RSS

Tag Archives: Happy Minds

ટીનએજર્સની ક્ષમતાને એકવાર પણ પ્રોત્સાહિત નહીં કરો તો ચાલશે પરંતુ એમની નબળાઈની ટીકા કરતા પહેલા સો વાર વિચારવું પડે!

ટોરંટોથી ન્યુયોર્ક જતા, યુએસની ઇમિગ્રેશન લોન્જમાં મુકેલા કિઓસ્કને સમજવા એક યુવક મથામણ કરી રહ્યો હતો. દેખીતી રીતે ભારતીય જણાતા તે યુવકની કદાચ પ્રકારના આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સાથે પહેલી મુલાકાત હશે અને એને સમજવાની ગડમથલમાં તે વાર લગાડી રહ્યો હતો. ત્યારે દૂર ઉભેલું એક ગુજરાતી યુગલ કોણ જાણે કેમ, પણ અધીરાઈથી છલોછલ હતું, તેમની અંદરઅંદરની વાતચીતમાં, યુવક દ્વારા થઇ રહેલા વિલંબની અકળામણનો બળાપો મારા કાને પડ્યોકેવા કેવા દેશીઓ અહીં ઘુસી ગયા છે?!’

ત્યાં લોકોને મદદ કરવા આસપાસ આંટા મારતો રહેતો એક મદદનીશ તેની પાસે આવી પહોંચ્યો અને કહ્યુંકદાચ તું દેશમાં અને પ્રકારની સિસ્ટમમાં નવો લાગુ છું. ચિંતા ના કર ધીરે ધીરે ફાવી જશે. લાવ તને મદદ કરું’ (‘ઈટ લુક્સ યુ આર ન્યુ ટુ કન્ટ્રી એન્ડ ધીસ ટાઈપ ઓફ સિસ્ટમ. ડોન્ટ વરી, ગ્રેજ્યુઅલી યુ વીલ યુઝ ટુ. લેટ મી હેલ્પ યુ’). પછી એણે પોતાની જાતે કંઈપણ કરવાને બદલે સૂચનાઓ આપીને યુવક પાસે બધું કરાવ્યું. યુવકે એને થેન્ક યુ કહ્યું ત્યારે યુવકની આંખમાં એમ્પાવર્મેન્ટની એક ચમક હતી.

એમ્પાવર્મેન્ટ’ – એક્ઝેટલી વાત હું કરતો હતો ટોરંટોમાં શબ્દપ્રાર્થનાના ચેતનાબેન સાથે, મોટાભાગના માતાપિતા બાળકોને સાચા અર્થમાં એમ્પાવર્ડ કરવાને બદલે જજ કરતા રહેતા હોય છે, ટીકા કરતા રહેતા હોય છે અથવા પોતે નિર્ણયો લઈને એમનું દરેક કામ કરી આપતા હોય છે. સરવાળે, સંતાન સ્વતંત્રતાની ઉંમરમાં પણ આત્મનિર્ભર બનવાને બદલે પરાધીન કે પરવશ રહેવાનું! પેલા યુગલે યુવકની નબળાઈ જજ કરીને પોતાનો અભિપ્રાય આપી દીધો, જયારે મદદનીશે યુવકની નબળાઈની સાથે સાથે શીખવાની ધગશને પારખીને માર્ગદર્શન દ્વારા પ્રોત્સાહિત કરી દીધો. વિચારી જુઓ, જો યુવકને પેલા યુગલની ટિપ્પણી સંભળાઈ હોત તો તેના આત્મવિશ્વાસને કેવો અને કેટલો ધક્કો લાગ્યો હોત?!  મેં ગયા સપ્તાહે કોલમમાં વાત કરી હતી તે, પોતાની અંદર બેઠેલા ટીકાકારે(ઇન્ટર્નલ ક્રિટીક) એને છોડ્યો હોત ?!

તો મારી સાક્ષીમાં બનેલી નાનકડી ઘટના ટાંકીને એક ઉદાહરણ આપ્યું, બાકી મારે તો વાત મોટી અને લાંબી કરવી છે. માતાપિતા, શિક્ષકો કે અન્ય મહત્વની વ્યક્તિઓ જયારે કિશોરો કે યુવકોની નબળાઈઓને તેમની ક્ષમતાઓથી રચનાત્મક રૂપ આપવામાં નિષ્ફળ જાય છે ત્યારે તે લોકો પોતાની જાત પરત્વે સંદેહ (સેલ્ફડાઉટ) રાખતા થાય છે. વાસ્તવમાં તો જયારે બાળકોને તેમની નબળાઈઓ માટે ટીકા કરવામાં આવે છે ત્યારે તેમની અંદરનો ટીકાકારઇન્ટરનલ ક્રિટીક મજબૂત બનતો જાય છે. પરિણામ આવે છે કે સંતાન, ખાસ કરીને કિશોરવયનું સંતાન, લાગણીઓના પ્રશ્નોથી પીડાવા માંડે છે. પ્રશ્નો સાથે સંકળાયેલી લાગણીઓ નકારાત્મકતાથી છલોછલ હોય છે. નકારાત્મક લાગણીઓ ક્યાંક તો તે પોતાની અંદર ધરબી રાખે છે અને ક્યાંક તો બહાર વર્તનમાં ઠાલવે છે! નકારાત્મક લાગણીઓ અંદર તરફ વળે ત્યારે વ્યક્તિત્વ, વર્તન કે વ્યવહારમાં આત્મવિશ્વાસની ઉણપ, જાત પરત્વે સંદેહ અને તેને કારણે વણજોઈતી ચોકસાઈ, અપરાધભાવગીલ્ટ, ઉચાટ, હતાશા વગેરે જોવા મળે છે. જયારે લાગણીઓ બહાર ઠલવાય ત્યારે વ્યક્તિત્વ, વર્તન કે વ્યવહારમાં ગુસ્સો, આક્રોશ, ભાગેડુવૃત્તિ, લાસરિયાપણું વગેરે સામાન્ય હોય છે. નકારાત્મક લાગણીઓ અંદર તરફ વળે કે બહાર તરફ, વ્યક્તિત્વ ઉપર અવળી અસરો જરૂર પેદા કરે છે અને તે અસરો વર્તનવ્યવહારમાં અચૂક દેખા દે છે. સરવાળે પરિણામ આવે છે કે સંતાન હંમેશા તેની ક્ષમતા કે આવડતના પ્રમાણમાં ઘણું ઓછું પ્રાપ્ત કરતુ હોય છે.

સંતાનોની કિશોરાવસ્થા જીવનની સૌથી સંવેદનશીલ અવસ્થા છે. અવસ્થા દરમ્યાન તેમની સાચી કે ખોટી દરેક ટીકાઓ પરત્વે તે અતિસંવેદનશીલ હોય છે. એક સમયે તમે એમની ક્ષમતાને પ્રોત્સાહિત નહીં કરો તો ચાલશે પરંતુ એમની નબળાઈઓની ટીકા કરતા ફરશો તો તેની દૂરગામી અસરો માટે તૈયારી રાખવી પડશે. દરેક વ્યક્તિમાં કોકને કો નબળાઈઓ તો હોવાની પરંતુ એની વારંવાર ટીકાઓ જે તે વ્યક્તિમાં પોતાની લાયકાત અંગે સંદેહ ઉભો કરે છે. મારી વાતનો મતલબ નથી કે ટીનએજર્સનું તેમની નબળાઈઓ તરફ ધ્યાન ના દોરવું કે જરૂરી એવી ટીકા પણ ના કરવી. ખરેખર તો કહેવું છે કે દરેક માતાપિતાએ પોતાના વ્યવહાર થકી ટીનએજ સંતાનોમાં એવી સમજણ ઉભી કરવી જોઈએ કે તેમની લાયકાત કે તેમનું મૂલ્ય (સેલ્ફવર્થ) કોઈપણ બાબતમાં તેમના દેખાવ એટલે કે પરફોર્મન્સ ઉપર આધારિત નથી. કમનસીબે આપણે ત્યાં આનાથી બિલકુલ ઊંધું છે, જો સંતાન અભ્યાસમાં (કે બીજી કોઈપણ બાબતમાં) સારો દેખાવ નથી કરી શકતું તો તે નકામું કે વર્થલેસ છે એવી રીતે તેની સાથે વ્યવહાર થાય છે! પરિણામ આવે છે કે તે પોતાની લાયકાત કે સ્વમૂલ્ય (સેલ્ફવર્થ)ને ઓછી આંકતુ થાય છે અને સરવાળે, પોતાની જાતને તે સ્વીકારી શકતું નથી, તેનું સ્વાભિમાન તળિયે બેસી જાય છે. વાસ્તવમાં દરેક માતાપિતાએ સંતાનને પોતે સ્ટ્રેન્થ અને વીકનેસ એમ બંને પાસા ધરાવતી વ્યક્તિ છે એવું સ્વીકારતા શીખવવું જોઈએ. જો તે પોતાની જાતને સાચા અર્થમાં સ્વીકારી શકશે તો તેની આડપેદાશ રૂપે પોતાની જાતને બદલતા અને વધુ મૂલ્યવાન બનાવતા પણ શીખશે. પોતાની નબળાઈઓ પ્રત્યે જાગૃત થઈને તેને સાનુકૂળ સંયોગમાં બદલતા પણ શીખશે.

