RSS

Tag Archives: Bhachech

વ્યક્તિઓ લાગણીઓનો તફાવત સહજતાથી સ્વીકારી શકે છે, લાગણીશૂન્યતા કે લાગણીવિહીનતા નહીં!

spread a thought Tari ane mari vaat

નોટબુકના લીટીવાળા એક કાગળમાં પેન્સિલથી લખ્યું’તુ ‘હું તને ગમું છું?!’ પ્રશ્નની નીચે ‘હા’ અને ‘ના’ એમ બે વિકલ્પના ચોકઠાં દોર્યા હતા – અગિયાર વર્ષની એક છોકરીની ઈન્ટરનેટ ઉપર વાઈરલ થઇ ગયેલી,સાથે ભણતા છોકરાને લખેલી આ ‘લવ-નોટ’ છે. તમને થશે કે આમાં વાઈરલ થવા જેવું શું છે?! મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં તો જયારે છોકરી આવી પ્રપોઝલ કે પ્રસ્તાવ મુકે ત્યારે છોકરાના મનમાં બે ‘લડ્ડુ’ ફૂટે, એક તો છોકરીએ સામેથી ‘પ્રપોઝ’ કર્યાનો અને બીજો છોકરી કંઈપણ કરવા તૈયાર હશે તે વિચારનો ! પણ આ છોકરો જરા વધારે ગંભીર અને તત્વચિંતક ટાઈપનો નીકળ્યો, એણે એ જ લવ-નોટમાં નીચે જવાબ લખ્યો – હું નથી જાણતો, હું હજી મારી જાતને જ બરાબર નથી જાણતો એટલે કહી ના શકું. આટલું ઓછું હોય એમ પાછી પોતાના જવાબ હેઠળ ટાંક મારી, ખરેખર તો આપણે અઢારવર્ષના ના થઈએ ત્યાં સુધી આપણી જાતને જાણતા-સમજતા નથી હોતા. બોલો, કાચી વયે કેવી ગજબ સમજદારીની વાત?! – વાઈરલ થઇ ગઈ…

આ તો અગિયાર વર્ષની કાચી ઉંમરની પ્રપોઝલ હતી પરંતુ થોડા સમય પહેલા ચીનમાં એક ચાઇનીઝ પ્રોગ્રામરે નવ્વાણું આઈફોન-૬ ને ‘હાર્ટ’ના આકારમાં ગોઠવી, તેની વચ્ચે ઉભા રહીને મિત્રોની હાજરીમાં ગર્લફ્રેન્ડને પ્રપોઝ કર્યું. રખે એવું માનતા કે છોકરીએ રોમાંચિત થઈને આલિંગન કે ચુંબન આપતા લગભગ બ્યાંસી હજાર ડોલર્સના ફોન વચ્ચે ઉભેલા પ્રોગ્રામરભાઈનો પ્રસ્તાવ સ્વીકારી લીધો હશે, એણે પ્રસ્તાવને સાફ(બ્લંટ) ના પાડી દીધી!  પ્રોગ્રામરભાઈ તો દુખી થયા જ પણ સાથે સાથે બધા મિત્રો પણ પુષ્કળ દુખી થયા કારણ કે જો છોકરીએ પ્રસ્તાવ સ્વીકાર્યો હોત તો એ બધાને તેની ખુશીમાં આ આઈફોન-૬ મળવાના હતા! – પણ, આ વાત કંઈ ખાસ વાઈરલ ના થઇ…

પહેલી વાત વાઈરલ થઇ અને બીજી ના થઇ તેની પાછળ વિવિધ કારણો આપી શકાય પરંતુ એક મનોવૈજ્ઞાનિક કારણ મારા મગજમાં આવે છે. સામાન્યરીતે પ્રેમના પ્રસ્તાવમાં વ્યક્તિઓ વધુ પડતા આશાવાદી હોય છે અને તેના જોરે જ પ્રસ્તાવ મુકવાની હિંમત કરતા હોય છે. સામેવાળાને અસ્વીકાર કરવાની પુરેપુરી સ્વતંત્રતા છે એવી સુફિયાણી વાતો કરનારાઓ પણ મનોમન તો પ્રસ્તાવ સ્વીકારાવો જ જોઈએ તેવો આગ્રહ રાખતા હોય છે. સાથે સાથે એમને એવી પણ અપેક્ષા હોય છે કે જો સામેવાળાને પ્રસ્તાવ ના સ્વીકારવો હોય તો પણ પોતાની લાગણીઓને ઠેસ ના પહોંચે તેનું ખ્યાલ તો રાખવું જ જોઈએ. વર્ષો પહેલા વાંચેલી પંક્તિઓ આ સંદર્ભમાં અહીં ટાંકવાનું મન થાય છે – ‘હું ક્યાં કહું છું તમારી હા હોવી જોઈએ, પણ ના કહો એમાં વ્યથા હોવી જોઈએ.’ ખરેખર તો માત્ર પ્રસ્તાવ મુકનાર જ નહીં, અન્ય લોકો પણ એમ માનતા હોય છે કે કોઈનો’ય પ્રસ્તાવ વ્યક્તિએ તેમની લાગણીઓને ઠેસ ના પહોંચે એવી રીતે ઠુકરાવો જોઈએ. આ પ્રમાણે જોઈએ તો પહેલો પ્રસ્તાવ ના સ્વીકારવામાં અગિયાર વર્ષના છોકરાની ફિલસુફીમાં સંવેદનશીલતા અનુભવાય જયારે બીજા પ્રસ્તાવમાં છોકરીની બ્લંટ-સાફ ના મોટાભાગની વ્યક્તિઓને ખટકે એમ છે. સ્વાભાવિક છે પહેલી ઘટના શેર કરવાનું મન સહજ રીતે થાય પણ બીજી ઘટના શેર કરવાનું મન કોઈ સંદર્ભ ઉભો થાય તો જ થાય!

