RSS

Tag Archives: ડૉ.હંસલ ભચેચ

‘ડીપ્રેશન’ દૂર કરવા માટે માત્ર દવાઓ ઉપર આધારિત ના રહેતા પોતાની જાતને મદદ કરવા માટે કેટલીક જરૂરી બાબતો પણ અપનાવવી પડશે…

‘ડીપ્રેશન’ દૂર કરવા માટે માત્ર દવાઓ ઉપર આધારિત ના રહેતા પોતાની જાતને મદદ કરવા માટે કેટલીક જરૂરી બાબતો પણ અપનાવવી પડશે…

‘હા, હું ડીપ્રેશનથી પીડાઉં છું, મારે મદદની જરૂર છે’ સરળતાથી બોલી કે સ્વીકારી ના શકાય તેવું આ વિધાન છે.અંદરો અંદર રીબાવવા અને બધું જ સુખ હોવા પછી પણ તેનો સાચો આનંદ ના માણી શકવા છતાં વ્યક્તિઓ પોતાના મનની આ નકારાત્મક અવસ્થા સ્વીકારવા આનાકાની કરતાં હોય છે! ‘મને ડીપ્રેશન હોઈ જ ના શકે, મને કોઈ ચિંતા જ નથી’ એવો નન્નો આ વ્યક્તિઓ આસાનીથી ભરી દેતી હોય છે કારણ કે જો તે પોતે પોતાના મનની આ નકારાત્મક અવસ્થા સ્વીકારે તો પોતાની જાતને અન્યની સામે નબળી જાહેર કરે છે અને કઈ વ્યક્તિનો અહમ આ બાબત સ્વીકારી શકે?! માની લો કે કોઈ સ્વીકારી પણ લે કે મને ‘ડીપ્રેશન’ અથવા હતાશા અનુભવાય છે તો તેના જીવનસાથી કે કુટુંબના અન્ય સભ્યોને લાગી આવે ‘અમે છીએ, બધું જ છે પછી આવા વિચારો કરવાના જ ના હોય ને?!’ પછી શરુ થઇ જાય એના ‘ડીપ્રેશન’નું એનાલીસીસ અને ઢગલો સલાહો, સરવાળે વ્યક્તિ અને એના લગતા-વળગતા બધા માટે પરિસ્થિતિ વધુ વિકટ અને અસહ્ય બને.

‘ડીપ્રેશન’ની આવી અસ્વીકૃતિ વચ્ચે આ મનોરોગ સાથે સંકળાયેલી વાસ્તવિકતાઓ ગંભીર છે. ‘ડીપ્રેશન’ અંદરો અંદર રીબાવતી એક બીમારી છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના અનુમાન મુજબ આવનારા દસકામાં માનવજાતને રીબાવનારી બીમારીઓમાં ‘ડીપ્રેશન’ પ્રથમ ક્રમે હશે. આ સંસ્થાના સર્વેક્ષણ મુજબ આજે વિશ્વમાં પાંત્રીસ કરોડ લોકો ‘ડીપ્રેશન’થી પીડાય છે પરંતુ આ આંકડા હિમશીલાની ટોચ જેવા છે, અર્થાત જેમ હિમશીલા બહાર દેખાય તેના કરતાં અંદર સાત ગણી મોટી હોય તેમ ડિપ્રેશનથી પીડાનારા લોકોની સંખ્યા આ આંકડાઓથી અનેકગણી મોટી છે. શરુવાતમાં આપણે વાત કરી એ મુજબની અસ્વીકૃતિ આ પાછળનું મોટું કારણ છે.

એક સમયે જીવનની વિટંબણાઓ અને સમસ્યાઓ સાથે સાંકળવામાં આવતા ‘ડીપ્રેશન’ને આજે તબીબી વિજ્ઞાન મગજના કેમિકલ સાથે સાંકળે છે. મગજમાં ન્યુરો-ટ્રાન્સમીટરસ્(ચેતાઓ વચ્ચે સંવેદનાઓના વહન માટે જરૂરી એવાં રસાયણો) તરીકે કામ કરતાં ‘સીરોટોનીન’, ‘નોર-એપીનેફ્રીન’, ‘ડોપામીન’ વગેરે જેવા ઘણા રસાયણો વચ્ચેનું સંતુલન ખોરવાતા થતી જૈવિક બીમારીને તબીબી વિજ્ઞાન આજે ‘ડીપ્રેશન’ તરીકે ઓળખે છે. એક જમાનામાં ફોન એટલે દોરડાવાળું મોટું કાળું ડબલું પરંતુ આજે ફોન એટલે હથેળીમાં સમાઈ જાય એટલું ટચૂકડું વગર વાયરનું યંત્ર, બસ એ જ રીતે એક સમયે મનની નબળાઈ ગણાતું ‘ડીપ્રેશન’, આજે રસાયણોના કુદરતી અસંતુલનને કારણે થતી જૈવિક બીમારી ! જેમ ડાયાબીટીશ એટલે ઇન્સ્યુલીનનું અસંતુલન, હાયપો કે હાઇપર થાયરોઈડ એટલે થાયરોક્ષીનનું અસંતુલન, તેમ ડીપ્રેશન એટલે ન્યુરો-ટ્રાન્સમીટરસ્ નું અસંતુલન. તમારી બુદ્ધી આ વાત સ્વીકારી શકે અને તેને સાચા અર્થમાં સમજી શકે તો તમે ‘ડીપ્રેશન’ને એક બીમારી તરીકે સ્વીકારી શકો, એક એવી જૈવિક બીમારી કે જેની પાછળ વ્યક્તિ પોતે નહી પણ તેના મગજના રસાયણો જવાબદાર છે. તમારી આ સ્વીકૃતિ ‘ડીપ્રેશન’ને દૂર કરવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. અલબત્ત જેમ બેઠાડું જીવન જીવનારને ડાયાબીટીશ થવાની શક્યતા વધારે રહે છે તેમ ‘ડીપ્રેશન’ સાથે જીવનશૈલી, વારસાગત પરિબળો, વ્યક્તિત્વ, વિચારસરણી એમ ઘણું બધું સંકળાયેલું રહે છે. સરવાળે દવાઓની સાથે બીજું ઘણું તમને મદદરૂપ નીવડી શકે છે, જેમ ડાયાબીટીશની દવાઓ સાથે આહારનું નિયમન, કસરત વગેરે.