પૂર્ણવિરામ:

તમારું અસ્તિત્વ જ મૂલ્યવાન છે, આવડત અને નબળાઈ ઉપર તેનું મૂલ્ય આંકવું એ મૂર્ખાઓનું કામ છે!

Tari ane mari vaat

Advertisements
 

Tags: , , , , , , , , ,

વર્લ્ડ હેપ્પીનેસ રિપોર્ટમાં 156 દેશોમાં આપણું 133મું સ્થાન એક રાષ્ટ્ર તરીકે આપણા માટે શરમજનક બાબત છે!

 

‘વર્લ્ડ હેપ્પીનેસ ડે’ નિમિત્તે રજુ થયેલા વર્લ્ડ હેપ્પીનેસ રિપોર્ટમાં આપણને 156 દેશોમાં 133મું સ્થાન મળ્યું ! ગયા વર્ષ કરતા લગભગ વધુ અગિયાર સ્થાન પાછળ!! અને આપણા પાડોશી દેશો ચીન, પાકિસ્તાન, નેપાળ, બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકાથી ઘણા પાછળ!! મારી દ્રષ્ટિએ એક રાષ્ટ્ર તરીકે આપણા માટે આ શરમજનક બાબત છે. મને આ જ બાબતના સંદર્ભમાં ગયા વર્ષે લખેલો લેખ શેર કરવાનું મન થયું, લો વાંચો ત્યારે 🙂

       થોડા સમય પહેલા, ‘વર્લ્ડ હેપ્પીનેસ ડે’ની આસપાસના દિવસોમાં બે નોટ્સને લગતા મેસેજ વોટ્સએપ પર વાઇરલ થયા હતા, પહેલી નોટ્સ હતી આઇન્સ્ટાઇનની અને બીજી, મનોહર પારીકરની! મેસેજ મુજબ, 1922માં આઈન્સ્ટાઈન જયારે જાપાન ગયા હતા ત્યારે હોટેલના બેલ-બોયને ટીપમાં ‘થિયરી ઓફ હેપ્પીનેસ’ની એક ચબરખી આપી હતી. તાજેતરમાં આ ચબરખી પંદર લાખ ડોલર, આશરે દસ કરોડ રૂપિયામાં વેચાઈ! આટલી અધધ કિંમત આઈન્સ્ટાઈનના નામની છે, ચબરખીમાં લખેલા પ્રસન્નતાના મંત્રની છે કે બંનેની સહિયારી છે તે તમારે નક્કી કરવાનું. ચાલો સાથે સાથે એમણે લખેલો મંત્ર શું હતો તે પણ કહી દઉં – સતત સફળતા ઝંખતી, અજંપા ભરેલી ભાગદોડવાળી જિંદગી કરતા શાંત-સંતોષપૂર્વક વિતાવેલી જિંદગી વધુ હેપ્પીનેસ આપે છે. પ્રખર બુદ્ધિશાળી અને પ્રસિદ્ધ વ્યક્તિની સાવ સાદી સલાહ – શાંત મન અને શાંતિભર્યું જીવન સુખની ગુરુચાવી છે!

      બીજી બાજુ, ગંભીર બીમારીના બિછાનેથી પારિકર સાહેબે લખેલી નોટમાં આ જ વાત જરા જુદી રીતે વ્યક્ત થઇ હતી. તેમણે આખી જિંદગી કામ કર્યા કર્યું અને આનંદ માટે સમય ના કાઢ્યો એવો બળાપો તેમના સંદેશમાં હતો. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, તેમની નોટમાં સતત રાજકીય સફળતા ઝંખતી ભાગદોડવાળી જિંદગી જીવ્યાનો અફસોસ દેખાતો હતો!

      એ જ સમયમાં એક બીજો વિડીયો વાઇરલ હતો જેમાં આંકડાકીય પૃથ્થકરણ દ્વારા એવું તારવવામાં આવ્યું હતું કે આપણે પંચોતેર વર્ષની જિંદગીમાં માત્ર સાત વર્ષ જ જીવીએ છીએ! બાકીના અડસઠ ક્યાં ગયા?! આંકડા સાથે રમતા લોકોનું લોજીક મજબૂત હોય છે, એમણે તર્કના આધારે બાકીના વર્ષોને ઊંઘ, દિનચર્યા, કામ વગરની ફાલતુ પ્રવૃત્તિઓ વગેરેના ખાતે ઉધાર્યા અને તારણ આપ્યું કે આ વર્ષો તમે વેડફી નાખ્યા!

      સારા, હકારાત્મક, બદલાવ માટે પ્રોત્સાહિત કરે અને જીવનને સ્પર્શે તેવા વિચારો વર્ચ્યુઅલ મીડિયામાં અવિરત વહેતા રહે છે તે ન્યાયે આ ત્રણે’ય મેસેજ હવામાં ફરવાના જ હતા. એમાં’ય ‘વર્લ્ડ હેપ્પીનેસ ડે’નો માહોલ અને અધૂરામાં પૂરું, ‘વર્લ્ડ હેપ્પીનેસ ડે’ નિમિત્તે રજુ થયેલા વર્લ્ડ હેપ્પીનેસ રિપોર્ટમાં આપણે 155 દેશોમાં 122મું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું ! ચીન(79), પાકિસ્તાન(80) નેપાળ(99) થી ઘણા પાછળ અને બાંગ્લાદેશ(110), ઇરાક(117), શ્રીલંકા(120)થી પણ પાછળ!! રિપોર્ટ વાંચીને ઘણાએ, દરેક સમયે કરીએ છીએ તેમ, પોતાની જવાબદારી આ ત્રણે’ય મેસેજ મોબાઈલથી મોબાઈલ ફેરવીને પુરી કરી! 155માં 122મું સ્થાન વાંચીને મને મારો બાળપણનો મિત્ર ‘જયલો’ યાદ આવ્યો. જયારે પરીક્ષાનું પરિણામ આવે ત્યારે આ જયેશ બે-ત્રણ વિષયમાં તો ઉડેલો જ હોય પણ એને પરિણામ પૂછો એટલે બિન્ધાસ્ત કહે તેંતાળીસમો નંબર, બહુ ખણખોદ કરો તો ખબર પડે કે વર્ગ જ પચાસ વિદ્યાર્થીઓનો હતો! પરિણામની રાત્રે એને બરાબરની વઢ પડે, પપ્પા એને સોસાયટીના બીજા છોકરાઓનું પરિણામ પૂછે, બધા ‘જયલા’થી આગળ હોય એટલે પછી એને માર પડે. જયેશ બીજા દિવસે રમવા આવે ત્યારે અમને કહે કે તમારા લીધે મને માર પડ્યો, તેંતાળીસમો હતો ત્યાં સુધી ઠીક હતું, વઢ જ પડી, પણ તમારા બધા કરતા પાછળ હતો એટલે માર પડ્યો! આપણને 122માં ક્રમમાં પણ એવું જ થયું, દુઃખ થવા કરતા આપણા પાડોશી દેશો આગળ હોવાનો ચચરાટ વધુ થયો અને ફરી પાછા રૂટિનમાં એવા વ્યસ્ત થઇ ગયા, જાણે કે આપણે અને સુખને શું લેવા દેવા?!! પરંતુ કમનસીબે આપણે ‘હેપ્પીનેસ’, પ્રસન્નતા, આનંદ, સુખ કે ‘જે નામ આપો તે’ મુદ્દે આટલા પાછળ કેમ છીએ તેનું ચિંતન કે ચર્ચા ક્યાંય જોવા ના મળી!!

