર અને વાંચનાર દરેકનો ઉદ્દેશ અલગ હોય છે અને વાસ્તવિકતા તો કંઇક ઓર જ ચીતરતી હોય છે!
વાત માત્ર પોતાના પુરુષ કે જીવનસાથી પુરતી મર્યાદિત રાખી શકાય એમ નથી. જીવનમાં ઘણા સંબંધો એવા હોય છે કે જેમાં ગમે તેવી હોંશિયારી-ફિશિયારી મારી હોય પણ જયારે તેને લગતી સમસ્યા ઉભી થાય ત્યારે ભલભલા ચકરાવે ચઢી જતા હોય છે. સંબંધમાં વાતો પ્રેમ, વિશ્વાસ, વફાદારી, સ્વતંત્રતા, સન્માન, માફી વગેરેની કરીએ પરંતુ જયારે આ બાબતોને લગતા પ્રશ્નો ઉભા થાય ત્યારે એ અંગેની આપણી ફિલસુફીઓને વળગી રહેવું અઘરું અને આકરું પડતું હોય છે. જે બાબતોમાં આપણે થીયોરેટીકલી સુફિયાણી સમજ બતાવી હોય તે બાબતોમાં પ્રેક્ટીકલી અટવાઈ પડવું ખુબ સામાન્ય છે. આવા સંજોગોમાં પણ આપણો અહમ જાળવી રાખવા આપણે સફાઈ આપવા ઉપર ઉતરી આવતા હોઈએ છીએ, આપણા મનની આ સ્વ-બચાવ ચેષ્ટા છે અને તે વ્યક્તિત્વ સંગઠિત રાખવા માટે જરૂરી છે.
કહેવું માત્ર એટલું જ છે કે લાગણીઓ દુભાય તેવી બાબતોમાં આપણી સૈદ્ધાંતિક સમજ અને વ્યવહારિક અભિગમ અલગ અલગ હોય છે. ખાસ કરીને જાત સાથેના સંબંધો, જીવનસાથી સાથેના સંબંધો અને સંતાન સાથેના સંબંધોમાં અન્યને સલાહ આપવાના અને પોતાના કિસ્સામાં અપનાવવાના માપદંડ અલગ હોય છે. સરવાળે બને છે એવું કે ગામને સલાહ-સૂચનો આપનારા એ જ પ્રશ્નો પોતાના જીવનમાં સર્જાય ત્યારે ગડથોલા ખાવા માંડતા હોય છે. હેરડ્રેસર પોતાના વાળ જાતે ના કાપી શકે તેવી આ સમજ છે. આટલું જો સમજાઈ જાય તો એ સમજવું અઘરું નથી કે કાંઠે ઉભા ઉભા તરવા વિષે વ્યાખ્યાનો આપનારને કો’ક ધક્કો મારીને પાણીમાં ધકેલી દે ત્યારે તેની અસલિયત છતી થઇ જાય છે. સમજાય તો વાતનું તાત્પર્ય એટલું જ છે કે પ્રશ્નો સર્જાય ત્યારે સિદ્ધાંતો અને ફિલસુફીઓ નહીં પણ એકબીજાની અંગત સમજ, એકબીજા વચ્ચેનો બોન્ડ અને પરિપક્વ પ્રોફેશનલ્સની સલાહો જ કામ આવે છે.
પૂર્ણવિરામ:
એક પુરુષને થપ્પડ મારીને બીજા પુરુષ પાછળ સંતાઈ જવાને સ્ત્રી સશક્તિકરણ ના કહેવાય !

Follow me on twitter @hansalbhachech / on INSTAGRAM @myhappyminds

happyminds_logo1

 

Tags: , , , , , , , ,

Video

Hello Sakhi – Talk on Doordarshan…

Talk on Doordarshan – On women’s Mental Health and Related Issues

*Edited to reduce the length of the programme

 
Leave a comment

Posted by on November 15, 2015 in Audio-Video Posts, Interviews

 

Tags: , , , , , , , , ,

અંદરખાને લાગણીઓના મુદ્દે તીવ્ર અસલામતી અને ડર અનુભવતી વ્યક્તિઓ સંબંધમાં જાણે-અજાણ્યે તમને રિબાવે છે!