‘ડીપ્રેશન’ના દરેક દર્દીને પોતાની બીમારી સ્વીકાર્યા અને સારવાર શરુ કર્યા બાદ દવાઓ બંધ કરવાની તાલાવેલી રાત-દિવસ રહેતી હોય છે. સહેજ સારું લાગ્યું નથી કે દવાઓ ઓછી કે બંધ કરી નથી. કેટલાક જાતે જ નક્કી કરી નાખે અને બીજા કેટલાક ડોક્ટરને દવાઓ ઘટાડવા કે બંધ કરવા દબાણ કરતાં રહે. પરિણામ એ આવે કે મૂળમાંથી ઠેકાણે ના પડેલો રોગ પાછો ઉથલો મારે અને દર્દી-સગાઓના મનમાં અનેક નકારાત્મક માન્યતાઓ મુકતો જાય. જેમ કે, દવાઓ લઈશ ત્યાં સુધી જ સારું રહેશે, દવાઓનું વ્યસન થઇ ગયું છે, આ તો જીવનભરનું લફરું ઘુસી ગયું, ડોક્ટર તો ક્યારે’ય બંધ કરવાનું નહી કહે, આડઅસરો થશે તો ઉલમાંથી ચૂલમાં પડીશ વગેરે.

‘ડીપ્રેશન’ની સારવારમાં યોગ્ય પ્રમાણમાં અને યોગ્ય સમય માટે દવાઓ ખુબ મહત્વની છે. પરંતુ સાથે સાથે એ પણ જરૂરી છે કે તમે તમારી જાતને આ અવસ્થામાંથી બહાર લાવવા મદદ કરો. કમનસીબે મોટાભાગના જાતને મદદ કરવાને બદલે ડોક્ટરને દવાઓ ઓછી કરવા દબાણ કરતાં હોય છે. સાચો અભિગમ એ છે કે ડોક્ટરને એનું કામ કરવા દો, દવાઓ ગોઠવવી એ એનું કામ છે તેમાં માથું મારીને તમારી સારવારમા અડચણ ના નાખો, એ સરવાળે તમારા માટે નુકશાનકારક છે. એના બદલે ડોક્ટર પાસેથી એ જાણવાની કોશિશ કરો કે તમે તમારી જાતને કેવી રીતે મદદ કરી શકો. તમારો આ અભિગમ તમને ઝડપથી સાજા કરશે અને ભવિષ્યમાં ઉથલાની સંભાવનાઓથી બચાવશે.

ડીપ્રેશન’માં વ્યક્તિ પોતાની જાતને મદદરૂપ થઇ શકે તે માટેની વાતો આમ જોવા જશો તો ખુબ સરળ અને નાની લાગશે પરંતુ તેને પકડી રાખીને પોતાના મનની નકારાત્મક અવસ્થા સામે લડવું એ પ્રયત્ન અને સાતત્ય માંગી લે તેમ છે. માત્ર આ બાબતો એક જ બેઠકે વાંચી જવાથી પોતાની જાતને મદદ નહી થાય પરંતુ દરેક બાબત શાંતિથી વાંચો, જે તે મુદ્દા વિશે વિચારો, તમારા કિસ્સામાં એ મુદ્દો કેટલો અગત્યનો છે તે મૂલવો અને તેને અનુરૂપ તમારે તમારામાં જે ફેરફારો લાવવા પડે તે માટે માનસીક રીતે તૈયાર થાવ. તમે રાતોરાત આ પરિવર્તનો નહી લાવી શકો પરંતુ ધીરજપૂર્વકનો સાતત્યપૂર્ણ અભિગમ ચોક્કસ પરિણામો આપશે જ.

‘ડીપ્રેશન’ તમારા મનની નકારાત્મક અવસ્થા છે જે તમારી માનસિક શક્તિઓ, ઈચ્છાઓ અને મનોબળને નબળું પાડી દે છે . આ સંજોગોમાં તમને સારું લાગે તે માટે જરૂરી એવી બાબતોમાં મન પરોવવું પણ તમારા માટે અઘરું બની જતું હોય છે. સમજી શકાય એવું છે કે ‘ડીપ્રેશન’ સામે લડત આપવી એ સહેલી નથી પરંતુ સાથે સાથે એ પણ યાદ રાખવું કે આ લડત આપવી અશક્ય પણ નથી. માત્ર મન મક્કમ કરવાથી તે જતું નથી રહેવાનું પણ થોડું મનોબળ એકઠું કરીને તેની સામે પડવાથી તમે તમરી જાતને મદદ ચોક્કસ કરી શકો છો. તમને સારું લાગે તેવી પરિસ્થિતિ સર્જાતા થોડો સમય લાગે પરંતુ એ માટે તમારે રોજ-બરોજ પ્રયત્નશીલ રહેવું પડશે અને નાની નાની હકારત્માક્તાઓ ધ્યાનમાં રાખવી પડશે.

યાદ રાખો જ્યારે તમે હતાશા અનુભવતા હોવ અને તમે દ્રઢતાપૂર્વક એ હતાશાનો સામનો કરવા માનસિક રીતે તૈયાર થાવ ત્યારે ‘ડીપ્રેશન’ સામેનો તમારો જંગ જીતવાના પાયા નંખાઈ જાય છે ! તમારી આ માનસિક તૈયારી તમને ઝડપથી સાજા થવામાં મદદરૂપ થાય છે અને દવાઓ ઉપરનું તમારું અવલંબન ઘટાડે છે.

નાના પ્રયત્નોથી તમારી જાતને મદદ કરવાનું ચાલુ કરવાનું છે અને ધીમે ધીમે મક્કમતાપુર્વક આગળ વધતા જવાનું છે. તમારી જાતને મદદ કરવાના તમારા નાના નાના પ્રયત્નો સરવાળે તમને જલદી સાજા થવામાં મોટી સફળતા અપાવશે. ભલે ધીમે ધીમે આગળ વધો પણ રોજે રોજ તેની પાછળ લાગેલા રહો.

તમારી જાતને મદદ કરવા માટે સૌથી જરૂરી અને પહેલી બાબત એ છે કે તમે ‘ડીપ્રેશન’ને મનની નબળાઈ તરીકે નહી પરંતુ એક બીમારી તરીકે સ્વીકારો. મોટાભાગની વ્યક્તિઓ અને તેમના સગાઓ આ બીમારીને સ્વીકારતા અચકાય છે અને સરવાળે વધારે રીબાય છે. ડીપ્રેશન મનની નબળાઈ નથી પરંતુ મગજના રસાયણોના સ્તરમાં ઉભી થતી ગરબડને કારણે થતો એક જૈવિક રોગ છે. આ સમજ તમને ઝડપથી સાજા થવામાં ખુબ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. તમારી આ સ્વીકૃતિ તમારી જાતને મદદ કરવાનું પહેલું પગલું છે.