Tari ane mari vaat

     પ્રસન્નતા કે હેપ્પીનેસ આમ તો અંગત બાબત છે પરંતુ એક પ્રજા તરીકે અથવા દેશ તરીકે પ્રસન્નતાની વાત કરવી હોય તો તેનો મોટાભાગનો આધાર ત્યાંના નાગરિકો, નાગરિકોમાં એકબીજા પ્રત્યેની સદભાવના, રાજકીય વાતાવરણ, રોજિંદા જીવન માટે કરવો પડતો શ્રમ (ઇઝ ઓફ લાઈફ), મીડિયા વગેરે પર રહેતો હોય છે. નાગરિકો તરીકે આપણે તદ્દન બેજવાબદાર છીએ અને ફેલો-સીટીઝન જેવો કોઈ કન્સેપ્ટ આપણે સમજતા જ નથી – આપણું સાચવો, બીજાનું જે થવું હોય તે થાય! પ્રજા તરીકે આપણી લાગણીઓ બેકાબુ અને આપણું વર્તન બેફામ છે, કમનસીબે, આપણને તેનું પાછું ગૌરવ પણ છે!! રાજકીય વાતાવરણ કાવાદાવા, કૌભાંડો અને કોન્ટ્રોવર્સીઝથી ખદબદતું જ રહેવાનું! ‘ઇઝ ઓફ લાઈફ’ કઈ બલાનું નામ છે કોને ખબર, આપણે તો બે દરવાજામાંથી એક જ દરવાજો ખોલીને ધક્કામુક્કીની મઝા માણતી પ્રજા છીએ! આ બધાની વચ્ચે આપણી સૌથી મોટી કમનસીબી આપણું નકારાત્મક મીડિયા છે, ખાસ કરીને વિઝ્યુઅલ મીડિયા. જોનારને એ સતત એવો અહેસાસ કરાવતું રહે છે કે દેશમાં ક્યાંય કશું સારું, હકારાત્મક બની જ નથી રહ્યું. કોઈપણ સમાચાર કે ચર્ચાઓ જુઓ તમે સરવાળે મનમાં ઉચાટ, ઉશ્કેરાટ અને ઉદાસી જ અનુભવો! ટીઆરપીની લાહ્યમાં સતત ઉત્તેજના ફેલાવે તેવા સમાચારો શોધતું રહેતું મીડિયા દર્શકોના માનસને અને દેશની માનસિકતાને કેટલું જબરદસ્ત નુકશાન કરે છે તેનો હિસાબ કોણ કરવાનું?! વાંક તો આપણી પ્રજાનો’ય ખરો, કોમનવેલ્થના ગોલ્ડ મેડલ્સના સ્થાને એક ગુનેગારને મળેલા જામીનમાં વધુ રસ ધરાવતી અને તેનો ઉત્સવ મનાવતી પ્રજાને મીડિયા બીજું કઈં પીરસવાનું સાહસ કેવી રીતે કરે?! બાકી રહી ગયું હોય તેમ હવે તો નકારાત્મકતા, ફ્રસ્ટ્રેશન્સ, આક્રોશ વગેરે ખિસ્સામાં ઉતરી આવ્યા છે. મોબાઈલ પર વાઇરલ થઈને ફરતા મેસેજોમાં પણ આ બધું ઠાંસી ઠાંસીને ભરેલું હોય છે અને અજાણતા જ આપણે દિવસભર મગજમાં ઉચાટ, ઉશ્કેરાટ, ઉદાસી ડાઉનલોડ કરતા ફરીએ છીએ. આ બધા ઉપરાંત કૌભાંડો, ભ્રષ્ટાચાર, બેરોજગારી, પ્રદુષણ, મોંઘવારી વગેરે જેવા કાયમી અને ઘર કરી ગયેલા પરિબળો તો ખરા જ. આઝાદી પછીનું એક પણ વર્ષ એવું નહીં જડે કે જેમાં આ પરિબળો વત્તા-ઓછા અંશે જોવા ના મળ્યા હોય. સાવ સાચી વાત તો એ છે કે આપણને આ બધું ફાવી ગયું છે, આ બધાને કારણે આપણે દુઃખી છીએ એવું કહેવું પણ કોઈને હાસ્યાસ્પદ લાગે !! અને માટે જ, દેશ તરીકે ભલે આપણી ગણના અનહેપ્પી રાષ્ટ્રમાં થતી હોય, વ્યક્તિગત રીતે તો બધા ‘જલસા’માં જ છે!

 

પૂર્ણવિરામ:

વિશ્વનો સૌથી યુવા દેશ, પ્રસન્નતામાં 122મો?!! જે  દેશનો યુવાન, દેશના વૃદ્ધ કરતા વધુ ઉદાસ, નાસીપાસ, દિશાહીન અને આર્થિક-રોજગારીના મુદ્દે અસલામત હોય ત્યાં આ વાતની નવાઈ શું?!   

 

 

Tags: , , , , , ,

Why humans bite another human? – My inputs in DNA…

Over 4.22 lakh bite cases reported in 9-yrs: AMC
Govt hospitals register 17 cases of human bites, 421 cat bites & 146 monkey bites
Gargi Raval gargi.raval@dnaindia.net – 25 Feb 2019

 

In a bizarre turn of events the Ahmedabad civic body run hospitals have registered 17 cases of human bites. According to the data by the Health Department of Ahmedabad Municipal Corporation (AMC), in the last nine years 4.22 lakh bites cases were reported, of which majority were inflicted by the dogs.

Biting cases surge in spite sterilisation programme

The details were sought by the former leader of opposition Badruddin Shaikh to know the proper implementation of the dog sterilisation programme. Four non-governmental organisations have been given the contract by the civic body to sterilise dogs round the year. Yet, the dog population is on the rise in the city. “Since 2010, more than Rs 10 crore has been spent for sterilisation of dogs. But looking at the number of dog population it seems that the sterilisation programme is ineffective. According to the data by civic body there is one dog, per 20 human,” said Shaikh, former leader of the opposition, AMC.

“More than Rs 2 crore has been invested in the vaccination given to dogs. Most of the dog bites cases were reported after they were abandoned by the NGOs who sterilise them. Last year alone 59,621 dog bites were reported. Other cases include, 421 cat bite, 146 monkey bites and 117 bitten by others,” said the leader.

 

Why humans bite another human?

It is a common way to show aggression tells a city-based psychiatrist, Dr Hansal Bhachech. “There are people who have strong arms, but those who don’t, use their teeth in self-defence. It is their weapon, they would either kite or bite someone,” he said.

“Those who have weak limbs uses teeth to vent anger. In comparison with males, females are reported to use their teeth to vent their aggression. If someone holds them with a firm grip, biting is a common way to get back at the attacker,” remarked the doctor.

Dr Bhachech further added, “Psychologically, some people are orally fixated. Some people have oral stimulation since childhood. Also those who habituated to consuming tobacco, smoking or constantly into chewing something, are into biting habit,” he further said.

  The expert said that biting is the strongest form of attack. “If you hold someone in grip or kick it does not affect that much. But the biting gives intense pain and the victim may loosen the grip,” added the doctor.

 

IMG_3735

 

 
Leave a comment

Posted by on February 25, 2019 in Interviews

 

Tags: , , , , ,

ટીનેજર્સ બીજી વ્યક્તિઓ એમના વિશે શું વિચારે છે તે બાબતે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે, તેમને ‘જજ’ કરતી વ્યક્તિઓ પ્રત્યે તીવ્ર અણગમો હોય છે!

 

હમણાં એક પેરેન્ટિંગના સેમિનારમાં મને એક પિતાએ પ્રશ્ન પૂછ્યો ‘ ટીનેજર્સ સાથે મજબૂત સંબંધ વિકસાવવા તમારે માત્ર એક જ ટીપ આપવાની હોય તો કઈ આપો?’

મેં વળતી સેકન્ડે જવાબ આપ્યો ‘એમને શાંતિથી અને ધ્યાનથી સાંભળો !’

