નવું વર્ષ એટલે પુરા ના થયેલા સંકલ્પો કે સ્વને કરેલા વાયદાઓ બદલ જીવનની નવેસરથી ફેંટ પકડવાનો મોકો!

નવું વર્ષ શરુ થઇ રહ્યું છે, હાથમાં પેન અને કાગળ લઈને બેસી જાવ. વર્ષ દરમ્યાન જે વ્યક્તિઓ સાથે તમે મોટાભાગનો સમય વિતાવ્યો તેની યાદી બનાવો. જે વ્યક્તિઓએ તમને પ્રોત્સાહિત કર્યા, તમને પ્રેરણા આપી, સહકાર આપ્યો કે પોઝિટિવ વાઈબ્સ આપ્યા તેની સામે ‘થમ્સ અપ’ કરો અને જે વ્યક્તિઓએ તમારી લાગણીઓ નીચોવી કાઢી, નિરાશ કર્યા, હતોત્સાહ કર્યા કે નેગેટિવ વાઈબ્સ આપ્યા તેની સામે ‘થમ્સ ડાઉન’ કરો. હવે નવા વર્ષમાં સંકલ્પ કરો કે જે વ્યક્તિઓ માટે તમે અંગુઠો ઊંચો કર્યો છે તેમની સાથે તમે આવનાર વર્ષમાં વધુ સમય વિતાવશો, તેમની સાથેના સંબંધો મજબૂત કરશો. જેમને માટે અંગુઠો ઉલટો કર્યો છે તેમની સાથે બને તેટલો ઓછો સમય ગાળવાનો સંકલ્પ કરો અને તેમની સાથેના સંબંધમાં અંતર જાળવો. બની શકે આ તમારા માટે કદાચ નિષ્ઠુર નિર્ણય હોઈ શકે પરંતુ જીવનને સુખમય બનાવવા ક્યારેક કઠોર કે નિષ્ઠુર નિર્ણયો લેવા પડતા હોય છે.

ધબકતા શહેરનો રણકતો અવાજ

आ नो भद्रा: क्रतवो यन्तु विश्वत:

સર્વ દિશાઓથી અમોને શુભ વિચાર પ્રાપ્ત થાઓ. ઋગ્વેદ 1-89-1

તમારા અસ્તિત્વને વિરાટ બનાવતી અને જીવનને અર્થ આપતી આ પ્રાર્થના છે. આ શુભ વિચારો પ્રાપ્ત કેવી રીતે થાય!? ક્યાંથી થાય?! અઘરું છે, અને આજના સમયમાં તો પુષ્કળ અઘરું છે, એવું નથી સુવિચારોની કમી છે, મોબાઈલમાં એનો ધોધ વહે છે પરંતુ યંત્રવત, ના તો ચિંતનનો સમય છે, ના જીવનમાં ઉતારવાનો, માત્ર વાંચ્યા-વિચાર્યા વગર ફોરવર્ડ કરવાના કામે લાગતા આ વિચારો છે. આવા માહોલમાં એક અવાજ જે છેલ્લા અઢાર વર્ષથી શહેરીજનોના મગજને ખેડીને વિચારબીજ રોપી રહ્યો હતો તેણે આજે મૌન ધારણ કરી રેડીઓને અલવિદા કહી 😦

આપણે નજદીકી વ્યક્તિઓને આપણને અનુકૂળ આવે તે રીતે બદલવા હંમેશા તત્પર રહેતા હોઈએ છીએ…

‘સ્વચ્છ ભારત’ની જેમ ઈશ્વર પણ એક અભિયાન શરુ કરે ‘સ્વચ્છ માણસ અભિયાન’! તમારે કરવાનું એટલું જ કે એક વ્યક્તિ પસંદ કરવાની, ઈશ્વર એ વ્યક્તિના સ્વભાવમાં તમારી ઈચ્છા મુજબના ફેરફાર કરી આપશે, તમારી ઈચ્છા મુજબના સ્વભાવનો ‘સ્વચ્છ માણસ’! વિચારો, તમે કોને પસંદ કરશો?! તમે કોને બદલવા માંગશો?!

પળ પળ જીવવું છે, ઝિંદાદિલીથી જીવવું છે, પ્રસન્ન ચિત્તે જીવવું છે પરંતુ કેવી રીતે?!

મહામારીએ આપણને જીવનના ઘણા અઘરા પાઠ ભણાવી દીધા અને ખબર નથી હજી કેટલા ભણાવશે. સ્વતંત્રતાથી માંડીને સ્વજનો સુધીનું એટલું બધું ગુમાવ્યું છે કે નાની નાની વાતમાં ફિલસૂફીએ ચઢી જવાય છે! આ ફિલસૂફીમાંથી હાલ પૂરતી એક વાત સમજાઈ ગઈ છે કે જીવનને ‘ટેકન ફોર ગ્રાન્ટેડ’ લઇ શકાય એમ નથી!