વાઈરલ થવા પાછળનું ગણિત છોડીને વાત કરીએ તો હકીકત એ છે કે તમે ગમે તેટલા પોલીશ થઈને કે ગમે તેટલી ફિલસુફી-સમજદારી ઝાડીને કોઈના પ્રેમ-પ્રસ્તાવનો અસ્વીકાર કરો, પ્રસ્તાવ મુકનારા માટે તો અસ્વીકૃતીનો એ અનુભવ દુ:ખદ જ હોવાનો. યુવક હોય કે યુવતી, સંબંધોમાં નકાર(રીજેકશન) પચાવવો અઘરો છે અને સાથે સાથે આત્મવિશ્વાસને તોડનારો પણ છે. ઘણી વ્યક્તિઓ તો આ રીજેકશનના ડરથી કોઈની સાથે નજદીકી કેળવવાથી પણ ગભરાતી હોય છે. તો બીજી કેટલીક વ્યક્તિઓ આવા ડરને કારણે સંબંધમાં આત્મસન્માન નેવે મૂકી દેતી હોય છે અને અત્યાચાર સુદ્ધાં સહન કરતી હોય છે.

પ્રસ્તાવ અસ્વીકાર કરવાનો સૌથી સંવેદનશીલ રસ્તો એ છે કે એની લાગણીઓ પરત્વે સન્માન ધરાવવાની સાથે સાથે એવો અહેસાસ કરાવવો કે એને જે પ્રકારની લાગણીઓ તમારા પ્રત્યે છે, તે પ્રકારની લાગણીઓ તમને એના પ્રત્યે નથી. કારણ કે, વ્યક્તિઓ લાગણીઓનો તફાવત સહજતાથી સ્વીકારી શકે છે, લાગણીશૂન્યતા કે લાગણીવિહીનતા નહીં. ગોળ ગોળ વાત કરવાને બદલે સ્પષ્ટ વાત નકારને સહજ બનાવે છે અને સામેવાળાને મૂંઝવણ કે ગેરસમજથી દુર રાખે છે. ઘણી વ્યક્તિઓ પ્રસ્તાવ નકારતા સમયે જરૂર કરતા વધુ સહાનુભુતિ દર્શાવે છે જે સરવાળે સામેવાળાને લાગણીઓના મુદ્દે વધુ નબળી બનાવે છે અને પછી તેના માટે આ અસ્વીકાર પચાવવો અઘરો બની રહે છે. મહત્વની વાત એ છે કે જો કોઈ તમારો અસ્વીકાર ના પચાવી શકે તો તેની તમારા પરત્વેની લાગણીઓ તમારા માટે માથાનો દુ:ખાવો બની જાય છે.

પૂર્ણવિરામ:

પ્રેમનો અસ્વીકાર તમારો હક્ક છે પણ એ અસ્વીકૃતિ સામેવાળો સ્વીકારી શકે તે રીતે કરવી એ તમારી ફરજ છે.

This slideshow requires JavaScript.

Advertisements
 

Tags: , , , , , , , , , ,

પ્રેમના નામે સંબંધોમાં સોદાબાજી કરનારા અનેક છે અને એ જાણવા છતાં ખુલ્લી આંખે છેતરાનારા કે પરવશતા અનુભવનારા તો એથી’ય વધારે છે!

Tari ane mari vaat

‘એ તમારી નબળાઈઓને જાણે છે, આ જ નબળાઈઓનો એ તમારી સામે કે તમારી ઉપર કાબુ ધરાવવા ઉપયોગ કરે છે, આ ઉપયોગ થકી એ પોતાના લાભમાં તમારી લાગણીઓ કે વિચારોને મચડે છે અને એકવાર આમ કરવામાં સફળ થયા પછી અવાર-નવાર વિવિધ રીતે એ તમારી ઉપર ઈચ્છિત કાબુ ધરાવે છે’ – તમને થશે કે સવાર સવારમાં મેં કોની વાત માંડી છે?! કોઈ વાઈરસ-બેક્ટેરિયા કે સોફ્ટવેર-માલવેરની વાત છે?!! ના, – ના તો કોઈ માઈક્રોઓર્ગેનીઝ્મની હું વાત કરું છું કે ના કોઈ ટેકનોલોજીની, હું તેના કરતા પણ આપણી રોજીંદી જીંદગીમાં પળે પળે આપણા પર વધુ અસર કરતા એવા માણસો અને તેમના અભિગમની વાત કરું છું. હું આપણી સાથેના રોજીંદા વ્યવહારમાં ચાલાકીથી પોતાની તરફેણમાં કે લાભમાં કામ પાર પાડતી વ્યક્તિઓ (મેનીપ્યુલેટર્સ) અને આપણી લાગણીઓ-વિચારોને કોઈ અંગત ફાયદાની તરફેણમાં મચડવા માટે અપનાવાતા અભિગમ (મેનીપ્યુલેટીવ ટેક્ટીક્સ)ની વાત કરું છું. સંબંધોમાં પરસ્પર ફાયદા કે પછી એકબીજાને કરાતી મદદને અને આ વાતને કંઈ લેવાદેવા નથી, આ વાત તો એકના ફાયદાની અને બીજાના શોષણની છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં તો આ લખાય છે કે વંચાય છે તેટલી ખુલ્લી અને સરળ આ વાત નથી, વ્યક્તિ તેના પ્રત્યે સતર્ક કે જાગ્રત ના થાય ત્યાં સુધી તો જાણબહાર ભજવાતો આ ખેલ છે.