પ્રશ્ન પૂછનારા ભાઈએ બાજુમાં બેઠેલી પત્ની સામે એવી રીતે જોયું કે ‘આ તારે સમજવા જેવું છે’ અને જવાબમાં પત્નીએ પણ એવો ભાવ કર્યો કે ‘તમે’ય કયા દિવસે છોકરાઓને શાંતિથી સાંભળો છો ?! જ્યારે હોય ત્યારે વડચકા ભરતા હોવ છો’.

હું સમજી ગયો કે એમણે પૂછતાં તો પૂછી નાખ્યું પણ આ ટીપ સાંભળ્યા પછી એમનું કંઈ ખાસ ભલું નહી થાય કારણ કે જ્યાં મા-બાપ એકબીજા સાથે આવી હુંસાતુંસીમાં હોય ત્યાં દોષારોપણથી આગળ વધીને કોઈ બદલાવ આવતો નથી. સામાન્ય રીતે મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં એવું જોવા મળે છે કે મા-બાપો પાસે તેમના ટીનેજર્સને ધ્યાનથી સાંભળવા જેટલી શાંતિ જ નથી હોતી. સમયનો અભાવ હોય, ધીરજ રાખી શકવાની ક્ષમતા ના હોય અને સલાહો-સુચનો આપવાની તાલાવેલી હોય તે સંજોગોમાં તેમની વાત શાંતિથી સાંભળવી કેવી રીતે શક્ય બને?! બાળકો સાથે મજબૂત સંબંધ બાંધવા માટે તમારે તેમની સાથે ગુણવત્તાભર્યો સમય ગાળવો જ પડે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો જ્યારે તમે એમની સાથે વાતો કરતાં હોવ ત્યારે સંપૂર્ણ ધ્યાન એમની વાતોમાં જ આપવું પડે અને તે પણ એમને રોક્યા-ટોક્યા વગર! એ બોલતા હોય અને તમે બીજું કંઈ કામ કરતાં કરતાં એમની વાતો સાંભળો એ નહીં ચાલે, તમારી આવી હરકત એમની વાતોમાં તમને ખાસ રસ નથી એવો ભાવ ઉત્પન્ન કરશે અને ધીમે ધીમે એ તમારી સાથે જરૂરીયાત સિવાયની વાતો કરતાં બંધ થઇ જશે. તમારા સંબંધ અને સંવાદમાં એક અંતર ઉભું થશે.

ઘણીવાર તમે ગુણવત્તાભર્યો સમય ગાળો ખરા પણ એમાં એમની વાતો ઓછી સાંભળો અને સલાહ-સુચનો વધારે આપો તો સરવાળે તેનું ખાસ મહત્વ નથી રહેતું. દરેક માતા-પિતા પોતાના અનુભવો અને લાગણીઓને કારણે બાળકને ગાઇડન્સ આપવા માંગે તે સમજી શકાય તેવી બાબત છે પરંતુ જ્યાં સુધી તમારા ટીનેજર્સને એવો અહેસાસ નહી થાય કે તમે એમને પુરેપુરા સાંભળ્યા છે ત્યાં સુધી તમારા સલાહ-સુચનની એમને ખાસ અસર નહી થાય. એમને ખાલી થઇ જવા દો અને પછી જુઓ એ કેટલી સરળતાથી તમારી વાતો ગ્રહણ કરે છે. માટે જ, મેં ગયા સપ્તાહે જ કહ્યું હતું કે ટીનેજર્સને સલાહો આપવી એ પણ એક કળા છે જેમાં તમારી ધીરજની અગ્નિપરીક્ષા થતી હોય છે. એમને કંઈપણ સલાહ આપતા પહેલાં ખુબ શાંતિથી જો એમને તમે સાંભળી શકો તો તમારું અડધું કામ તો ત્યાં જ પૂરું થઇ જાય છે.

આ ઉંમર એવી છે કે જેમાં આ કિશોરો બીજી વ્યક્તિઓ એમના વિશે શું વિચારે છે તે બાબતે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. એમને સમજ્યા, સાંભળ્યા કે જાણ્યા વગર જે વ્યક્તિઓ એમના વિશે અભિપ્રાય બાંધે છે તેમના પ્રત્યે એમને તીવ્ર અણગમો હોય છે. ક્યારે’ય એમને સાંભળ્યા વગર સલાહ-સૂચનનો મારો ચલાવશો તો તમે એમના ‘હીટ-લીસ્ટ’મા નક્કી આવી જશો. પરંતુ એકવાર એમને વિશ્વાસ આવશે કે તમે કોઈપણ અભિપ્રાય બાંધ્યા વગર કે નોન-જજમેન્ટલ રહીને એમને સાંભળવાનું વલણ ધરાવો છો તો એ આપોઆપ ખુલતા જશે અને તમારી વચ્ચે એક મજબૂત સંવાદ-સેતુ સધાશે.

‘અંગત મોકળાશ’ એટલે કે ‘પ્રાઈવસી’ આ ઉંમરની એક મહત્વની જરૂરીયાત છે. જે બાબતોને ટીનેજર્સ અંગત ગણે છે તે બધી બાબતોમાં એમને કોઈની પણ દખલ મંજુર નથી હોતી. જો તમે તમારા ટીનેજર્સ સાથે સ્વસ્થ સંવાદ ઇચ્છતા હોવ તો તમારી કુતુહલતા કાબુમાં રાખો અને એમને બહુ પ્રશ્નો ના પૂછો. ક્યારેક પ્રશ્નો પૂછવા અનિવાર્ય હોય એમ પણ બને; તે કિસ્સાઓમાં પહેલાં એમને શાંતિથી સાંભળો અને પછી ચતુરાઈપૂર્વક પ્રશ્નો પૂછો, સીધો પ્રશ્નોનો મારો ના ચલાવો. મોટાભાગની મમ્મીઓને ઉલટ-તપાસ કરવાની ખાસ ટેવ હોય છે અને તેને કારણે જ સંતાનો સાથે તેને ટપાટપી થતી રહે છે. તમારી સાથેના સંવાદમાં ટીનેજર્સનું વલણ એવું હોય છે કે તમે એમને ઓછામાં ઓછા પ્રશ્નો પૂછો ! જેમ કે, તમે એમને કોનો ફોન છે એવું ના પૂછો એટલે મોટાભાગે એ લોકો ફોન ‘સાયલન્ટ મોડ’ પર જ રાખતા હોય છે! કોનો ફોન કે મેસેજ આવી રહ્યો છે તે ના દેખાય એ માટે સ્ક્રીન દેખાય નહીં એ રીતે ફોન હંમેશા ઊંધો મુકતા હોય છે! સામે કોની સાથે વાતો કરે છે એ કળી ના જાવ એટલા માટે ફોન પર વાતો કરવાને બદલે એ લોકો મેસેંજરથી ચેટ કરવાનું વધુ પસંદ કરતાં હોય છે! જો તમે તમારી કુતુહલતા કે દખલગીરી કાબુમાં રાખીને એમને જેટલા પ્રશ્નો ઓછા પુછશો એટલા એ વાતચીતમાં વધારે ખુલ્લાં થશે. પરંતુ એનો અર્થ એમ નથી કે એમને કંઈ ના પૂછવું, જ્યાં પૂછવું પડે કે દખલ કરવી પડે ત્યાં એમને ‘તને નહી ગમે પણ મારે જાણવું જરૂરી છે’ એમ કહીને દ્રઢતાથી પૂછવું પણ એટલું જ જરૂરી હોય છે.

પૂર્ણવિરામ

તમને તમારા ટીનેજર્સની સૌથી નજીક લઇ જતી કોઈ વસ્તુ હોય તો તે તમારા ‘કાન’ છે !

TMV1book

 

 

Tags: , , , , , , , ,

નવા વર્ષનો પહેલો દિવસ એટલે સંકલ્પ-દિન, વિચારોના ઉભરામાં જે ફીણ થઈને ચઢે તે બધાનો સંકલ્પ કરવાનો!