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના અંદાજ મુજબ સન ૨૦૩૦ સુધીમાં ‘ડીપ્રેશન’ માનવજાતને રીબાવતી બીમારીઓની યાદીમાં પ્રથમ સ્થાને હશે. આ સંસ્થાના સર્વેક્ષણ મુજબ આજે વિશ્વમાં લગભગ પાંત્રીસ કરોડથી પણ વધુ લોકો ‘ડીપ્રેશન’થી પીડાય છે. પરંતુ આ આંકડા હિમશીલાની ટોચ જેવા છે, વાસ્તવમાં ‘ડીપ્રેશન’થી પીડાનારા વ્યક્તિઓની સંખ્યા તો વાસ્તવમાં આ આંકડાઓ કરતાં અનેકગણી હશે કારણ કે મોટાભાગની વ્યક્તિઓ તો તેમની આ સ્થિતિ સ્વીકારતા જ નહી અને સ્વીકારે છે તો છુપાવતા હોય છે ! ટૂંકમાં, ડીપ્રેશનમાં પોતાની જાતને મદદ કરવાનું બીજું પગલું એ સમજ છે કે ‘તમે એકલા નથી કે જેને ડીપ્રેશન થયું હોય, દુનિયાના ખૂણે ખૂણે એવાં અસંખ્ય લોકો છે કે જેઓ હતાશાથી પીડાય છે અને તેની સામે જંગ ખેલે છે. આ વાસ્તવિકતા વ્યક્તિને ‘ડીપ્રેશન’ સામે ટક્કર ઝીલવા માટેનું એક નવું બળ આપે છે.

હતાશા દૂર કરવામા તમારી જાતને મદદ કરવા માટેની ત્રીજી અગત્યની સમજ એ છે કે તમારી સારવારમાં સૌથી અગત્યનો ભાગ તમે પોતે જ ભજવી શકો છો. તમારા કુટુંબીજનો, મિત્રો, સ્નેહીઓ કે તમારા ડોક્ટર તમને જેટલી મદદ કરી શકે છે તેના કરતાં ઘણી વધુ મદદ તમે તમારી જાતને કરી શકો છો. ડોક્ટર દવા કરશે, કાઉન્સેલિંગ કરશે અને બીજા ટેકો આપશે, હિંમત આપશે પણ બધો જ બદલાવ તો તમારે જાતે જ લાવવાનો છે તેવી સ્પષ્ટ સમજતમારા મનમાં હોવી જ જોઈએ.

ડિપ્રેશન એ મનની નકારાત્મક અવસ્થા છે, જેમાં વ્યક્તિનું મનોબળ નબળું પડતું હોય છે અને તેને અન્ય વ્યક્તિઓના સહારાની એક માનસિક જરૂરિયાત રહેતી હોય છે. તમારી સાથે સાચી લાગણીથી જોડાયેલા મિત્રો-સ્નેહીઓ તમને ખુબ જરૂરી એવો ટેકો ચોક્કસ આપી શકે છે અને તમને ઝડપથી સાજા થવામાં મદદરૂપ થઇ શકે છે. પરંતુ, આ તબક્કે એક બાબત બરાબર યાદ રાખવી પડે કે જે વ્યક્તિ તમારી લાગણીઓને સાચા અર્થમાં સમજી શકતી ના હોય અથવા જેને તમારી માનસિક અવસ્થા સાથે કોઈ લેવા દેવા ના હોય તેવી વ્યક્તિઓ સાથે ક્યારેય તમારી મનોવ્યથાની ચર્ચા ના કરો. આવી વ્યક્તિઓને માત્ર સલાહો આપવા સિવાય બીજો કોઈ રસ નથી હોતો અને એ સરવાળે તમારી હતાશામાં વધારો કરતી હોય છે. ડીપ્રેશનમાં તમારી જાતને મદદ કરવા હંમેશા યાદ રાખો કે સાચી વ્યક્તિ સાથે તમારી લાગણીઓ વહેંચવાથી તમે ઝડપથી સાજા થાવ છો અને ખોટી વ્યક્તિઓ મનઘડત સલાહ-સૂચનોથી તમારી તકલીફોમાં વધારો કરે છે.

ઘણાં લેભાગુઓ (ભુવાઓ, તાંત્રિકો, જ્યોતિષો, કાઉન્સેલરો વગેરે) વ્યક્તિની હતાશ મનોદશાનો પોતપોતાની રીતે લાભ ઉઠાવવામાં માહેર હોય છે. વ્યક્તિની નકારાત્મક અવસ્થાનો લાભ ઉઠાવીને પોતાનો ધંધો કરતાં હોય છે કારણ કે હતાશ વ્યક્તિ પોતાની હતાશા દૂર કરવા ગમે તેવી અંધશ્રદ્ધામા સહેલાઈથી દોરાઈ જતા હોય છે અને સરવાળે સરળતાથી છેતરાઈ જતા હોય છે. તમારા ડિપ્રેશનના ઈલાજ માટે માત્ર વિજ્ઞાનિક રીતે સિદ્ધ થયેલા ઉપચાર ઉપર જ વિશ્વાસ રાખો અને તમારી આ અવસ્થાનો ગેરલાભ ઉઠાવી શકે તેવા લેભાગુઓથી દૂર રહીને તમારી જાતને મદદ કરો.

વ્યક્તિઓની હાજરી અને ગેરહાજરી તમારા મૂડ ઉપર અસર કરતી હોય છે. હંમેશા તમારી આજુબાજુ કેવી વ્યક્તિઓ રહે છે તે બાબતનો પ્રભાવ તમારી મનોદશા ઉપર સતત પડતો રહેતો હોય છે. હકારાત્મક, આશાવાદી અને વાઈબ્રન્ટ વ્યક્તિઓ તમારો મૂડ પોઝીટીવ બનાવે છે માટે એવી વ્યક્તિઓના સંપર્કમાં વધુ રહેવાનો પ્રયત્ન કરો. આ વ્યક્તિઓની હાજરી, વાતો, જીવન પ્રત્યેનો હકારાત્મક અભિગમ તમારું મનોબળ વધારવામાં મદદરૂપ થાય છે. એથી ઉલટું, નકારાત્મક અને નિરાશાવાદી વ્યક્તિઓ તમારી હતાશ મનોદશા વધુ ઘેરી બનાવે છે. એમના સંપર્કમાં તમને વધુ હતાશા અનુભવાય છે અને તમને સારા થવામાં વધુ વાર લાગે છે. ડીપ્રેશનને દૂર કરવા માટે તમે સ્વ-મદદ કરવા માંગતા હોવ તો તમે કોની વચ્ચે રહો છો, કોની સાથે ઉઠો-બેસો છો એ બાબતનું સતત ધ્યાન રાખો. જ્યારે તમારા નજદીકના જ માણસો નકારાત્મક અને નિરાશાવાદી હોય ત્યારે તેમની સાથે સંભાળપૂર્વક વ્યવહાર કરો.