જાહેરાતો, જીવનમાં બદલાવ લાવતી વર્ક્શોપોના ફ્રી લેકચરો, નેતાઓના ભાષણો વગેરેમાં આવી ચાલાકીઓ ભરપુર હોય તે સમજી શકાય એમ છે કારણ કે તમને મેનીપ્યુલેટ કરીને જ તેમની દુકાનો ચાલતી હોય છે. વાસ્તવિકતા અને તમારી લાગણીઓને આ લોકો પોતાના ફાયદા માટે મચડીને પોતાનો ધંધો કરે છે. પરંતુ, પ્રશ્ન એ થાય છે કે અંગત અને અંતરંગ સંબંધોમાં કોઈ એકબીજા સાથે આવું કેમ કરે?! આવી માનસિકતાના મૂળ જટિલ અને ઊંડા હોય છે. ક્યાંક કૌટુંબિક પ્રભાવ હોય, ક્યાંક વ્યક્તિત્વ જ એવું હોય અથવા ક્યાંક શોષણ કરતા કરતા ચાલાકી મગજમાં બેસી જાય. એક જ વાતમાં કહું તો, સંબંધોમાં જે પોતાની જરૂરિયાતો કે અપેક્ષાઓ મક્કમતા કે દ્રઢતાથી નથી જણાવી શકતા તે લોકો ચાલાકીનો સહારો લે છે. પોતાની ઈચ્છાઓ કે જરૂરિયાતોને પોષવા તે સીધેસીધું કહેવાને બદલે આડકતરી અભિવ્યક્તિનો સહારો લે છે. ઘણીવાર એમને એ ખબર પણ હોય છે કે એમની જરૂરિયાત એટલી સ્વકેન્દ્રી છે કે સીધેસીધું કહેવાથી નહીં સંતોષાય એટલે એ મેનીપ્યુલેશનનો ચાલાકીભર્યો અભિગમ અપનાવતા હોય છે. લઘુતાગ્રંથી અને લાગણીઓની અસલામતીથી પીડાતી વ્યક્તિઓ મક્કમતાથી રજૂઆત કરતા ડરતી હોય છે, માટે તે ઘુમાઈ-ફીરાઈને ચાલાકીપૂર્વક રજૂઆત કરતી હોય છે. કારણો ગમે તે હોય પણ આપણે જયારે આવી ચાલાકીઓનો ભોગ બનીએ છીએ ત્યારે જાણ્યે-અજાણ્યે મનોમન રીબાઈએ છીએ અને ક્યારેક આક્રોશ કે ઉચાટ પણ અનુભવીએ છીએ. પોતાના કે પારકા, કોઈએ પણ પાથરેલી ચાલાકીની આવી જાળમાં ના ફસાવું હોય કે લાગણીઓની પરવશતાના ચક્કરમાં ના પડવું હોય તો સૌ પહેલા એ જાણવું પડશે કે આવી વ્યક્તિઓ વિચારો-લાગણીઓને મચડવાના કે નબળાઈઓનું શોષણ કરવા કેવા રસ્તા અપનાવતી હોય છે.

વ્યવહારમાં ચાલાકીથી પોતાની તરફેણમાં કે લાભમાં કામ પાર પાડતી વ્યક્તિઓ (મેનીપ્યુલેટર્સ)ના ભાથામાં અનેક તીર હોય છે. આ માટે તે તમારામાં ગુનો કર્યાની લાગણીઓ (ગીલ્ટ) ઉભી કરે, સાચી-ખોટી ફરિયાદો કરે, તુલનાઓ કરે, જુઠ્ઠું બોલે, બોલેલું ફરી જાય, બહાના બતાવે, અજાણ્યા બની જાય, નિર્દોષ બની જાય, પ્રલોભનો આપે, દોષ કાઢે, ધારણાઓ બાંધી લે, મનથી રમતો રમે, ઉડાઉ જવાબો આપે, ખોટી લાગણીઓ બતાવે, ઈમોશનલ બ્લેકમેલ કરે, સગવડતાપૂર્વક ભૂલી જાય, જવાબદારીમાંથી છટકી જાય, પીઠ પાછળ બોલે કે પ્રવૃત્તિઓ કરે, સહાનુભુતિ બતાવે, મસ્કાબાજી કરે, માફીઓ માંગે, બિચારા બની જાય, તરફેણ કરે, ભેટ-સોગાદો આપે, વચનો ના પાળે, બીમારી આગળ ધરે વગેરે અનેક યુક્તિ કે આવડત દ્વારા એ સામેવાળાને પોતાની ઈચ્છા મુજબ નચાવતા હોય છે. એવું નથી કે આ પ્રકારના અભિગમ સામાન્ય વ્યવહારમાં જોવા ના મળે પરંતુ આ આખી’ય વાતમાં અભિગમ કરતા વધુ મહત્વનો તેની પાછળનો ઈરાદો છે.

spread a thought

તમે ઈચ્છતા હોવ કે સંબંધોમાં તમારે આ પ્રકારના શોષણથી બચવું છે તો તમારે તમારી સાથે થઇ રહેલા વ્યવહારો પરત્વે હંમેશા જાગૃત રહેવું જોઈએ, જરૂર જણાય એવા કિસ્સાઓમાં આ વ્યવહારોનું એનાલીસીસ પણ કરવું જોઈએ અને ખબર પડે કે કોઈ તમને પોતાની અંગત જરૂરિયાતો માટે મચડી રહ્યું છે તો સભાનતાપૂર્વક તેના વ્યવહારો ચકાસવા જોઈએ. આમ કરતા તમને સમજાશે કે એ તમને મેનીપ્યુલેટ કરવા કઈ ચાલાકીઓ કરે છે. જરૂરી નથી કે તે આ માટે એક જ પ્રકારની રીત અપનાવ્યા કરે, મૂળ સવાલ વૃત્તિનો છે, બાકી રસ્તાઓ તો બદલાતા રહેતા હોય છે. તમે પોતાની લાગણીઓ ઉપર યોગ્ય કાબુ રાખી શકો અને તટસ્થતાથી અન્યના પોતાની સાથેના વ્યવહારો અંગે ચિંતન કરી શકો તો આવી વ્યક્તિઓને કે વ્યવહારોને ઓળખવા મુશ્કેલ નથી. આપણી અંતરસૂઝ (ગટ ફીલિંગ) મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં આપણને આ બાબતનો અણસાર આપી દઈ શકે તેમ હોય છે પરંતુ લાગણીવશ કે સામેવાળાની ચતુરાઈવશ આપણે તેને અવગણવાનું વલણ ધરાવીએ છીએ! એમાં’ય ખાસ કરીને પ્રેમના નામે સંબંધોમાં સોદાબાજી કરનારા અનેક છે અને એ જાણવા છતાં ખુલ્લી આંખે છેતરાનારા કે પરવશતા અનુભવનારા તો એથી’ય વધારે છે.