 નવા વર્ષનો પહેલો દિવસ એટલે સંકલ્પ-દિન, વિચારોના ઉભરામાં જે ફીણ થઈને ચઢે તે બધાનો સંકલ્પ કરવાનો અને ઉભરો બેઠે ફીણ અદ્રશ્ય થાય એટલે એ પાછા જ્યાં હતા ત્યાં ધુબાકા! ચાલો દિવાળીમાં બેસતા વર્ષે કરેલા સંકલ્પો ટાઢા પડી ગયા હોય તો એને ફૂંક મારવાનો વળી એક મોકો આજે મળ્યો છે – 2019નો પહેલો દિવસ. થીઓરેટીકલી, સંકલ્પો જીવનમાં જુદી જુદી બાબતોમાં બદલાવ લાવવાની અપેક્ષાએ પોતાની જાતને કરેલા વાયદાઓ છે, જે મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં પુરા થવાના બદલે એક પછી એક વર્ષે માત્ર રીપીટ થતા રહે છે. આ બાબતમાં વ્યક્તિનું મનોબળ આડું આવે છે એટલું વિચારીને અટકી જવાય તેમ નથી કારણ કે સંકલ્પો તૂટી જવા પાછળ કે પુરા ના થવા પાછળ મનોબળ સિવાયના પરિબળો પણ કામ કરતા હોય છે. મોટાભાગની વ્યક્તિઓ સંકલ્પોની બાબતમાં ‘નવી ગીલ્લી નવો દાવ, નવું વર્ષ નવેસરથી સંકલ્પો’ની થીયરી અપનાવતા હોય છે જેમાં વીતેલા વર્ષનો ગોટો વાળીને માળીયે ચઢાવી દેવાનો! મારી દ્રષ્ટીએ સંકલ્પો સમયની સાથે વિસરાઈ જવા પાછળ કે તૂટી જવા પાછળ વીતેલા વર્ષનું આ રીતે પીલ્લું વાળવાની વૃત્તિ ઘણો મહત્વનો ભાગ ભજવતી હોય છે. મોટાભાગની વ્યક્તિઓ નવા વર્ષના સંકલ્પોમાં જિંદગી સાથે નવો હિસાબ માંડતી હોય છે પરંતુ એ ભૂલી જતી હોય છે કે જુના હિસાબોની ચુકવણી કર્યા વગર કે પછી તેને નવા વર્ષમાં ખેંચ્યા વગર બેલેન્સ શીટ અધુરી છે. 2018 ઉપર ઝીણવટભરી નજર દોડાવ્યા વગર 2019નો ઉધ્ધાર કરવાની વાત ઉપરછલ્લી અને થોડાક દિવસો મનને મઝા કરાવનારી હશે. જો તમે ઈચ્છતા હોવ કે નવા વર્ષના સંકલ્પો ઝાકળ જેવા ના નીવડે અને તમારા જીવનમાં તમારી ધારણા મુજબનો બદલાવ લાવે તો સૌથી પહેલા વીતેલા વર્ષ ઉપર ઝીણવટભરી નજર અચૂક દોડાવજો.તમારા જીવનમાં બદલાવ લાવવા તમને મળેલી નિષ્ફળતાઓ, તમારી સાથે થયેલા દુર્વ્યવહારો કે તમને પડેલી તકલીફોમાંથી તમે જે શીખ્યા તે નવા વર્ષના સંકલ્પો કરતા વધુ કામ આવે છે.

મઝાની વાત એ છે કે કામ લાગે કે ના લાગે, બદલાવ લાવે કે ના લાવે સંકલ્પો કરવાની લાલચ હંમેશા લાગેલી રહે છે. સમગ્ર વિશ્વના લોકો દ્વારા કરાતા સંકલ્પોમાં એક ગજબનું સામ્ય જોવા મળે છે. લગભગ પચાસ ટકા સંકલ્પો પોતાની જાતને વધુ સારી બનાવવાના એટલે કે સેલ્ફ-ઈમ્પ્રુવમેન્ટને લગતા હોય છે. બીજા ખુબ સામાન્ય સંકલ્પોમાં વજન ઘટાડવાના, દેખાવ વધુ આકર્ષક બનાવવાના, વ્યસનો છોડવાના, પોતાની જીવનશૈલી તંદુરસ્ત બનાવવા અંગેના, ભણતરને લગતા, કમાણી વધારવાના અને પૈસાનું યોગ્ય આયોજન કરવાના, સંબંધોને વધુ મજબુત-તંદુરસ્ત બનાવવાના કે તેમાં રહેલા મનદુઃખને દુર કરવાના, પત્ની-બાળકો-કુટુંબીજનો સાથે વધુ સમય વિતાવવાના, પ્રવાસ ખેડવાના, વેકેશન લેવાના વગેરે સંકલ્પોનો સમાવેશ કરી શકાય. અત્યંત ઉત્સાહપૂર્વક અને જુસ્સાથી કરેલા આવા સંકલ્પો પૈકી ત્રીસ ટકામાં કિસ્સામાંતો પહેલા પખવાડીયામાં જ બધું હવા થઇ જાય છે. એક મહિનામાં બીજા દસ ટકા અને છ મહીનામાં તો લગભગ સાઈઠ ટકા ઉપર સંકલ્પો ખરી પડે છે.મોટેરાઓની સરખામણીએ યુવાનો પોતાના સંકલ્પોને વધુ સમય વળગી રહે છે. જાળવવા અઘરા પડે એવા સંકલ્પોમાં મુખ્યત્વે વજન ઘટાડવાના, તંદુરસ્તી વધારવાના, જીવનશૈલી સુધારવાના, ધુમ્રપાન-દારૂ જેવા વ્યસન છોડવાના, કંઇક નવું શીખવાના, ખર્ચા ઘટાડવાના, કુટુંબ માટે વધુ સમય ફાળવવાના, તણાવ ઓછો કરી હળવાશ અનુભવવાના, પ્રવાસ કરવાના વગેરેનો સમાવેશ કરી શકાય. 

 અત્યંત ઉત્સાહપૂર્વક અને જુસ્સાથી કરેલા સંકલ્પો પૈકી ત્રીસ ટકામાં કિસ્સામાંતો પહેલા પખવાડીયામાં બધું હવા થઇ જાય છે. એક મહિનામાં બીજા દસ ટકા અને મહીનામાં તો લગભગ સાઈઠ ટકા ઉપર સંકલ્પો ખરી પડે છે.

સંકલ્પોનું આ વાસ્તવિક ચિત્રણ કરવા પાછળનો ઉદ્દેશ તમને સંકલ્પો કરતા રોકવાનો નથી પરંતુ ચીલાચાલુ ડીફોલ્ટ સંકલ્પોથી વાકેફ કરવાનો છે, જેથી તમે મોટાભાગના કરે છે તેમ માત્ર યંત્રવત ન્યુ યર રીઝોલ્યુશનમાં ના જોતરાવ. જીવનમાં બદલાવ કે સુધાર લાવવા માટેની શરૂવાત કરવા આમ તો કોઈ ચોક્કસ દિવસની જરૂર નથી હોતી પરંતુ જેમ કોમ્યુટરમાં રીસ્ટોર પોઈન્ટ હોય છે તેમ આવા દિવસો જીવનમાં રીસ્ટોર પોઈન્ટની ગરજ સારે છે. આપણે ભલે માનીએ કે અમુક દિવસે કરેલા સંકલ્પો સાર્થક થવાની શક્યતા વધારે રહેતી હોય છે પરંતુ હકીકત એ છે કે સંકલ્પો સાર્થક થવા પાછળ દિવસ કરતા માનસિક તૈયારી અને તેના પરત્વેની પ્રાથમિકતા વધુ અગત્યની છે. જો જીવનમાં બદલાવ લાવવા માટે આપણે પાક્કો નિર્ધાર કરવા માંગતા હોઈએ તો જ્યાં જે કંઈ સુધારવાનું છે ત્યાં તે સુધારવાની બિનશરતી માનસિક તૈયારી રાખવી પડશે. બિનશરતી એટલા માટે કે હાલ પુરતો તો સુધાર લાવવાનો આ નિર્ણય એકતરફી છે, તેમાં આગળ વધતા સમય, સંજોગો કે વ્યક્તિઓની અનુકુળતા ભળે તો આપણા માટે સરળતા વધશે નહીંતર આવનારું વર્ષ બહેતર બનાવવા માટે એકલે પંડે મચી પડવાનું ! બદલાવ બધા ઈચ્છે છે અને એ પણ ચમત્કારરૂપે, જે ફિલ્મો-વાર્તાઓમાં થાય છે. વાસ્તવિક જીવનમાં બદલાવ લાવવા માટે સતત અને રોજબરોજ પ્રયત્નશીલ રહેવું પડે. જીવન બદલાય છે, જીવન પરત્વેની દ્રષ્ટિ પણ બદલાય છે. ક્યાંક સમયની સાથે પરિસ્થિતિઓ જીવન બદલે છે તો ક્યાંક તમારી અંગત સમજ જીવન બદલે છે. બે વચ્ચે ફરક એટલો છે કે પરિસ્થિતિઓથી બદલાતા જીવનની દિશા તમારા હાથમાં નથી હોતી અને તમારી ઈચ્છા મુજબની પણ નથી હોતી, જયારે સમજ કેળવીને બદલાતું જીવન તમારી ઇચ્છાઓ મુજબનું હોય છે. આ સમજ બદલવા સંકલ્પો ઓછા અને અનુભવો વધુ કામ આવે છે. 