ઘણી વ્યક્તિઓના જીવનચરિત્રો તમને ડીપ્રેશન સામે લડવા માટે એક મનોબળ પૂરું પાડી શકે એમ હોય છે, તેમાં’ય ખાસ કરીને એવી વ્યક્તિઓ કે જે પોતે હતાશ મનોદશામાંથી અથવા અનેક મુશ્કેલીઓમાંથી પસાર થયા હોય. આ ઉપરાંત પ્રેરણાદાયક વાંચન-પ્રવચન વ્યક્તિને હતાશાની સામે લડવાનું બળ આપે છે. જો તમે તમારી જાતને મદદ કરવા માંગતા હોવ તો ફાલતું વ્યક્તિઓ દ્વારા અપાયેલી બોગસ સલાહો કરતાં સાચા અર્થમાં પ્રેરણા આપે તેવા વાંચનો કે પ્રવચનો વાંચવા-સાંભળવાનો આગ્રહ રાખો. યાદ રાખો સામાન્ય અવસ્થા કરતાં હતાશ અવસ્થામાં તમે તમારા મનને કેવા વિચારોનો ખોરાક આપો છો તે વધારે અગત્યનું છે.

હતાશ વ્યક્તિઓ પોતાની હતાશા માટે પોતાની જાતને, અન્ય કોઈ વ્યક્તિઓને કે પરિસ્થિતિઓને દોષ દેવાનું વલણ ધરાવતા હોય છે. ખરેખર આ વલણ વ્યક્તિની હતાશ મનોદશામાં સરવાળે વધારો કરે છે અને વ્યક્તિને વધુ નકારાત્મક બનાવે છે. યાદ રાખો દોષ દેવાની વૃત્તિ એ ભાગેડુવૃત્તિનો એક પ્રકાર છે, જે સરવાળે વ્યક્તિ માટે નુકસાનકર્તા છે. ડીપ્રેશનમાં તમારી જાતને મદદ કરવા દોષ દેવાની વૃત્તિથી દૂર રહીને તમારી હતાશાને સ્વીકારો અને તેની યોગ્ય સારવારની સાથે સાથે જાતે જ પ્રયત્ન કરવો પડે એ બાબત સ્પષ્ટતાપૂર્વક સ્વીકારી લો.

Advertisements
 
4 Comments

Posted by on December 29, 2017 in માનસ

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,

Poem on Guru Purnima

FullSizeRender 4Guru Poem

 
1 Comment

Posted by on July 19, 2016 in My Poems

 

Tags: , , , , , , ,

मेरा देश बदल रहा है – मेरा सैंया बदल रहा है :)

 

ભાવતા ભોજનનો પણ જયારે અતિરેક થઇ જાય ત્યારે પેટમાં આફરો ચઢી જાય. આજકાલ ‘મેરા દેશ બદલ રહા હૈ’ નો આફરો તો  કાનમાં ચઢી ગયો છે, અવળો ગેસ ચઢેને એમ 🙂

છેલ્લા અઠવાડિયાથી રેડીઓ સ્ટેશનોએ ‘મેરા દેશ બદલ રહા હૈ’ વગાડીને મગજ કાણું કર્યું’તુ અને એમાં એક કપલના કાઉન્સેલીંગ દરમ્યાન પતિનો મોબાઈલ રણક્યો. હવે એની રીંગ ટોન પણ ‘મેરા દેશ બદલ રહા હૈ’!!

પછી તો, એમની જ સમસ્યા ઉપરથી રાત્રે પેરોડી ગીત લખાઈ ગયું।
લ્યો તમે’ય મમળાવો ત્યારે, કદાચ આફરો ઉતરી જાય…

देखो घर से खिल कर रोज़ निकल रहा है

ख़यालों में किसी के अब ऊंचा उड़ रहा है

मेरा सैंया बदल रहा है, कहीं और लटक रहा है

चहेरे पर मुँहासा रोशन सा हो रहा है

वोर्डरोब से रोज कुछ नया निकल रहा है

शरीर के हर कोने में डीओ उड़ रहा है

घंटा शीशे के सामने बिताए जा रहा है

मेरा सैंया बदल रहा है, कहीं और लटक रहा है

छुप छुप कर चेटिंग उभर रहा है

दूसरा सीम भी पोकेट में पल रहा है

दबी आवाज़ से मोबाइल हो रहा है

कोल हिस्ट्री डीलीट किए जा रहा है

मेरा सैंया बदल रहा है, कहीं और लटक रहा है

सेल्फ़ी, फ़ोटो सब अपलोड हो रहा है

स्टेटस, प्रोफ़ाइल पीक बदला जा रहा है

नेटवर्क नहीं मिलने पर गभरा सा रहा है

और हर जगह वाइफ़ाइ ढूँढे जा रहा है

मेरा सैंया बदल रहा है, कहीं और लटक रहा है

लोंग ड्राइव अब मन को भा रहा है

कोफ़ी शोप भी रोज बुला रहा है

बिना वजह घर से बाहर जा रहा है

बहाने जूठे कुछ यूँही बनाए जा रहा है

मेरा सैंया बदल रहा है, कहीं और लटक रहा है

Parody Song

 

 

 

 

 
3 Comments

Posted by on June 3, 2016 in My Poems

 

Tags: , , , ,

નજીકના સંબંધોમાં દરેકની અપેક્ષાઓ એટલી હદે વકરેલી અને વિસ્તરેલી હોય છે કે કશું’ય ઓછું ખપતું નથી !

Tari ane mari vaat

 

સવાર સવારમાં છાપામાં બે સમાચારો એવા વાંચ્યા કે એક રમુજ યાદ આવી ગઈ. પહેલા સમાચારો કહું પછી રમુજ અને છેલ્લે તેની સાથે સંકળાયેલી આપણી વાત. પહેલા સમાચાર, અરવલ્લી જીલ્લામાં બે બળદો કોઈપણ ચાલક વગર, જાતે જ, ટ્રાફિકમાં ઘર અને ખેતરની વચ્ચે માલ-સામાન લઇને આવ-જાવ કરે છે. ત્રણ વર્ષથી તેમનો આ નિત્યક્રમ કોઈપણ ભૂલ વગર ચાલુ છે ! બીજા સમાચાર, બ્રિટનમાં એક શ્વાન ૧૨ દિવસ સુધી, ૩૮૬ કી.મી. ચાલીને આપમેળે પોતાના જુના માલિકના ઘરે પહોંચી ગયો, તે પણ શહેરોના વ્યસ્ત રસ્તાઓ પસાર કરીને !!