સીધેસીધું કહું તો, વ્યક્તિ કે તેનો વ્યવહાર ગમે તેટલો ચાલાકીભર્યો હોય, તમારી પરવશતા દુર કરવી તમારા હાથમાં છે. કશું’ય ના સમજાતું હોય તો પણ એટલું તો સમજાયને કે જે તે વ્યક્તિ સાથેના વ્યવહારમાં તમે સહજતા અનુભવો છો કે નહીં?! જો તમે કોઈ સંબંધમાં વધુ પડતું દબાણ, દમન કે બંધન અનુભવતા હોવ તો તમારે તેને લાગણીવશતા કે પરવશતા બાજુ પર મુકીને બુદ્ધિપૂર્વક મૂળમાંથી ચકાસવો પડશે. આ ચકાસણીને જો તમારી લાગણીઓ નહીં અભડાવે તો તમારી અંતરસુઝ જ તમને મદદ કરવા અને માર્ગદર્શન પૂરું પાડવા સક્ષમ હોય છે.

પૂર્ણવિરામ: જયારે સંબંધમાં ‘જો તું મને પ્રેમ કરતો/કરતી હોઈશ તો…’ એવો સંવાદ આવે ત્યારે નક્કી સમજવું કે લાગણીઓના મુદ્દે તમારું શોષણ થઇ રહ્યું છે. પ્રેમ સાબિત કરવાની વાત નથી, વિના સાબિતીએ  અનુભવવાની લાગણી છે.

 

Tags: , , , , , , , , , , , ,

Quick analytical thoughts on Kejriwal’s unprecedented super sweep…

Instant analysis

Kejriwal swept away all parties into dust bin. Next few days, political analysts will be busy analyzing this unipolar unprecedented super victory. However, my two minute analysis has one point to ponder.

During Gujarat election-2002 Congress and media targeted and abused Modi, which in fact helped him to get magic figure of 127. BJP and media did the same mistake in targeting and abusing Kejriwal, resulting in thumping victory

કેજરીવાલે જબરદસ્ત ઝાડું ફેરવ્યું, બધાને વાસીદામાં વાળી કાઢ્યા!! પોલીટીકલ પંડિતોને આમાંથી જે તારણો કાઢવા હશે તે કાઢશે પણ હાલ તો મારી પાસે એક વિચારવા જેવો પોઈન્ટ છે.

મોદીને ટાર્ગેટ કરીને, ગાળો આપીને પ્રચાર કરવાની જે ભૂલ કોંગ્રેસે અને મીડીયાએ ૨૦૦૨ની ચૂંટણીમાં કરી હતી તે જ ભૂલ ભાજપે અને મીડીયાએ કેજરીવાલને ટાર્ગેટ કરીને અને ગાળો આપીને કરી ! મોદી ત્યારે ૧૨૭ બેઠકો જીત્યા અને કેજરીવાલ તો મોદીથી પણ આગળ નીકળી ગયા !

 
3 Comments

Posted by on February 10, 2015 in Two minute analysis

 

Tags: , , , , , , ,

સુંદર વ્યક્તિને પણ પોતાના દેખાવ અંગે સંદેહ હોઈ શકે અને કદરૂપી વ્યક્તિને પોતાના દેખાવ અંગે ઊંચા ખ્યાલ હોઈ શકે, સવાલ માનસિકતા અને આત્મવિશ્વાસનો છે!!

Tari ane mari vaat

નાર્સિસસ નામના શિકારીની ગ્રીક દંતકથા સાંભળી છે?! એક દિવસ આ શિકારી પહાડોમાં રખડતો હતો ત્યારે   ‘ઇકો’ નામની વનદેવીની તેની ઉપર નજર પડી ગઈ. પ્રથમ નજરે જ અપ્સરા જેવી આ વનસુંદરી તેના પ્રેમમાં પડી ગઈ અને તેનો પીછો કરવા લાગી.

નાર્સિસસને ખ્યાલ આવી ગયો કે કોઈ એનો પીછો કરી રહ્યું છે. એણે બુમ પાડી ‘કોણ છે?!’ સામે ઇકોએ પ્રત્યુતરમાં પડઘો પાડ્યો ‘કોણ છે?!’ થોડો સમય રમત ચાલી પણ અંતે ઇકો નાર્સિસસ સમક્ષ હાજર થઇ અને તેને આલિંગન આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો. નાર્સિસસ બે ડગલા પાછળ ખસી ગયો અને ઇકોને કહ્યું કે મારાથી દુર રહે અને મને એકલો છોડી દે. તરછોડાયેલી ઇકો બહુ દુખી થઇ. જયારે નેમેસીસ નામની દેવી(ગ્રીક ગોડેસ ઓફ રિવેન્જ)ની જાણમાં આ વાત આવી ત્યારે તેણે નાર્સિસસને પાઠ ભણાવવાનું નક્કી કર્યું. તેણે રચેલી માયાજાળમાં નાર્સિસસ સરોવરના પાણીમાં દેખાતા પોતાના જ પ્રતિબિંબના પ્રેમમાં પડી ગયો. તેની બુદ્ધી એવી તો બહેર મારી ગઈ કે તે સમજી ના શક્યો કે પોતે જેને ચાહે છે એ પોતાનું જ પ્રતિબિંબ છે અને પોતાના પ્રેમનો ઈચ્છિત પ્રતિભાવ ના મળતા તેણે આત્મહત્યા કરી લીધી! ઇકોના પ્રેમનો અસ્વીકાર સરવાળે તેને ભારે પડી ગયો. બીજી એક વાયકા પ્રમાણે પ્રેમનો પ્રસ્તાવ ઇકોએ નહીં પણ એમીનીઆસ નામના યુવકે મુકેલો અને તેને તરછોડવા બદલ મળેલા શ્રાપને કારણે તે પોતાના પ્રતિબિંબના પ્રેમમાં પડીને તરછોડાયાની લાગણીઓ અનુભવે છે, આત્મહત્યા કરે છે.