આજે હું આ લખી રહ્યો છું ત્યારે મને યાદ આવે છે કે અમારા કુટુંબના એક વડીલના ભાત નહીં ખાવાના સંકલ્પ ઉપર પરિવારજનો ટીપ્પણી કરતા કે મુદ્દે એમને ભાત ભાવતો જ નહતો અને પોતાનું મનોબળ કેટલું મક્કમ છે એ બતાવવા કાયમ વરસ વરસ આવો સંકલ્પ કરીને પોરસાતા. આવા અનુકુળ સંકલ્પો કરીને પોતાના મનને મનાવતા કે પોતાનામાં ખોટો આત્મવિશ્વાસ ભરતા લોકો’ય ઓછા નથી. આવા લોકો એકદમ મસ્ત છે કારણ કે એ જતા ક્યાય નથી અને તેમ છતાં મનોમન મુસાફરીનો આનંદ લે છે !! હેપ્પી 2019 ☺

પૂર્ણવિરામ:

ભૂતકાળના અનુભવોમાંથી આજ ડહાપણભરી બને છે અને આજના ડહાપણમાંથી આવતીકાલનો ઉધ્ધાર થાય છે.

TMV1

 

 

Tags: , , , , , ,

‘ડીપ્રેશન’ દૂર કરવા માટે માત્ર દવાઓ ઉપર આધારિત ના રહેતા પોતાની જાતને મદદ કરવા માટે કેટલીક જરૂરી બાબતો પણ અપનાવવી પડશે…

‘ડીપ્રેશન’ દૂર કરવા માટે માત્ર દવાઓ ઉપર આધારિત ના રહેતા પોતાની જાતને મદદ કરવા માટે કેટલીક જરૂરી બાબતો પણ અપનાવવી પડશે…

‘હા, હું ડીપ્રેશનથી પીડાઉં છું, મારે મદદની જરૂર છે’ સરળતાથી બોલી કે સ્વીકારી ના શકાય તેવું આ વિધાન છે.અંદરો અંદર રીબાવવા અને બધું જ સુખ હોવા પછી પણ તેનો સાચો આનંદ ના માણી શકવા છતાં વ્યક્તિઓ પોતાના મનની આ નકારાત્મક અવસ્થા સ્વીકારવા આનાકાની કરતાં હોય છે! ‘મને ડીપ્રેશન હોઈ જ ના શકે, મને કોઈ ચિંતા જ નથી’ એવો નન્નો આ વ્યક્તિઓ આસાનીથી ભરી દેતી હોય છે કારણ કે જો તે પોતે પોતાના મનની આ નકારાત્મક અવસ્થા સ્વીકારે તો પોતાની જાતને અન્યની સામે નબળી જાહેર કરે છે અને કઈ વ્યક્તિનો અહમ આ બાબત સ્વીકારી શકે?! માની લો કે કોઈ સ્વીકારી પણ લે કે મને ‘ડીપ્રેશન’ અથવા હતાશા અનુભવાય છે તો તેના જીવનસાથી કે કુટુંબના અન્ય સભ્યોને લાગી આવે ‘અમે છીએ, બધું જ છે પછી આવા વિચારો કરવાના જ ના હોય ને?!’ પછી શરુ થઇ જાય એના ‘ડીપ્રેશન’નું એનાલીસીસ અને ઢગલો સલાહો, સરવાળે વ્યક્તિ અને એના લગતા-વળગતા બધા માટે પરિસ્થિતિ વધુ વિકટ અને અસહ્ય બને.

‘ડીપ્રેશન’ની આવી અસ્વીકૃતિ વચ્ચે આ મનોરોગ સાથે સંકળાયેલી વાસ્તવિકતાઓ ગંભીર છે. ‘ડીપ્રેશન’ અંદરો અંદર રીબાવતી એક બીમારી છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના અનુમાન મુજબ આવનારા દસકામાં માનવજાતને રીબાવનારી બીમારીઓમાં ‘ડીપ્રેશન’ પ્રથમ ક્રમે હશે. આ સંસ્થાના સર્વેક્ષણ મુજબ આજે વિશ્વમાં પાંત્રીસ કરોડ લોકો ‘ડીપ્રેશન’થી પીડાય છે પરંતુ આ આંકડા હિમશીલાની ટોચ જેવા છે, અર્થાત જેમ હિમશીલા બહાર દેખાય તેના કરતાં અંદર સાત ગણી મોટી હોય તેમ ડિપ્રેશનથી પીડાનારા લોકોની સંખ્યા આ આંકડાઓથી અનેકગણી મોટી છે. શરુવાતમાં આપણે વાત કરી એ મુજબની અસ્વીકૃતિ આ પાછળનું મોટું કારણ છે.

એક સમયે જીવનની વિટંબણાઓ અને સમસ્યાઓ સાથે સાંકળવામાં આવતા ‘ડીપ્રેશન’ને આજે તબીબી વિજ્ઞાન મગજના કેમિકલ સાથે સાંકળે છે. મગજમાં ન્યુરો-ટ્રાન્સમીટરસ્(ચેતાઓ વચ્ચે સંવેદનાઓના વહન માટે જરૂરી એવાં રસાયણો) તરીકે કામ કરતાં ‘સીરોટોનીન’, ‘નોર-એપીનેફ્રીન’, ‘ડોપામીન’ વગેરે જેવા ઘણા રસાયણો વચ્ચેનું સંતુલન ખોરવાતા થતી જૈવિક બીમારીને તબીબી વિજ્ઞાન આજે ‘ડીપ્રેશન’ તરીકે ઓળખે છે. એક જમાનામાં ફોન એટલે દોરડાવાળું મોટું કાળું ડબલું પરંતુ આજે ફોન એટલે હથેળીમાં સમાઈ જાય એટલું ટચૂકડું વગર વાયરનું યંત્ર, બસ એ જ રીતે એક સમયે મનની નબળાઈ ગણાતું ‘ડીપ્રેશન’, આજે રસાયણોના કુદરતી અસંતુલનને કારણે થતી જૈવિક બીમારી ! જેમ ડાયાબીટીશ એટલે ઇન્સ્યુલીનનું અસંતુલન, હાયપો કે હાઇપર થાયરોઈડ એટલે થાયરોક્ષીનનું અસંતુલન, તેમ ડીપ્રેશન એટલે ન્યુરો-ટ્રાન્સમીટરસ્ નું અસંતુલન. તમારી બુદ્ધી આ વાત સ્વીકારી શકે અને તેને સાચા અર્થમાં સમજી શકે તો તમે ‘ડીપ્રેશન’ને એક બીમારી તરીકે સ્વીકારી શકો, એક એવી જૈવિક બીમારી કે જેની પાછળ વ્યક્તિ પોતે નહી પણ તેના મગજના રસાયણો જવાબદાર છે. તમારી આ સ્વીકૃતિ ‘ડીપ્રેશન’ને દૂર કરવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. અલબત્ત જેમ બેઠાડું જીવન જીવનારને ડાયાબીટીશ થવાની શક્યતા વધારે રહે છે તેમ ‘ડીપ્રેશન’ સાથે જીવનશૈલી, વારસાગત પરિબળો, વ્યક્તિત્વ, વિચારસરણી એમ ઘણું બધું સંકળાયેલું રહે છે. સરવાળે દવાઓની સાથે બીજું ઘણું તમને મદદરૂપ નીવડી શકે છે, જેમ ડાયાબીટીશની દવાઓ સાથે આહારનું નિયમન, કસરત વગેરે.