spread a thought Tari ane mari vaat

‘જીવન એક યાત્રા છે, આપણે બધા યાત્રાળુ છીએ. હસતા રમતા આપણે યાત્રા પુરી કરી અને પરમધામમાં પહોંચી જવાનું છે’ જીવનનું સત્ય જાણે એક વાક્યમાં સમજાવી દેવાતું હોય તેવો આ મેસેજ વાંચતા  મારું મન વિચારે ચઢ્યું – જીવન એક યાત્રા સાચી, આપણે બધા યાત્રાળુ; ચાલો એ’ય સાચું, પરમધામ પણ સાચું પરંતુ હસતા-રમતા કેવી રીતે પહોંચવું? મોટાભાગના તો ભાગતા, દોડતા, લંગડાતા, હાંફતા, ઝગડતા, અફસોસ કરતાં, ફરિયાદો કરતાં, સંઘર્ષ કરતાં, એકબીજાના ટાંટિયા ખેંચતા અને સાથેસાથે પ્રેમ-સમર્પણ-ઉદારતા-ક્ષમા-માનવતાની વાતો કરતાં કરતાં જીવનની મજલ કાપતા જણાય છે !! કોઈપણ યાત્રા મઝાની ક્યારે બને ?! આ ‘મઝા’ ઘણાં પરિબળો પર આધારિત હોઈ શકે છે, અંગત મંતવ્યો અને માન્યતાઓની આ વાત છે. મારી તો સ્પષ્ટ માન્યતા છે કે યાત્રાની સાચી મઝાનો આધાર તમારા સહયાત્રીઓ કોણ છે તેની ઉપર છે. એક કકળાટીયો, ઉત્પાતીયો, વાંધાળો, રઘવાટિયો કે જીવખઉં તમારી આખેઆખી યાત્રા બગાડવા પુરતો હોય છે. જો સાથ-સંગાથ સારો હોય તો બાવળિયા હેઠળ પણ મઝા આવે અને જો એકબીજાને અનુકુળ ના હોય તો યુરોપમાં’ય લોહી ઉકાળા થાય !

‘પણ, બોસ આપણે તો એકલા જ યાત્રા કરતાં હોઈએ છીએ. સાથ-સંગાથની બબાલ જ નહી’ કેટલાક અંતર્મુખી અને નિજાનંદમાં મસ્ત યાત્રીઓ દલીલ કરશે પરંતુ યાત્રીગણ, તમે એકલા યાત્રા કરો અને બાજુની સીટમાં સતત રોતું છોકરું અને એને છાનું કેવી રીતે રાખવું એ વિષયમાં સંપૂર્ણ ‘ઢ’ એવી માતા હોય તો ?! સાથ-સંગાથની બબાલ વગર પણ મગજ કાણું થઇ જાય ને?!

જરૂરી નથી કે હંમેશા બધો દોષ સામે ખાટલે જ ઓઢાઢી શકાય. કેટલીકવાર સહયાત્રીઓ ખુબ સારા મળે અને તમે પોતે રાશી હોવ એમ પણ બને ! અને ત્યારે પેલા થાકીને મૂંગા થઇ જાય કે પોતાની યાત્રા સુધારવા હળવેથી સાથ છોડી જાય તેમ પણ બને !!