લે આ તો  કંઈ વાત થઇ?! કોઈપણ પ્રેમનો પ્રસ્તાવ મુકે એટલે સ્વીકારી જ લેવાનો?! ના પાડવાની સ્વતંત્રતા તો હોય કે નહીં?! હોય ભાઈ હોય, પણ કદાચ એ જમાનામાં આવો એટીટ્યુડ દંડ પાત્ર હશે! સદીઓ સુધી સર્જકોએ નાર્સિસસને પોતપોતાની રીતે મૂલવ્યો અને સર્જનોમાં લડાવ્યો. મનોવિજ્ઞાનીઓએ પોતાના પ્રેમમાં પડીને આત્મહત્યા કરનાર આ નાર્સિસસનું નામ સ્વકેન્દ્રી માણસો સાથે જોડી દીધું. ‘સ્વ’માં રચ્યાપચ્યા રહેવાની એક માનસિકતા જે સરવાળે સંબંધોમાં આત્મહત્યા જેવી પુરવાર થાય તેને લગતા નાર્સિસીઝમ, નાર્સિસ્ટિક એટીટ્યુડ, નાર્સિસ્ટિક પર્સનાલીટી વગેરે શબ્દો મનોવિજ્ઞાનમાં સમાઈ ગયા

કેટલાક ખુલ્લેઆમ સ્વકેન્દ્રી લોકોને બાદ કરતા અગણિત વર્ષો સુધી આ નાર્સિસસ માનવજાતના મનમાં સ્વ-પ્રેમ સ્વરૂપે સુષુપ્ત અવસ્થામાં પડેલો રહ્યો, પણ છેલ્લા બે વર્ષમાં તો ‘સેલ્ફી’ સ્વરૂપે બેઠો થઈને આખી દુનિયામાં ફરી વળ્યો. આ સૂતેલો નાર્સિસસ એવો તો સળવળ્યો છે કે જ્યાંને ત્યાં લોકો ભાન ભૂલીને ‘સેલ્ફી’ ખેંચવા માંડ્યા છે અને તે માત્ર સ્વ-પ્રેમ સુધી જ સીમિત નથી રહ્યો. ખરેખર તો હવે સ્વ-પ્રેમ ગૌણ બાબત છે, હવે તો મૂળ ઉદ્દેશ લાગતા-વળગતાઓનું ધ્યાન ખેંચવાનો, તેમના તરફથી પોતાના દેખાવ-વ્યક્તિત્વ કે મૌલીક્તાની સ્વીકૃતિ મેળવવાનો કે પોતાની અંગત જિંદગીની પળો જાહેરમાં શેર કરીને બ્રાંડ-વેલ્યુ (ખાસ કરીને સેલીબ્રીટીઓ, રાજકારણીઓ કે જાતે બની બેઠેલા સોશિયલાઈટો) ઉભી કરવાનો થઇ રહ્યો છે. સ્વીકારવી ના ગમે તેવી હકીકત તો એ છે કે ‘સેલ્ફ-એક્ષ્પ્રેશન’ જેવી સુફિયાણી ફિલસુફીથી શરુ થયેલી આ પ્રવૃત્તિ આજે મોટાભાગે ‘સેલ્ફ-ઓબ્સેશન’માં ફેરવાઈ ગઈ છે. વિવિધ સંજોગો કે પ્રસંગોમાં જાતને ફોટામાં કેદ કરીને તાત્કાલિક સોશિયલ મીડિયા ઉપર શેર કરીને લાઈક દ્વારા સ્વીકૃતિ મેળવવાનું માનસિક વળગણ અથવા સનક(ઓબ્સેશન) ઘણા બધાના મનમાં ઘર કરી ગઈ છે. આવી સનકના અસંખ્ય ઉદાહરણો છે, પંદર વર્ષના એક છોકરાએ રીવોલ્વર હડપચીએ ગોઠવીને સેલ્ફી લેવા જતા ગોળી છૂટીને જીવ ગુમાવ્યો(ફોનમાં ક્લીકનું બટન દબાવવાની જગ્યાએ રિવોલ્વરનું ટ્રીગર દબાવી દીધું હશે!). પોતાને સરખો અને સારો લાગે તે માટે દિવસના સો-સો સેલ્ફી લેતા’ લોકો છે અને સેલ્ફી સરખો ના આવતા આત્મહત્યા કરનારાઓ પણ છે! આવા તો અનેક લોકોએ ‘સેલ્ફી’ લેવા જતા જાન ગુમાવ્યા છે એ નાર્સિસસની જેમ આત્મહત્યા જ ગણવી પડે, અકસ્માત નહીં. લોકોના આ ઓબ્સેશનનો તાજો જ દાખલો જોઈએ છીએ?! તાજેતરમાં સિડનીમાં કોફી હાઉસમાં એક બાજુ લોકોને બંધક બનાવેલા અને બીજી બાજુ ઘણા લોકો પોલીસો સાથે ‘સેલ્ફી’ ખેંચતા’તા,બોલો!  હવે આ ‘સેલ્ફી’ લોકો પોતાના ડ્રોઈંગ રૂમમાં મઢાવવા તો ના જ ખેંચતા હોયને, એમને તો સનક એને સોશિયલ નેટવર્ક ઉપર શેર કરીને પોતાનું મહત્વ બતાવવાની હોય.