‘ડીપ્રેશન’ના દરેક દર્દીને પોતાની બીમારી સ્વીકાર્યા અને સારવાર શરુ કર્યા બાદ દવાઓ બંધ કરવાની તાલાવેલી રાત-દિવસ રહેતી હોય છે. સહેજ સારું લાગ્યું નથી કે દવાઓ ઓછી કે બંધ કરી નથી. કેટલાક જાતે જ નક્કી કરી નાખે અને બીજા કેટલાક ડોક્ટરને દવાઓ ઘટાડવા કે બંધ કરવા દબાણ કરતાં રહે. પરિણામ એ આવે કે મૂળમાંથી ઠેકાણે ના પડેલો રોગ પાછો ઉથલો મારે અને દર્દી-સગાઓના મનમાં અનેક નકારાત્મક માન્યતાઓ મુકતો જાય. જેમ કે, દવાઓ લઈશ ત્યાં સુધી જ સારું રહેશે, દવાઓનું વ્યસન થઇ ગયું છે, આ તો જીવનભરનું લફરું ઘુસી ગયું, ડોક્ટર તો ક્યારે’ય બંધ કરવાનું નહી કહે, આડઅસરો થશે તો ઉલમાંથી ચૂલમાં પડીશ વગેરે.

‘ડીપ્રેશન’ની સારવારમાં યોગ્ય પ્રમાણમાં અને યોગ્ય સમય માટે દવાઓ ખુબ મહત્વની છે. પરંતુ સાથે સાથે એ પણ જરૂરી છે કે તમે તમારી જાતને આ અવસ્થામાંથી બહાર લાવવા મદદ કરો. કમનસીબે મોટાભાગના જાતને મદદ કરવાને બદલે ડોક્ટરને દવાઓ ઓછી કરવા દબાણ કરતાં હોય છે. સાચો અભિગમ એ છે કે ડોક્ટરને એનું કામ કરવા દો, દવાઓ ગોઠવવી એ એનું કામ છે તેમાં માથું મારીને તમારી સારવારમા અડચણ ના નાખો, એ સરવાળે તમારા માટે નુકશાનકારક છે. એના બદલે ડોક્ટર પાસેથી એ જાણવાની કોશિશ કરો કે તમે તમારી જાતને કેવી રીતે મદદ કરી શકો. તમારો આ અભિગમ તમને ઝડપથી સાજા કરશે અને ભવિષ્યમાં ઉથલાની સંભાવનાઓથી બચાવશે.

ડીપ્રેશન’માં વ્યક્તિ પોતાની જાતને મદદરૂપ થઇ શકે તે માટેની વાતો આમ જોવા જશો તો ખુબ સરળ અને નાની લાગશે પરંતુ તેને પકડી રાખીને પોતાના મનની નકારાત્મક અવસ્થા સામે લડવું એ પ્રયત્ન અને સાતત્ય માંગી લે તેમ છે. માત્ર આ બાબતો એક જ બેઠકે વાંચી જવાથી પોતાની જાતને મદદ નહી થાય પરંતુ દરેક બાબત શાંતિથી વાંચો, જે તે મુદ્દા વિશે વિચારો, તમારા કિસ્સામાં એ મુદ્દો કેટલો અગત્યનો છે તે મૂલવો અને તેને અનુરૂપ તમારે તમારામાં જે ફેરફારો લાવવા પડે તે માટે માનસીક રીતે તૈયાર થાવ. તમે રાતોરાત આ પરિવર્તનો નહી લાવી શકો પરંતુ ધીરજપૂર્વકનો સાતત્યપૂર્ણ અભિગમ ચોક્કસ પરિણામો આપશે જ.

‘ડીપ્રેશન’ તમારા મનની નકારાત્મક અવસ્થા છે જે તમારી માનસિક શક્તિઓ, ઈચ્છાઓ અને મનોબળને નબળું પાડી દે છે . આ સંજોગોમાં તમને સારું લાગે તે માટે જરૂરી એવી બાબતોમાં મન પરોવવું પણ તમારા માટે અઘરું બની જતું હોય છે. સમજી શકાય એવું છે કે ‘ડીપ્રેશન’ સામે લડત આપવી એ સહેલી નથી પરંતુ સાથે સાથે એ પણ યાદ રાખવું કે આ લડત આપવી અશક્ય પણ નથી. માત્ર મન મક્કમ કરવાથી તે જતું નથી રહેવાનું પણ થોડું મનોબળ એકઠું કરીને તેની સામે પડવાથી તમે તમરી જાતને મદદ ચોક્કસ કરી શકો છો. તમને સારું લાગે તેવી પરિસ્થિતિ સર્જાતા થોડો સમય લાગે પરંતુ એ માટે તમારે રોજ-બરોજ પ્રયત્નશીલ રહેવું પડશે અને નાની નાની હકારત્માક્તાઓ ધ્યાનમાં રાખવી પડશે.

યાદ રાખો જ્યારે તમે હતાશા અનુભવતા હોવ અને તમે દ્રઢતાપૂર્વક એ હતાશાનો સામનો કરવા માનસિક રીતે તૈયાર થાવ ત્યારે ‘ડીપ્રેશન’ સામેનો તમારો જંગ જીતવાના પાયા નંખાઈ જાય છે ! તમારી આ માનસિક તૈયારી તમને ઝડપથી સાજા થવામાં મદદરૂપ થાય છે અને દવાઓ ઉપરનું તમારું અવલંબન ઘટાડે છે.

નાના પ્રયત્નોથી તમારી જાતને મદદ કરવાનું ચાલુ કરવાનું છે અને ધીમે ધીમે મક્કમતાપુર્વક આગળ વધતા જવાનું છે. તમારી જાતને મદદ કરવાના તમારા નાના નાના પ્રયત્નો સરવાળે તમને જલદી સાજા થવામાં મોટી સફળતા અપાવશે. ભલે ધીમે ધીમે આગળ વધો પણ રોજે રોજ તેની પાછળ લાગેલા રહો.

તમારી જાતને મદદ કરવા માટે સૌથી જરૂરી અને પહેલી બાબત એ છે કે તમે ‘ડીપ્રેશન’ને મનની નબળાઈ તરીકે નહી પરંતુ એક બીમારી તરીકે સ્વીકારો. મોટાભાગની વ્યક્તિઓ અને તેમના સગાઓ આ બીમારીને સ્વીકારતા અચકાય છે અને સરવાળે વધારે રીબાય છે. ડીપ્રેશન મનની નબળાઈ નથી પરંતુ મગજના રસાયણોના સ્તરમાં ઉભી થતી ગરબડને કારણે થતો એક જૈવિક રોગ છે. આ સમજ તમને ઝડપથી સાજા થવામાં ખુબ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. તમારી આ સ્વીકૃતિ તમારી જાતને મદદ કરવાનું પહેલું પગલું છે.

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના અંદાજ મુજબ સન ૨૦૩૦ સુધીમાં ‘ડીપ્રેશન’ માનવજાતને રીબાવતી બીમારીઓની યાદીમાં પ્રથમ સ્થાને હશે. આ સંસ્થાના સર્વેક્ષણ મુજબ આજે વિશ્વમાં લગભગ પાંત્રીસ કરોડથી પણ વધુ લોકો ‘ડીપ્રેશન’થી પીડાય છે. પરંતુ આ આંકડા હિમશીલાની ટોચ જેવા છે, વાસ્તવમાં ‘ડીપ્રેશન’થી પીડાનારા વ્યક્તિઓની સંખ્યા તો વાસ્તવમાં આ આંકડાઓ કરતાં અનેકગણી હશે કારણ કે મોટાભાગની વ્યક્તિઓ તો તેમની આ સ્થિતિ સ્વીકારતા જ નહી અને સ્વીકારે છે તો છુપાવતા હોય છે ! ટૂંકમાં, ડીપ્રેશનમાં પોતાની જાતને મદદ કરવાનું બીજું પગલું એ સમજ છે કે ‘તમે એકલા નથી કે જેને ડીપ્રેશન થયું હોય, દુનિયાના ખૂણે ખૂણે એવાં અસંખ્ય લોકો છે કે જેઓ હતાશાથી પીડાય છે અને તેની સામે જંગ ખેલે છે. આ વાસ્તવિકતા વ્યક્તિને ‘ડીપ્રેશન’ સામે ટક્કર ઝીલવા માટેનું એક નવું બળ આપે છે.