અત્યારે લગભગ દરેક વ્યક્તિ કોરોના અંગે પીએચડી થવાના ઉંબરે છે, કો’ક પરીક્ષા લે એટલી જ વાર!

માહિતી મેળવીને કોઈ વકીલ, એન્જીનીઅર, આર્કીટેક કે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ નથી બની જતું પણ ડોક્ટર કોઈપણ બની જાય છે!! વકીલને કોર્ટમાં દલીલ કેમ કરવી કે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટને ટેક્સ કેમ બચાવવો એ તેના ક્લાયન્ટ ક્યારે’ય નથી શીખવતા પરંતુ ડોક્ટરને સારવાર કેવી રીતે કરવી એ બધા જ શીખવતા હોય છે!! ક્યારેય તમે રેસ્ટોરન્ટમાં જમવા જાવ ત્યારે ત્યાંના શેફને મળીને એવું કહ્યું છે મારા સાળાના સાઢુભાઈનો બાબો ફલાણી રેસ્ટોરન્ટમાં શેફ છે એની જોડે જરા મસાલાની બાબતમાં વાત કરી લો ને!! તમને કદાચ આ વાત હાસ્યાસ્પદ લાગશે પરંતુ ડોક્ટરો સાથે તો આવું રોજનું છે. ઈશ્વરે આપેલી બુદ્ધિનો પોતાના હિતમાં ઉપયોગ કરવાની આવડત હશે તેને સમજાશે કે આ પ્રકારના અભિગમમાં નુકશાન થવાનું હોય તો કોને થાય?!

ફોરવર્ડ કરવાના કામે લાગતી માહિતીઓ, આપણી અક્કલની અણી કાઢવામાં કેમ નિષ્ફળ જાય છે?!

માહિતીથી ફાટફાટ થઇ રહેલા આપણા મોબાઈલમાં વાતો, વ્યક્તવ્યો, વિચારો, અવતરણો વગેરેની જ્ઞાનગંગા ધસમસતી રહે છે અને બીજાના મોબાઈલમાં પણ આ પ્રવાહ ધસમસતો રાખવાની સામાજિક જવાબદારી નિષ્ઠાપૂર્વક નિભાવીએ છીએ તેમ છતાં એમાનું મોટાભાગનું આપણા જીવનને સ્પર્શતું કે પરિવર્તિત કરતુ નથી, કેમ?!! આજથી વીસ વર્ષ પહેલાનો સામાન્ય માનવી જે જાણતો હતો તેના કરતા અનેકગણું આજનો કૉમન મેન જાણે છે પરંતુ એની જાણકારી વ્યવહારમાં કેમ દેખાતી કે અનુભવાતી નથી?! જીવનમાં શૈક્ષણિક, નાણાકીય, ધંધાકીય, કૌટુંબિક વગેરે બધી જ રીતે વિકસવામાં પ્રવૃત રહેતા આપણે વ્યક્તિ તરીકે વિકસવામાં કેમ નિષ્ફળ જઈએ છીએ?!

વીતેલા વર્ષમાં ઘણાને વાઇરસ કરતા સંબંધોમાં ઉભા થયેલા પ્રશ્નોએ વધુ હેરાન કર્યા!

મારી દ્રષ્ટિએ 2020 સંબંધોનું વર્ષ હતું. એક છત હેઠળ, એકબીજા સાથે, અચાનક જ ગાળવા મળેલા વધુ સમયે ઘણા યુગલોના સહજીવનમાં પ્રશ્નો ઉભા કર્યા! તો બીજા ઘણા યુગલો આ સમય દરમ્યાન એકબીજાની વધુ નજીક પણ આવ્યા. ટૂંકમાં, વીતેલા વર્ષમાં યુગલોએ પોતપોતાના સંબંધોની પ્રિ-કોવિડ સ્વસ્થતા પ્રમાણે તડકી-છાંયડીનો અનુભવ કર્યો અને હું મનોચિકિત્સક-લેખક તરીકે તેનો સાક્ષી બન્યો! યુગલોના પ્રશ્નો, સમસ્યાઓ, અવલોકનો, સક્સેસ સ્ટોરીઝ બધું જ હું મારી ડાયરીમાં ટપકાવવા માટે લોકડાઉને મને સારો એવો સમય આપ્યો. 2021ની શરૂઆતમાં જ મને એવો પાક્કો વિચાર આવ્યો છે કે હવે આ ડાયરીના કાચા માલને મારા અનુભવના એરણ પર ટીપુ, એટલે કે એના અંગે મનોમંથન-પૃથ્થકરણ કરું અને તમારી સામે સહજીવનમાં કામ આવે એવા ઘરેણાં ઘડીને મુકું! તમને સારા લાગે એ પહેરજો, નહીંતર મનના લોકરમાં મૂકી દેજો, સંકટ સમયે કામ લાગશે!