હવે આ સમાચારો વાંચતા જ યાદ આવેલી રમુજ. એક દુકાનદાર તેની દુકાન બંધ કરવાની તૈયારીમાં હતો ત્યાં એક શ્વાન મોઢામાં થેલી લઈને દુકાનમાં આવી પહોંચ્યો. તેની થેલીમાં અમુક વસ્તુઓનું લીસ્ટ અને તે માટે જરૂરી પૈસા હતા. દુકાનદારે પૈસા લઈને થેલીમાં સામગ્રી ભરી દીધી એટલે શ્વાન એને મોઢામાં લઈને ચાલવા માંડ્યો. દુકાનદારના આશ્ચર્યનો પાર ના રહ્યો. આટલો સમજદાર શ્વાન?! હવે તે ક્યાં જશે?! તેનો માલિક કોણ હશે?! વગેરે પ્રશ્નોથી એના મનમાં ઉભી થયેલી કુતુહલતાવશ દુકાનદાર ઝડપભેર દુકાન બંધ કરી શ્વાન પાછળ ચાલવા લાગ્યો. શ્વાન નજીકના બસસ્ટોપ ઉપર ઉભો રહ્યો અને બસ આવી એટલે બંને બસમાં ચઢી ગયા. શ્વાને ડોકું આગળ કરીને કંડકટર સામે ગળાનો પટ્ટો આગળ કર્યો. પટ્ટામાં રહેલા નાના પોકેટમાં ઉતરવાના સ્થળનું નામ અને એ માટે જરૂરી પૈસા હતા. કંડકટરે પૈસા લઈને ટીકીટ મૂકી દીધી. થોડીવારમાં શ્વાનનું સ્ટેન્ડ આવ્યું એટલે તે ઉતરી ગયો, દુકાનદાર પણ તેની પાછળ પાછળ. સરવાળે એક ઘર પાસે જઈને તેણે પગથી બારણા ઉપર ટકોરા માર્યા. તેના માલિકે બારણું ખોલતા જ શ્વાનને લાકડીથી ઝૂડી કાઢ્યો ! દુકાનદાર તો સડક થઇ ગયો, એને તો એમજ હતું કે તેનો માલિક તેને આવી અદભુત કામગીરી બદલ ગળે લગાવી દેશે પણ અહીં તો સાવ નગુણું દ્રશ્ય જોવા મળ્યું ! એનાથી રહેવાયું નહીં, એણે શ્વાનના માલિકને પૂછ્યું કે શ્વાનની કમાલ કહી શકાય તેવી આ અદ્વિતીય કામગીરી બદલ મેથીપાક?! માલિકે ગુસ્સામાં વળતો જવાબ આપ્યો ‘સાવ ગધેડો છે, ઘરની ચાવી સાથે લઇને જવું જોઈતું’તું ને?! મારી ઊંઘ બગાડી મૂરખાએ…’

***************

વાત કાલ્પનિક છે, પરંતુ તેમાં છતી થતી માનસિકતા વાસ્તવિક છે, નીકટના અને અંતરંગ સંબંધોમાં હંમેશા જોવા મળે એવી છે. નજીકના સંબંધોમાં દરેકની અપેક્ષાઓ એટલી હદે વકરેલી અને વિસ્તરેલી હોય છે કે કશું’ય ઓછું ખપતું નથી. ક્યાંક કંઇક ખૂટ્યું, સહેજ ઉણા ઉતર્યા કે પાછલો બધો જમા હિસાબ ઝીરો ! બધી સારાઈ વિસરીને એક ચૂક ઉપર ધોકાવાળી !! એવું નથી કે સમજતા નથી, પરંતુ અપેક્ષાઓને કારણે એટલો અંધાપો આવી જાય છે કે નજર ટૂંકી થઇ જાય છે. બાકી, જો દુકાનદારે શ્વાનના માલિકને એમ કહ્યું હોત કે આ ગધેડા જેવો શ્વાન મને વેચી દો, તો?! તરત જ માલિકને શ્વાનની બધી ખૂબીઓ એક સેકન્ડમાં યાદ આવી જાત.

એક બેને ગુસ્સામાં ઘરની ક્રોકરી પછાડીને તોડી નાખી અને પતિ સાથે એવો ઝગડો કર્યો’કે ચાર દા’ડા પછી પણ શાંત થવાનું નામ ના લે ! કારણ એટલું કે પતિદેવ એને મુકીને મિત્રો સાથે ફિલ્મ જોઈ આવ્યા. ઝગડો પહોંચ્યો મારા કન્સલ્ટીંગ રૂમ સુધી. પતિ કહે ‘વીસ વર્ષમાં પહેલીવાર તને મુકીને ફિલ્મ જોવા ગયો અને તે પણ બધા મિત્રોએ એકલા જવાનું નક્કી કર્યું’તું એટલે. વળી એવું’ય નથી કે છાનોમાનો ગયો’તો, તને કહ્યું પણ હતું’ ત્યાં તો બેન રીતસરના તાડૂક્યા ‘કહ્યું તો શું ઉપકાર કર્યો?! વાત એ નથી કે તું ફિલ્મ જોવા ગયો, વાત એ છે કે મને મુકીને ગયો. તું મિત્રોને ના પાડી શક્યો હોત પણ તારે જ જવું’તુ’ પેલો કોઈપણ તાર્કિક દલીલ દ્વારા બેનને સમજાવા જાય અને બેન જૂની જૂની નગણ્ય બાબતો કાઢીને ઝગડે જાય. એટલે મેં સાવ છેલ્લી પાટલીની વાત કરી ‘એમ કરો તમે છૂટાછેડા લઇ લો !’ એકધારી સ્પીડમાં ઝગડતા બેન અવાક થઈને અટકી પડ્યા. થોડીવારની ચુપકીદી પછી બેન બોલ્યા ‘તમે’ય શું વાત કરો છો સર, એટલા’ય કંઈ અમારી વચ્ચે પ્રશ્નો નથી કે છૂટાછેડા સુધીની વાત કરવી પડે અને એ તો બહુ કેરીંગ છે, મને ખુબ સાચવે છે’ ઘણીવાર શબ્દોથી ઝાટકો ખાઈને પણ અક્કલ ઠેકાણે આવી જતી હોય છે, મારા વાક્યએ ધાર્યું કામ કરી આપ્યું એટલે મેં હળવેથી જવા દીધું ‘તો પછી એમને માફ કરી દો.’ બેનની આંખોમાં ઝળઝળિયાં આવી ગયા.