મનોવૈજ્ઞાનિક સંશોધનો કહે છે કે ‘સેલ્ફી’નું વળગણ ધરાવનારા મોટાભાગના લોકો લઘુતાગ્રંથીથી પીડાતા હોય છે. તેમના આંતરમનમાં પોતાના દેખાવ અંગે જરૂર કરતા વધુ પડતી સભાનતા અને સંદેહ(સેલ્ફ-ડાઉટસ્) હોય છે, જયારે તેમને ‘લાઈક’ કે હકારાત્મક કોમેન્ટ્સ દ્વારા પોતાના દેખાવની સ્વીકૃતિ મળે ત્યારે તેમનો આત્મવિશ્વાસ વધતો હોય છે. મઝાની વાત એ છે કે દેખાવ અંગે જરૂર કરતા વધુ પડતી સભાનતા અને સંદેહ ધરાવતી વ્યક્તિઓની આ માનસિકતાને અને વર્તમાન દેખાવને કંઈ લેવા-દેવા ના પણ હોય! એટલે?! એટલે એ જ કે સુંદર વ્યક્તિને પણ પોતાના દેખાવ અંગે સંદેહ હોઈ શકે અને કદરૂપી વ્યક્તિને પોતાના દેખાવ અંગે ઊંચા ખ્યાલ હોઈ શકે, સવાલ માનસિકતા અને આત્મવિશ્વાસનો છે!! સંશોધનોનું બીજું મહત્વનું તારણ એ છે કે ‘સેલ્ફી’નું વળગણ ધરાવતી વ્યક્તિઓ પોતાની જાતમાં જરૂર કરતા વધુ તલ્લીન રહેનારા પણ હોઈ શકે છે અને પરિણામે તેમના સંબંધોમાં ઘણી સમસ્યાઓ સર્જાતી હોય છે. સરવાળે તેની અસર તેમના આત્મવિશ્વાસ ઉપર પડતી હોય છે.

સ્વ-પ્રેમ હોવો ખોટો નથી, આત્મવિશ્વાસ માટે એ જરૂરી પણ છે. પ્રસંગોપાત કે કોઈ અગત્યની ક્ષણોને પોતાની અંગત યાદગીરી બનાવવા લીધેલી ‘સેલ્ફી’ મહત્વની છે. પરંતુ, જ્યાં ને ત્યાં ‘સેલ્ફી’ના ગાંડપણ પર ચઢવું જરા વધારે પડતું છે અને એમાં’ય આપણી માનસિક સ્વસ્થતાનો આધાર તેને મળતા પ્રતિભાવ ઉપર હોય કે સંવેદનશીલ સંજોગોમાં માનવતાને પણ અધ્ધર મુકીને આપણને ‘સેલ્ફી’ પોસ્ટ કરવાની તાલાવેલી કે સનક રહેતી હોય તે તો ઘણું વધારે પડતું છે !! યાદ રાખજો, પોતાની જાતના લીધેલા ફોટા કરતા ફોટા પાછળ રહેલી જાત જીવનના દરેક તબક્કે વધારે મહત્વની છે!

પૂર્ણવિરામ:

‘સેલ્ફી’ને મળતી લાઈક્સ કરતા ‘સેલ્ફ’ને મળતી લાઈક્સ વધુ મહત્વની છે અને તે માટે ‘વર્ચ્યુઅલ’ નહીં ‘એક્ચ્યુઅલ’ સંબંધો જરૂરી છે.

spread a thought

 

Tags: , , , , , , , , , ,

Share about BABY

Baby-movie1

Absolute thriller…

Gripping storyline, superb pace, solid performances, good camera work and effective background score makes this film delightful watch. Last half hour is nail biting and will leave you completely engrossed.

Best thing about this movie is, its straight on target, no distractions like love story, unnecessary songs, item numbers or faltu masala. Rocking performances by all lead casts – Akshay, Danny, Anupam, Rana, Taapsee, Kay Kay, Mikaal Zulfiqar, Rasheed Naz…

Only negative remark about the movie is its name, it should have been more interesting 🙂

By the way, in my share about ‘Khoobsurat’, I have quoted Sonam Kapur complaining ‘No one is taking me seriously’. Indeed she is right, first day-night show of ‘Dolly ki doli’ got cancelled because of only 5 viewers.

Sidhi baat, no bakvaas:

Paisa vasool thriller, go and enjoy…

Movie Wisdom:

  1. Terrorists and politicians have one thing in common; they manipulate innocent people’s life for their malice gains.
  2. Patriotism is not a virtue, its conviction – its religion.
  3. Fanaticism has two faces, positive and negative, constructive and destructive.

Disclaimer : 🙂

I’m not a paid or commercial movie critic, neither this is technical review of the movie.This share is to help like-minded friends for spending their money and time effectively 🙂

spread a thought

 
2 Comments

Posted by on January 25, 2015 in Reviews and Movie Wisdom

 

Tags: , , , , , , ,

My inputs in Chitralekha… Wedding Blues…

વેડિંગ બ્લુઝ – પરણતાવેંત લગ્નજીવનની ઉત્તેજના ખતમ ! 

Chitralekha

 
3 Comments

Posted by on January 19, 2015 in Interviews

 

Tags: , , , , , , , , , , , ,

આજે સ્ત્રી કમાવામાં અને પુરુષ ઘરકામમાં પહેલા કરતા અનેકગણા વધુ મદદરૂપ બન્યા હોવા છતાં સહજીવન કંકાસમય કેમ બનતા જાય છે?!