જો ‘આજ’ના અનુભવમાંથી કઈં નહિ શીખીએ તો આવતીકાલે ફરી એ જ ‘આજ’ પાછી આવશે!

કમનસીબે આપણામાંના મોટાભાગના બીજા વિષે વિચારવા ટેવાયેલા નથી, આપણે આપણી અનુકૂળતા જોઈને ગોઠવાઈ જતી પ્રજા છીએ, આપણી આ ગોઠવણમાં અન્યને અડચણ પડશે કે પરેશાની થશે એવું વિચારે એ બીજા! પોતાને સેટ કરવામાં બીજા અપસેટ થતા હોય તો એ તેમનો પ્રોબ્લેમ છે એમ વિચારીને ટોટલ ઇગ્નોર મારવાનું અને જલસાથી જીવવાનું! અન્ય નાગરિકો – ફેલો સિટીઝન્સ પ્રત્યેની આપણી નફ્ફટાઈના તો ગ્રંથ લખી શકાય એમ છે. આ વાઇરસે આપણને શીખવાડેલી ઘણી બાબતોમાં એક મહત્વની વાત એ છે કે આપણે એકબીજાનું વિચારવાનું છે. સાવ સરળ શબ્દોમાં કહું તો તમે બચાવશો તો બીજા બચશે અને બીજા બચાવશે તો તમે બચશો! બંને એ એકબીજાનું વિચારવાનું છે. મને કોઈનો ચેપ ના લાગે એ જરૂરી છે પરંતુ સાથે સાથે મારાથી કોઈ અન્યને ચેપ ના લાગે એ પણ એટલું જ જરૂરી છે. જયારે બધાને આ વાત સમજાઈ જશે અને વ્યવહારમાં અમલી બનશે ત્યારે આ મહામારી સો ટકા કાબુમાં આવી જશે.

Post Covid Version -ડૉ હંસલ ભચેચની વાર્તાલાપ શ્રેણી

એક વાત તો નક્કી છે કે લોકડાઉન અને કોવિડ પછી આપણે પહેલા જેવા નથી રહેવાના, ધીરે ધીરે આપણામાં ‘ન્યુ-નોર્મલ’ આકાર લઇ રહ્યું છે, બદલાવ આવી રહ્યો છે. સતત બદલાતી રહેતી દુનિયામાં આજે સમય એક મોટો બદલાવ લઈને આવ્યો છે, એમ કહોને કે માનવજાત માટે ‘અપગ્રેડ’ આવ્યું છે અને આપણે સૌએ આપણી જાતને અપડેટ કરવાની છે આપણા પોસ્ટ-કોવીડ વર્ઝનમાં… આપણા રોજિંદા જીવનમાં આવી રહેલા આ બદલાવોને સમાવવા માટે આપણે બદલાવાનું છે. આપણે જુદી જ સમજણ અને સંભાળ સાથે આપણી જાતને રિ-લોન્ચ કરવાની છે…

‘આ નવરાત્રી ના થાય એમાં ડોક્ટરોને કઈંક ફાયદો થતો હશે, તમને શું લાગે છે?!’

પોતાની ના મટતી કે કાબુમાં ના આવતી બીમારીઓ માટે ડોક્ટરને દોષ આપતો રહેતો એક વર્ગ છે, ‘ત્રણ વર્ષથી ડૉક્ટરોના દવાખાના ગણીએ છીએ પણ મટતું નથી, કોણ જાણે ડૉક્ટરો કેવી દવાઓ આપે છે?!’ પણ ક્યારેય એવું નહીં વિચારવાનું કે મારી બીમારી ખરાબ છે, બીમારીને ખુબ અવગણ્યા પછી કે વિવિધ અખતરાઓમાં સમય બગાડ્યા પછી હું ડૉક્ટર પાસે પહોંચ્યો છું, ડૉક્ટરની સલાહો માનવાને બદલે હું મને જે યોગ્ય લાગે એ પ્રમાણે કરતો હોઉં છું વગેરે. ઘણાનો તો એટીટ્યુડ જ એવો હોય છે કે જાણે એમને બીમારી ડૉક્ટરે જ આપી હોય અને એ દવા લઈને ડૉક્ટર ઉપર ઉપકાર કરતા હોય! આ બધાથી ડૉક્ટરો તો મોડા-વહેલા ટેવાઈ જતા હોય છે પરંતુ આવી માનસિકતાથી દર્દીઓને પોતાને બહુ નુકસાન જતું હોય છે, સાજા થવામાં અડચણો આવતી હોય છે અને વધુ સહન કરવું પડતું હોય છે…

Work, net connectivity woes stoke Amdavadis’ ire – my inputs in Sunday Times…

Working from home and managing workloads with erratic hours, and that too often on their weekly offs, appear to be weighing down hard on the tempers and stress-levels of people in Ahmedabad. A nationwide study conducted by Tata Salt Lite indicates that troubles related to work and internet connectivity are among top reasons that add to the stress-levels of Amdavadis, making them lose their temper.