હવે મહત્વની વાત આવે છે. આપણી યાત્રાઓમાં તો સહયાત્રીઓ પસંદ કરવાની તક આપણને મળતી હોય છે. મનમેળ હોય તેવા મિત્રોને સાથે લઈને આપણે રખડીએ છીએ અને યાત્રાની મઝા લઈએ છીએ. મઝા ના આવતા સહયાત્રીઓ બદલવાની કંઇક અંશે આઝાદી પણ ભોગવીએ છીએ. પરંતુ, જો જીવનને જ એક યાત્રા ગણીએ તો મોટાભાગના સહપ્રવાસીઓ તો આપણને એમ જ ભટકાઈ જાય છે અને તેમની સાથે જ ગમે કે ના ગમે જીવન વ્યતીત કરવું પડતું હોય છે. જીવન દરમ્યાન સંબંધોમાં સંઘર્ષ કરતાં દરેકને પોતાના સહયાત્રીઓ સાથે લાગણીઓના મુદ્દે પ્રશ્નો હોય છે, એ યાત્રી પછી જીવનસાથી હોય, કુટુંબી હોય, સંબંધી હોય, મિત્ર હોય, સહકર્મચારી હોય, બોસ હોય, પાર્ટનર હોય વગેરે. આ બધાજ ઈચ્છા-અનિચ્છાએ આપણા સહપ્રવાસીઓ છે, આપણા સમય-શક્તિ-લાગણીઓના સહભાગીઓ છે. આપણા જીવનની મઝાઓ ઘણાં અંશે આ બધા ઉપર આધારિત છે. એમાંના કેટલાય આપણી લાગણીઓને નીચોવી નાખનારા અને થકવી નાખનારા હોય છે. લાગણીઓના મુદ્દે લોહી ચુસનારી વાગોળ જેવા હોય છે.ઈચ્છવા છતાં’ય છોડી ના શકાય તેવી આ વ્યક્તિઓ છે. આવી વ્યક્તિઓ પોતે અંદરખાને લાગણીઓના મુદ્દે તીવ્ર અસલામતી અને ડર અનુભવતી હોય છે. ખુબ આસાનીથી તે લાગણીઓના સંબંધ વિકસાવે છે અને તમારી લાગણીઓની શક્તિ ઉપર પોતાને સલામત અનુભવે છે. તેમને સતત પ્રેમ, કાળજી અને સ્વીકૃતિની આપો એટલી ઓછી પડે એ સ્તરની જરૂરીયાત રહે છે. તેમના ઉપરછલ્લા આત્મવિશ્વાસની નીચે આત્મવિશ્વાસનો અભાવ, ભય, શંકા, ગીલ્ટ, અપૂર્ણતા, પરાવલંબન વગેરે ઠાંસી ઠાંસીને ભરેલું હોય છે. જીવનના પ્રવાસમાં આવી વ્યક્તિઓનો સાથ આપણને રિબાવે છે. એમની સાથે જીવવાનું આવે તો વ્યક્તિ લાગણીઓથી નીચોવાઈ જાય, શરીરથી થાકી જાય, આક્રોશ અનુભવતી રહે, હતાશામાં રહે અને ભયથી જીવે. જયારે પણ એમનો સાથ કરવાનો થાય, સામનો કરવાનો થાય ત્યારે ત્યારે અંતર વલોવાય.

લાગણીઓના મુદ્દે રિબાવે તેવી આ વ્યક્તિઓમાં ખાસ કરીને સતત પોતાના મહત્વમાં જ રાચતી અને સતત અન્યનું એટેન્શન ઈચ્છતી સ્વકેન્દ્રી વ્યક્તિઓ, કોઈ વસ્તુ મેળવવા ધમપછાડા કરતાં હોય તે જ રીતે તમને મેળવવા પણ અનહદ ધમાલ કરતાં વસ્તુ અને વ્યક્તિ વચ્ચે ભેદ ના સમજતા વ્યક્તિઓ, ગૂંગળામણ થઇ જાય એટલી હદે મચીને તમારી સંભાળ લેતા વ્યક્તિઓ, પોતાની જાતને હંમેશા બિચારી કે શોષિત સમજતી વ્યક્તિઓ, સતત તમારા અવગુણો કે નબળાઈઓ જોતી વ્યક્તિઓ, લાગણીઓના મુદ્દે હંમેશા છેડા ઉપર જ રહેતી વ્યક્તિઓ (વરસે તો અતિ-વરસે અને બગડે તો અતિ-બગડે!), નાની નાની વાતોને કલ્પી ના શકાય તેવું રૂપ આપવાની વૃત્તિ ધરાવતી નાટકબાજ વ્યક્તિઓ વગેરેનો સમાવેશ કરી શકાય. આ વ્યક્તિઓ સાથેના સંબંધો દુઃખી કરનારા હોય કે ના હોય પણ લાગણીઓથી નીચોવીને આપણને થકવી નાખનારા તો જરૂર હોય છે. એમને સહન કરવાને બદલે મેનેજ કરતાં શીખવું પડે. અને જો તમે પોતે આવું વ્યક્તિત્વ ધરાવતા હોવ તો તમારે તમારી જાતને મેનેજ કરીને આ નબળાઈઓથી ઉપર ઉઠવું પડે, અલબત્ત સ્વીકારી શકો તો !!

પૂર્ણવિરામ:

લાગણીઓના મુદ્દે તમને નીચોવી નાખે એવાં વ્યક્તિઓ સાથેના સંબંધો લાગણીઓથી નહી પણ બુદ્ધિથી જાળવવા પડે !

Follow me on twitter @hansalbhachech

happyminds_logo1

 

 

 

Tags: , , , , , , , , , , , , ,