સંબંધોમાં અપેક્ષાઓ હોવી ખોટી નથી, પોતાના લોકો પાસે જેટલી અપેક્ષાઓ હોય તેટલી પારકા લોકો પાસે ના હોય. પરંતુ આ અપેક્ષાઓની સાથે સાથે વિવેક અને સંયમ હોવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. ક્યાં, ક્યારે, કેમ, કેટલી, કેવીરીતની વગેરેનો વિવેક અને ક્યાંક એ ના પૂરી થાય કે પૂરી કરવામાં કચાશ આવી જાય તો તે સ્વીકારીને દાખવવાનો સંયમ. સંબંધોમાં અપેક્ષાઓ હોવી ખોટી નથી, પોતાના લોકો પાસે જેટલી અપેક્ષાઓ હોય તેટલી પારકા લોકો પાસે ના હોય. પરંતુ આ અપેક્ષાઓની સાથે સાથે વિવેક અને સંયમ હોવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. ક્યાં, ક્યારે, કેમ, કેટલી, કેવીરીતની વગેરેનો વિવેક અને ક્યાંક એ ના પૂરી થાય કે પૂરી કરવામાં કચાશ આવી જાય તો તે સ્વીકારીને દાખવવાનો સંયમ. કોઈપણ સંબંધમાં વ્યક્તિઓ એકબીજાને આટલી સ્વતંત્રતા અને સ્વીકૃતિ ના આપી શકે તો પછી એ સંબંધ નામ માત્રનો બનીને રહી જાય છે. અપેક્ષાઓ ટાઢિયા તાવ જેવી છે. ટાઢિયા તાવમાં ઠંડી શરીરની અંદરથી ઉઠતી હોય છે અને તેથી જ બહારથી ઓઢાડેલા ગમે તેટલા ધાબળા ઓછા પડે છે. બરાબર એ જ રીતે અપેક્ષાઓ આપણી અંદર ઉઠે છે, એને સંતોષવાના બીજાના પ્રયત્નો કાયમ ઓછા જ પડે છે. એપેક્ષાઓનો ઈલાજ આપણે પોતે જ કરવાનો છે. એનો અર્થ એમ નથી કે સંબંધોમાં રહેલી અપેક્ષાઓને છતી ના કરવી કે પૂરી ના થયેલી અપેક્ષાનું દર્દ ચુપચાપ ગળે ઉતારી જવું. પરંતુ કહેવાનો અર્થ એટલો છે કે ના સંતોષાયેલી અપેક્ષાની રજૂઆત ચોક્કસ હોઈ શકે પરંતુ તેની સામે વાંધા-વચકા ના હોઈ શકે, કો’કવારની ચૂકથી માથે ચઢીને ટપલા નહીં મારવાના ! પરંતુ હંમેશા જ ચૂક થઇ જતી હોય તો?! તો સમજવું કે સંબંધને નવેસરથી મૂલવવાનો સમય આવી ગયો છે અને સાથે સાથે સાદી સમજ એ કેળવવી કે કોઈપણ વ્યક્તિને સતત તમારી અપેક્ષાઓ સંબંધી લાગણીઓના દબાણમાં રાખીને સંબંધને સ્વસ્થ ના રાખી શકાય.

પૂર્ણવિરામ:

સંબંધોનું એક વરવું સત્ય – લાગણીઓના સ્તરે વ્યક્તિ જેટલી વધુ નજીક તેટલી તે ઓછી માફીપાત્ર !!

happyminds_logo1Instagramt

 

Tags: , , , , , , , , , , , ,

વ્યક્તિઓ લાગણીઓનો તફાવત સહજતાથી સ્વીકારી શકે છે, લાગણીશૂન્યતા કે લાગણીવિહીનતા નહીં!

spread a thought Tari ane mari vaat

નોટબુકના લીટીવાળા એક કાગળમાં પેન્સિલથી લખ્યું’તુ ‘હું તને ગમું છું?!’ પ્રશ્નની નીચે ‘હા’ અને ‘ના’ એમ બે વિકલ્પના ચોકઠાં દોર્યા હતા – અગિયાર વર્ષની એક છોકરીની ઈન્ટરનેટ ઉપર વાઈરલ થઇ ગયેલી,સાથે ભણતા છોકરાને લખેલી આ ‘લવ-નોટ’ છે. તમને થશે કે આમાં વાઈરલ થવા જેવું શું છે?! મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં તો જયારે છોકરી આવી પ્રપોઝલ કે પ્રસ્તાવ મુકે ત્યારે છોકરાના મનમાં બે ‘લડ્ડુ’ ફૂટે, એક તો છોકરીએ સામેથી ‘પ્રપોઝ’ કર્યાનો અને બીજો છોકરી કંઈપણ કરવા તૈયાર હશે તે વિચારનો ! પણ આ છોકરો જરા વધારે ગંભીર અને તત્વચિંતક ટાઈપનો નીકળ્યો, એણે એ જ લવ-નોટમાં નીચે જવાબ લખ્યો – હું નથી જાણતો, હું હજી મારી જાતને જ બરાબર નથી જાણતો એટલે કહી ના શકું. આટલું ઓછું હોય એમ પાછી પોતાના જવાબ હેઠળ ટાંક મારી, ખરેખર તો આપણે અઢારવર્ષના ના થઈએ ત્યાં સુધી આપણી જાતને જાણતા-સમજતા નથી હોતા. બોલો, કાચી વયે કેવી ગજબ સમજદારીની વાત?! – વાઈરલ થઇ ગઈ…

આ તો અગિયાર વર્ષની કાચી ઉંમરની પ્રપોઝલ હતી પરંતુ થોડા સમય પહેલા ચીનમાં એક ચાઇનીઝ પ્રોગ્રામરે નવ્વાણું આઈફોન-૬ ને ‘હાર્ટ’ના આકારમાં ગોઠવી, તેની વચ્ચે ઉભા રહીને મિત્રોની હાજરીમાં ગર્લફ્રેન્ડને પ્રપોઝ કર્યું. રખે એવું માનતા કે છોકરીએ રોમાંચિત થઈને આલિંગન કે ચુંબન આપતા લગભગ બ્યાંસી હજાર ડોલર્સના ફોન વચ્ચે ઉભેલા પ્રોગ્રામરભાઈનો પ્રસ્તાવ સ્વીકારી લીધો હશે, એણે પ્રસ્તાવને સાફ(બ્લંટ) ના પાડી દીધી!  પ્રોગ્રામરભાઈ તો દુખી થયા જ પણ સાથે સાથે બધા મિત્રો પણ પુષ્કળ દુખી થયા કારણ કે જો છોકરીએ પ્રસ્તાવ સ્વીકાર્યો હોત તો એ બધાને તેની ખુશીમાં આ આઈફોન-૬ મળવાના હતા! – પણ, આ વાત કંઈ ખાસ વાઈરલ ના થઇ…