Tari ane mari vaat

 

મને હજી’ય પાઠ્યપુસ્તકો ઉથલાવવા ગમે છે અને પ્રસંગોપાત હાથમાં આવી જાય તો તેના પાના ફેરવવાની લાલચ રોકી શકતો નથી. હમણાં હાથે ચઢી ગયેલા એક ડીજીટલ ઈલેક્ટ્રોનિકસ્ ના પુસ્તકમાં બીજગણિત (એલ્જીબ્રા)નો એક સિદ્ધાંત વાંચવામાં આવ્યો ત્યારે એક જબરદસ્ત વાત મગજમાં સંકલિત થઇ. આપણી તમામ આધુનિક સુખ-સગવડો, આપણું અસ્તિત્વ અને આપણી સમગ્ર સૃષ્ટિ એક જ તર્ક ઉપર ઉભી છે – દ્વૈત વાદ અર્થાત પ્રિન્સિપલ ઓફ ડ્યુઆલીટી! આજે આપણી બધી જ સુખ-સગવડો ડીજીટલ ઈલેક્ટ્રોનિકસ્ ને આભારી છે પરંતુ વાસ્તવમાં આ આખું’ય ડીજીટલ ઈલેક્ટ્રોનિકસ્ મૂળમાં ‘શૂન્ય’ અને ‘એક’ એમ બે અંકના ખેલ ઉપર ઉભું છે. આ સિદ્ધાંત છે ડ્યુઆલીટી પ્રિન્સિપલ ઓફ બુલિયન એલ્જીબ્રા, બધી જ પ્રોગ્રામિંગ લેન્ગવેજ આ ‘શૂન્ય’ અને ‘એક’ની તર્ક પદ્ધતિ ઉપર રચાયેલી છે. હવે ફિલસૂફીમાં થોડા ઉંડા ઉતરીને વિચારીએ તો સ્ત્રી કે પુરુષ તરીકેનું આપણું અસ્તિત્વ અને સમગ્ર સૃષ્ટિ ‘શૂન્ય’ અને ‘એક’ની જેમ જ પરસ્પર વિરોધી લાગતા પરંતુ વાસ્તવમાં એકબીજાના પુરક એવા બે વેરીએબ્લ્સ કે વિકલ્પ વચ્ચે જ સર્જાયેલી છે!

મોટાભાગની વ્યક્તિઓને ગણિત હંમેશા ભેજાનું દહીં કરનારું જ લાગતું હોય છે, સ્વાભાવિક છે મારી અત્યાર સુધીની વાત પણ આવી જ લાગી હશે. ચાલો સાવ સરળ અર્થમાં કહી દઉં. જેમ આખું’ય ડીજીટલ ઈલેક્ટ્રોનિકસ્ ‘શૂન્ય’ અને ‘એક’ના દ્વંદ ઉપર ઉભું છે તેમ આપણું અસ્તિત્વ અને જીવનની સમગ્ર ઘટમાળ બે પસંદગીઓ કે અભિવ્યક્તિઓના દ્વંદનો ખેલ છે દા.ત. સુખ-દુખ, ભોગ-ત્યાગ, સફળતા-નિષ્ફળતા વગેરે. વાસ્તવમાં પરસ્પર વિરોધી લાગતી બે આત્યંતિક પસંદગીઓ(એક્સ્ટ્રીમ ચોઈસીસ) વચ્ચે સંતુલનનો બધો ખેલ છે. સૃષ્ટિ અને અસ્તિત્વનું આ ગણિત તેની સમગ્ર રચનાઓમાં જોવા મળે છે અને તેમની વચ્ચેના કુદરતી સંતુલન ઉપર જીવન ટકેલું છે. જીવન ઉર્જા કે લાઈફ ફોર્સની ઉત્પત્તિ અને તેનું જળવાઈ રહેવું એ પણ બે આત્યંતિક ઊર્જાઓ વચ્ચેના પુરક સંતુલનથી વિશેષ કંઈ નથી. સ્ત્રી-પુરુષ, માદા-નર, શક્તિ-શિવ, યીન-યાંગ વગેરે જેવા જીવ-ઉર્જાના પ્રતીકો કે સૂર્ય-ચંદ્ર, આકાશ-પાતાળ, ઉત્તર-દક્ષિણ, પૂર્વ-પશ્ચિમ, શીત-ઉષ્ણ વગેરે સૃષ્ટિના ઘટકો આ બાબતની પુષ્ટિ કરતા ઉદાહરણો છે.