હતાશા દૂર કરવામા તમારી જાતને મદદ કરવા માટેની ત્રીજી અગત્યની સમજ એ છે કે તમારી સારવારમાં સૌથી અગત્યનો ભાગ તમે પોતે જ ભજવી શકો છો. તમારા કુટુંબીજનો, મિત્રો, સ્નેહીઓ કે તમારા ડોક્ટર તમને જેટલી મદદ કરી શકે છે તેના કરતાં ઘણી વધુ મદદ તમે તમારી જાતને કરી શકો છો. ડોક્ટર દવા કરશે, કાઉન્સેલિંગ કરશે અને બીજા ટેકો આપશે, હિંમત આપશે પણ બધો જ બદલાવ તો તમારે જાતે જ લાવવાનો છે તેવી સ્પષ્ટ સમજતમારા મનમાં હોવી જ જોઈએ.

ડિપ્રેશન એ મનની નકારાત્મક અવસ્થા છે, જેમાં વ્યક્તિનું મનોબળ નબળું પડતું હોય છે અને તેને અન્ય વ્યક્તિઓના સહારાની એક માનસિક જરૂરિયાત રહેતી હોય છે. તમારી સાથે સાચી લાગણીથી જોડાયેલા મિત્રો-સ્નેહીઓ તમને ખુબ જરૂરી એવો ટેકો ચોક્કસ આપી શકે છે અને તમને ઝડપથી સાજા થવામાં મદદરૂપ થઇ શકે છે. પરંતુ, આ તબક્કે એક બાબત બરાબર યાદ રાખવી પડે કે જે વ્યક્તિ તમારી લાગણીઓને સાચા અર્થમાં સમજી શકતી ના હોય અથવા જેને તમારી માનસિક અવસ્થા સાથે કોઈ લેવા દેવા ના હોય તેવી વ્યક્તિઓ સાથે ક્યારેય તમારી મનોવ્યથાની ચર્ચા ના કરો. આવી વ્યક્તિઓને માત્ર સલાહો આપવા સિવાય બીજો કોઈ રસ નથી હોતો અને એ સરવાળે તમારી હતાશામાં વધારો કરતી હોય છે. ડીપ્રેશનમાં તમારી જાતને મદદ કરવા હંમેશા યાદ રાખો કે સાચી વ્યક્તિ સાથે તમારી લાગણીઓ વહેંચવાથી તમે ઝડપથી સાજા થાવ છો અને ખોટી વ્યક્તિઓ મનઘડત સલાહ-સૂચનોથી તમારી તકલીફોમાં વધારો કરે છે.

ઘણાં લેભાગુઓ (ભુવાઓ, તાંત્રિકો, જ્યોતિષો, કાઉન્સેલરો વગેરે) વ્યક્તિની હતાશ મનોદશાનો પોતપોતાની રીતે લાભ ઉઠાવવામાં માહેર હોય છે. વ્યક્તિની નકારાત્મક અવસ્થાનો લાભ ઉઠાવીને પોતાનો ધંધો કરતાં હોય છે કારણ કે હતાશ વ્યક્તિ પોતાની હતાશા દૂર કરવા ગમે તેવી અંધશ્રદ્ધામા સહેલાઈથી દોરાઈ જતા હોય છે અને સરવાળે સરળતાથી છેતરાઈ જતા હોય છે. તમારા ડિપ્રેશનના ઈલાજ માટે માત્ર વિજ્ઞાનિક રીતે સિદ્ધ થયેલા ઉપચાર ઉપર જ વિશ્વાસ રાખો અને તમારી આ અવસ્થાનો ગેરલાભ ઉઠાવી શકે તેવા લેભાગુઓથી દૂર રહીને તમારી જાતને મદદ કરો.

વ્યક્તિઓની હાજરી અને ગેરહાજરી તમારા મૂડ ઉપર અસર કરતી હોય છે. હંમેશા તમારી આજુબાજુ કેવી વ્યક્તિઓ રહે છે તે બાબતનો પ્રભાવ તમારી મનોદશા ઉપર સતત પડતો રહેતો હોય છે. હકારાત્મક, આશાવાદી અને વાઈબ્રન્ટ વ્યક્તિઓ તમારો મૂડ પોઝીટીવ બનાવે છે માટે એવી વ્યક્તિઓના સંપર્કમાં વધુ રહેવાનો પ્રયત્ન કરો. આ વ્યક્તિઓની હાજરી, વાતો, જીવન પ્રત્યેનો હકારાત્મક અભિગમ તમારું મનોબળ વધારવામાં મદદરૂપ થાય છે. એથી ઉલટું, નકારાત્મક અને નિરાશાવાદી વ્યક્તિઓ તમારી હતાશ મનોદશા વધુ ઘેરી બનાવે છે. એમના સંપર્કમાં તમને વધુ હતાશા અનુભવાય છે અને તમને સારા થવામાં વધુ વાર લાગે છે. ડીપ્રેશનને દૂર કરવા માટે તમે સ્વ-મદદ કરવા માંગતા હોવ તો તમે કોની વચ્ચે રહો છો, કોની સાથે ઉઠો-બેસો છો એ બાબતનું સતત ધ્યાન રાખો. જ્યારે તમારા નજદીકના જ માણસો નકારાત્મક અને નિરાશાવાદી હોય ત્યારે તેમની સાથે સંભાળપૂર્વક વ્યવહાર કરો.

ઘણી વ્યક્તિઓના જીવનચરિત્રો તમને ડીપ્રેશન સામે લડવા માટે એક મનોબળ પૂરું પાડી શકે એમ હોય છે, તેમાં’ય ખાસ કરીને એવી વ્યક્તિઓ કે જે પોતે હતાશ મનોદશામાંથી અથવા અનેક મુશ્કેલીઓમાંથી પસાર થયા હોય. આ ઉપરાંત પ્રેરણાદાયક વાંચન-પ્રવચન વ્યક્તિને હતાશાની સામે લડવાનું બળ આપે છે. જો તમે તમારી જાતને મદદ કરવા માંગતા હોવ તો ફાલતું વ્યક્તિઓ દ્વારા અપાયેલી બોગસ સલાહો કરતાં સાચા અર્થમાં પ્રેરણા આપે તેવા વાંચનો કે પ્રવચનો વાંચવા-સાંભળવાનો આગ્રહ રાખો. યાદ રાખો સામાન્ય અવસ્થા કરતાં હતાશ અવસ્થામાં તમે તમારા મનને કેવા વિચારોનો ખોરાક આપો છો તે વધારે અગત્યનું છે.

હતાશ વ્યક્તિઓ પોતાની હતાશા માટે પોતાની જાતને, અન્ય કોઈ વ્યક્તિઓને કે પરિસ્થિતિઓને દોષ દેવાનું વલણ ધરાવતા હોય છે. ખરેખર આ વલણ વ્યક્તિની હતાશ મનોદશામાં સરવાળે વધારો કરે છે અને વ્યક્તિને વધુ નકારાત્મક બનાવે છે. યાદ રાખો દોષ દેવાની વૃત્તિ એ ભાગેડુવૃત્તિનો એક પ્રકાર છે, જે સરવાળે વ્યક્તિ માટે નુકસાનકર્તા છે. ડીપ્રેશનમાં તમારી જાતને મદદ કરવા દોષ દેવાની વૃત્તિથી દૂર રહીને તમારી હતાશાને સ્વીકારો અને તેની યોગ્ય સારવારની સાથે સાથે જાતે જ પ્રયત્ન કરવો પડે એ બાબત સ્પષ્ટતાપૂર્વક સ્વીકારી લો.

 
4 Comments

Posted by on December 29, 2017 in માનસ

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,

Online cheating always collects emotional-toll, offline ☺️

‘We have never met each other, it’s only through net we have been in a relationship. How can you call this cheating?!’

I don’t think any partner would like to buy this argument, whether you cheat actually or virtually, betrayal is in real time. Online cheating always collects emotional-toll, offline ☺️

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,