પહેલી વાત વાઈરલ થઇ અને બીજી ના થઇ તેની પાછળ વિવિધ કારણો આપી શકાય પરંતુ એક મનોવૈજ્ઞાનિક કારણ મારા મગજમાં આવે છે. સામાન્યરીતે પ્રેમના પ્રસ્તાવમાં વ્યક્તિઓ વધુ પડતા આશાવાદી હોય છે અને તેના જોરે જ પ્રસ્તાવ મુકવાની હિંમત કરતા હોય છે. સામેવાળાને અસ્વીકાર કરવાની પુરેપુરી સ્વતંત્રતા છે એવી સુફિયાણી વાતો કરનારાઓ પણ મનોમન તો પ્રસ્તાવ સ્વીકારાવો જ જોઈએ તેવો આગ્રહ રાખતા હોય છે. સાથે સાથે એમને એવી પણ અપેક્ષા હોય છે કે જો સામેવાળાને પ્રસ્તાવ ના સ્વીકારવો હોય તો પણ પોતાની લાગણીઓને ઠેસ ના પહોંચે તેનું ખ્યાલ તો રાખવું જ જોઈએ. વર્ષો પહેલા વાંચેલી પંક્તિઓ આ સંદર્ભમાં અહીં ટાંકવાનું મન થાય છે – ‘હું ક્યાં કહું છું તમારી હા હોવી જોઈએ, પણ ના કહો એમાં વ્યથા હોવી જોઈએ.’ ખરેખર તો માત્ર પ્રસ્તાવ મુકનાર જ નહીં, અન્ય લોકો પણ એમ માનતા હોય છે કે કોઈનો’ય પ્રસ્તાવ વ્યક્તિએ તેમની લાગણીઓને ઠેસ ના પહોંચે એવી રીતે ઠુકરાવો જોઈએ. આ પ્રમાણે જોઈએ તો પહેલો પ્રસ્તાવ ના સ્વીકારવામાં અગિયાર વર્ષના છોકરાની ફિલસુફીમાં સંવેદનશીલતા અનુભવાય જયારે બીજા પ્રસ્તાવમાં છોકરીની બ્લંટ-સાફ ના મોટાભાગની વ્યક્તિઓને ખટકે એમ છે. સ્વાભાવિક છે પહેલી ઘટના શેર કરવાનું મન સહજ રીતે થાય પણ બીજી ઘટના શેર કરવાનું મન કોઈ સંદર્ભ ઉભો થાય તો જ થાય!

વાઈરલ થવા પાછળનું ગણિત છોડીને વાત કરીએ તો હકીકત એ છે કે તમે ગમે તેટલા પોલીશ થઈને કે ગમે તેટલી ફિલસુફી-સમજદારી ઝાડીને કોઈના પ્રેમ-પ્રસ્તાવનો અસ્વીકાર કરો, પ્રસ્તાવ મુકનારા માટે તો અસ્વીકૃતીનો એ અનુભવ દુ:ખદ જ હોવાનો. યુવક હોય કે યુવતી, સંબંધોમાં નકાર(રીજેકશન) પચાવવો અઘરો છે અને સાથે સાથે આત્મવિશ્વાસને તોડનારો પણ છે. ઘણી વ્યક્તિઓ તો આ રીજેકશનના ડરથી કોઈની સાથે નજદીકી કેળવવાથી પણ ગભરાતી હોય છે. તો બીજી કેટલીક વ્યક્તિઓ આવા ડરને કારણે સંબંધમાં આત્મસન્માન નેવે મૂકી દેતી હોય છે અને અત્યાચાર સુદ્ધાં સહન કરતી હોય છે.

પ્રસ્તાવ અસ્વીકાર કરવાનો સૌથી સંવેદનશીલ રસ્તો એ છે કે એની લાગણીઓ પરત્વે સન્માન ધરાવવાની સાથે સાથે એવો અહેસાસ કરાવવો કે એને જે પ્રકારની લાગણીઓ તમારા પ્રત્યે છે, તે પ્રકારની લાગણીઓ તમને એના પ્રત્યે નથી. કારણ કે, વ્યક્તિઓ લાગણીઓનો તફાવત સહજતાથી સ્વીકારી શકે છે, લાગણીશૂન્યતા કે લાગણીવિહીનતા નહીં. ગોળ ગોળ વાત કરવાને બદલે સ્પષ્ટ વાત નકારને સહજ બનાવે છે અને સામેવાળાને મૂંઝવણ કે ગેરસમજથી દુર રાખે છે. ઘણી વ્યક્તિઓ પ્રસ્તાવ નકારતા સમયે જરૂર કરતા વધુ સહાનુભુતિ દર્શાવે છે જે સરવાળે સામેવાળાને લાગણીઓના મુદ્દે વધુ નબળી બનાવે છે અને પછી તેના માટે આ અસ્વીકાર પચાવવો અઘરો બની રહે છે. મહત્વની વાત એ છે કે જો કોઈ તમારો અસ્વીકાર ના પચાવી શકે તો તેની તમારા પરત્વેની લાગણીઓ તમારા માટે માથાનો દુ:ખાવો બની જાય છે.

પૂર્ણવિરામ:

પ્રેમનો અસ્વીકાર તમારો હક્ક છે પણ એ અસ્વીકૃતિ સામેવાળો સ્વીકારી શકે તે રીતે કરવી એ તમારી ફરજ છે.

This slideshow requires JavaScript.