spread a thought

જીવ-ઉર્જાનો આ મૂળભૂત તર્ક સમજાયો હોય તો હવે આ સમજ સ્ત્રી-પુરુષના સહજીવનને કેવી રીતે સુખી બનાવી શકે તેની વાત કરું. સ્ત્રી-પુરુષ, માદા-નર, શક્તિ-શિવ, યીન-યાંગ જે પણ નામ આપો, એક જ વ્યક્તિમાં મોજુદ આ બે પુરક ઊર્જાઓ છે. પ્રત્યેક વ્યક્તિના મન અને શરીરની સ્વસ્થતાનો આધાર જીવ-ઉર્જાના આ બે આત્યંતિક રૂપ વચ્ચેના સંતુલન ઉપર નિર્ભર છે. સ્વાભાવિક રીતે જ પુરુષમાં આ સંતુલન વધુ પુરુષ, નર, શિવ કે યાંગ તરફી હોય અને સ્ત્રીમાં તે વધુ સ્ત્રી, માદા, શક્તિ કે યેન તરફી હોય. બીજા અર્થમાં કહીએ તો પુરુષમાં નર ઉર્જા વધુ અને માદા ઉર્જા ઓછી હોય છે, જયારે સ્ત્રીઓમાં એથી ઉલટું. સરવાળે પુરુષોમાં પુરુષત્વના અને સ્ત્રીઓમાં સ્ત્રીત્વના ગુણો-લાક્ષણિકતાઓ સહજ કુદરતી હોય છે. આ પ્રકારની તંદુરસ્ત ઉર્જા ધરાવતા સ્ત્રી અને પુરુષનું સહજીવન કુદરતી રીતે જ સુખમય હોય છે. પરંતુ જયારે સ્ત્રી પુરુષ સમોવડી બનવાની લ્હાયમાં પોતાની સ્ત્રૈણ ઉર્જા સાથે ચેડા કરે કે પુરુષની આલ્ફા મેલ બનવાની સુફિયાણી હોડમાં તેની પુરુષ ઉર્જા જોખમાય ત્યારે ઉત્પન્ન થતું અસંતુલન પોતાને તો અસર કરે જ છે, સાથે સાથે સહજીવનમાં પણ અનેક પ્રશ્નો સર્જે છે. કારણ કે, આવા પુરુષો હંમેશા પુરુષ તરીકે અને આવી સ્ત્રીઓ હંમેશા સ્ત્રી તરીકે વર્તી શકતી નથી. સરવાળે તેમના આવા અભિગમ, વર્તાવ કે વિચારસરણીને કારણે સહજીવનમાં ના જોઈતા સંઘર્ષો ઉત્પન્ન થાય છે. રસોડાની બાબતમાં ટકટક કરતો પુરુષ કે ધંધાની સ્પર્ધાત્મકતામાં માથું લડાવતી સ્ત્રીઓનું સહજીવન સંઘર્ષમય રહે તો નવાઈ નહીં. ‘લે એવું કોણે કીધું કે પુરુષને રસોડામાં ના ખબર પડે કે સ્ત્રીઓને ધંધાની રીત-રસમમાં ખબર ના પડે?!’ ના; એવું કોઈએ નથી કીધું અને ના તો એવું કહેવાનો આશય છે, કહેવું એ છે કે સ્ત્રી જેટલી સહજતાથી રસોડું સંભાળશે કે પુરુષ જેટલી સહજતાથી સ્પર્ધાત્મકતા કરશે તેટલી સહજતાથી પુરુષ રસોડું કે સ્ત્રી હરીફોને નહીં સંભાળી શકે. ‘ના ના આજકાલ એવું નથી રહ્યું. હવે તો યુની-સેક્સનો જમાનો છે. સંકુચિત મનોવૃત્તિ ધરાવનારા જ સ્ત્રી-પુરુષમાં ભેદ જોતા હોય છે!’ વ્યવહારિક રીતે આપણે સ્ત્રી-પુરુષ વચ્ચે ગમે તેટલી સમાનતાની વાત કરીએ પરંતુ કુદરતી વાસ્તવિકતા એ છે કે સ્ત્રી અને પુરુષ બંને ભિન્ન છે, તેમની ઉર્જા અલગ છે, તેમની ઓરા અલગ છે, તેમની નૈસર્ગિક ક્ષમતાઓ અલગ છે. અલબત્ત એવું કશું નથી કે બંને એકબીજા જેવા ના થઇ શકે કારણ કે બંનેમાં સ્ત્રૈણ-પુરુષ ઉર્જા છે અને અભિગમ બદલવાથી કે તાલીમ લેવાથી એકબીજા જેવા થવું અથવા બહેતર થવું પણ શક્ય છે જ. તો પછી પ્રશ્ન ક્યાં છે? સવાલ આંતરિક ઉર્જાઓના નૈસર્ગિક સંતુલનનો છે. આ સંજોગોમાં આપણે આપણા નૈસર્ગિક સ્વભાવથી અલગ અને ક્યારેક વિપરીત વર્તીએ છીએ અને જે આપણને તણાવગ્રસ્ત બનાવે છે, જેની અસર આપણા અને આપણા સંબંધના સ્વાસ્થ્ય પર પડ્યા વગર રહેતી નથી. સ્ત્રીઓ પુરુષો કરતા લાંબુ જીવવાની કુદરતી બક્ષિશ(સર્વાઈવલ એડ્વાન્ટેજ) ગુમાવી રહી છે તેવી ગત સપ્તાહે કરેલી વાત પાછળ આ એક મહત્વનું કારણ છે. આજે સ્ત્રી કમાવામાં અને પુરુષ ઘરકામમાં પહેલા કરતા અનેકગણા વધુ મદદરૂપ બન્યા હોવા છતાં સહજીવન કંકાસમય બનતા જાય છે તેની પાછળ નૈસર્ગિક ઉર્જાઓનું જાતે ઉભું કરેલું આ અસંતુલન એક મહત્વનો ભાગ ભજવતું પરિબળ છે એમ કહીએ તો કશું ખોટું નથી.

જયારે પુરુષ અને સ્ત્રી તેમના સહજીવનમાં પોતપોતાની નૈસર્ગિક ઉર્જા કે શક્તિઓ પ્રમાણે ભાગ ભજવે છે ત્યારે તેમનું જોડાણ સહજ અને એકબીજાને પુરક બની રહે છે. સહજીવન સુખી અને મજબુત બનાવવા સાથીઓએ એકબીજાની કુદરતી ક્ષમતાઓ ઓળખીને વ્યવહાર કરવો જોઈએ. જેમાં પોતાની કુદરતી આવડત નથી તેમાં માથું ના મારવું જોઈએ. એવો આગ્રહ પણ ના સેવવો જોઈએ કે ‘તું કરી શકે તો હું કેમ નહિ?!’ અથવા ‘હું કરી શકું તો તું કેમ ના કરી શકે?!’ સહજીવનમાં એકમેકના રોલની આ વહેંચણી છે. પરંતુ એનું અર્થ એવો ના કાઢતા કે સાથી ઉપર જવાબદારી ઢોળીને તમારા હાથ ધોવાની આ વાત છે, એકબીજાને મદદ તો અનિવાર્યપણે કરવાની છે પરંતુ ક્ષમતા મુજબ એકે લીડરશીપ લેવાની અને બીજાએ ફોલો કરવાની વાત છે!!

પૂર્ણવિરામ:

પુરુષોની સરખામણીએ સ્ત્રીઓની ઉર્જા અસંતુલિત થવાની શક્યતાઓ વધારે હોય છે કારણ કે સ્ત્રીઓને સ્ત્રી હોવા પ્રત્યે જેટલો અસંતોષ હોય છે તેટલો પુરુષોને પુરુષ હોવા પ્રત્યે નથી હોતો. અજાગ્રત સ્તરે આવી સ્ત્રીઓ પોતાની સ્ત્રી ઉર્જા બ્લોક કરે છે અને પૌરુષ ઉર્જા જરૂર કરતા વધુ પોષે છે.

ડૉ. હંસલ ભચેચના લોકપ્રિય પુસ્તકો…

Cover

 

Tags: , , , , , , , ,