 

Tags: , , , , , , , , , ,

અપેક્ષાઓ જીવનની મઝા ગમે તે ઘડીએ બગાડી શકે છે. ખોટી વ્યક્તિઓ પાસે, ખોટા સમયે રાખેલી અને ખોટી બાબતોની અપેક્ષાઓ જીવનભર રિબાવે છે.

spread a thought Tari ane mari vaat

દિવાળીએ આપણે વાત કરી જીવન પ્રત્યેનો અભિગમ અને સમજ બદલવા આવનારા સમયના સંકલ્પો ઓછા અને વીતેલા સમયનું પાકું સરવૈયું વધુ કામ આવે છે. જીવન મનભરીને માણવા માટેની આ એક પાયાની સમજ છે પરંતુ આ બધી વાતો કરવી ખુબ સહેલી હોય છે, પણ એને સાચા અર્થમાં વ્યવહારમાં મુકવા માટે આયોજન કરવું પડે છે. કમનસીબે આપણી માનસિકતા ધીરે ધીરે આયોજન કરવાથી દુર થતી જાય છે. આજે મજા કરોને કાલ કોણે જોઈ છે?! મગજને બેફીકરાઈનો દારૂ પીવડાવવા પુરતી આ વાત મજાની છે પણ નશો ઉતરે ત્યારે વાસ્તવિકતા મોં ફાડીને ઉભી હોય છે. આ વાસ્તવિકતા મનને ઉચાટમાં લઇ આવે એટલે ફરી પાછો બેફીકરાઈનો નશો ચડાવ્યે જ છુટકો ! ચક્કર ચાલે છે અને ‘કંટાળો’ નીતરતો જાય છે. જે વાત, પરિસ્થિતિ, સ્થળ, ફિલ્મ, ગીત કે લોકો આનંદ આપતા હતાં તે હવે બોર કરે છે. મનને સતત નવી ઉત્તેજના જોઈએ છે. જ્યાં સુધી મન ઉત્તેજનાઓ શોધ્યા કરે ત્યાં સુધી આ ચક્કરમાંથી બહાર ના આવી શકાય. માત્ર એક સારું વેકેશન લેવાથી ઉન્માદ અને ઉત્તેજના જરૂર આવે પણ જીવનને ઉત્સવમાં ના ફેરવી શકાય. જીવનને માણવું એ રોજીંદો ખેલ છે. જિંદગીને મનભરીને માણવા તમારા રોજીંદા જીવનમાં, તમારા સ્વભાવમાં અમુક વાતો ઉતારવી પડે અને સતત તેના અમલ માટે જાગૃત રહેવું પડે છે.
જે વાત મન સમજી શકતું નથી તે વાત તે અનુભવી શકતું નથી અને જે વાત મન અનુભવી શકતું નથી તે વાત તે માણી શકતું નથી. જીવનને માણવા માટે આ મૂળભૂત સત્ય સમજી લેવું પડે. સૌ પ્રથમ આપણે જીવન પાસેથી શું જોઈએ છે તેની સ્પષ્ટતા કેળવવી પડે કારણ કે મોટાભાગની વ્યક્તિઓ આ બાબતમાં સ્પષ્ટ નથી હોતી. બીજી વ્યક્તિઓની સમજ અને વિચારોમાં ઢસડાતી રહેતી હોય છે. તમારી જરૂરીયાત સાવ અલગ હોઈ શકે છે. એકવાર તમે આ બાબતમાં સ્પષ્ટ થઇ જાવ પછી તે દિશામાં મન, હૃદય અને આત્મા લગાવીને પ્રવૃત રહેવું પડે. તમારી સ્પષ્ટતા કે જરૂરીયાત મુજબની તક તમને જીવન આપે જ તે જરૂરી નથી માટે તમારે એ તક ઉભી કરવા પણ સતત પ્રયત્નશીલ રહેવું પડે. જે વસ્તુ બદલવી અશક્ય છે તેની ફરિયાદ કરવાનું છોડી અને તેના વિકલ્પો અપનાવી તમારી તક સાધતા રહેવું જરૂરી છે.
‘સબસે બડા રોગ, ક્યાં કહેંગે લોગ’ આ વાત તમને જીવન માણતા અટકાવી શકે છે. જો તમે સતત અન્ય વ્યક્તિઓની ઇચ્છાઓ કે અભિપ્રાયો ઉપર નિર્ભર રહેતા હોવ તો ક્યારે’ય હળવાશ કે માનસિક શાંતિ ના અનુભવી શકો. કોઈની ઝેરોક્ષ બનવા કરતાં પોતાની અસલ કોપી રહેવું વધુ અગત્યનું છે. તમારા સપનાને અનુસરવા તમારે આ વૃત્તિ કેળવવી પડે. તમારી જાત અને જરૂરીયાત સાથે પ્રમાણિક બનવાથી આ વાત તમે કેળવી શકો છો.
‘જિંદગી ના મિલેગી દોબારા’ નો મને સૌથી વધુ ગમેલો ડાયલોગ “મુઝે અફસોસ કરના નહીં આતા”! માત્ર પાંચ શબ્દોમાં જીવનનું મહાન સત્ય !! મોટાભાગની વ્યક્તિઓનું જીવન તેમણે કરેલી ભૂલો, ચૂકેલી તકો કે વિતાવેલી દુખદ ક્ષણોને વાગોળી અને તે અંગે અફસોસ કરવામાં જાય છે. જીવનને માણવા અફ્સોસોને ભૂલી આગળ વધવાની ક્ષમતા કોઈપણ સંજોગોમાં કેળવવી પડે, નહીંતર વીતી ગયેલી ક્ષણોના ચીંથરા ભેગા કરવામાં જીવન હાથમાંથી સરી જાય અને પછી જીવન હાથમાંથી સરી ગયાનો અફસોસ !
જીવનના કોઈપણ તબક્કે આપણે એ ના ભૂલવું જોઈએ કે મનુષ્ય સામાજિક પ્રાણી છે. સંબંધો આપણી મજબુરી નહી જરૂરીયાત છે. જીવનને માણવા માટે સ્વસ્થ સંબંધો મૂળભૂત જરૂરીયાત છે. કમનસીબે આપણા સંબંધો રીઅલ ઓછા અને વર્ચ્યુઅલ વધારે થઇ રહ્યા છે. જીવંત વ્યક્તિ સાથેની રૂબરૂ મુલાકાત દરમ્યાન ગાળેલી થોડીક ક્ષણો ચેટિંગ કે ટેકસ્ટીંગમાં ગાળેલા દિવસો કરતાં પણ કંઇક ગણી રોમાંચક હોય છે તે ઊંઘમાં પણ ભૂલવું ના જોઈએ. તમને ગમતા, પ્રેરણા આપતા અને પ્રોત્સાહિત કરતાં રહેતા પોઝીટીવ વ્યક્તિઓને બે હાથે પકડી રાખો. તેમના જીવંત સંપર્કમાં રહો અને એ ના શક્ય બને તો વર્ચ્યુઅલ સંપર્કમાં કારણ કે ‘ના મામા કરતાં કહાણો મામો સારો’ !
અપેક્ષાઓ જીવનની મઝા ગમે તે ઘડીએ બગાડી શકે છે. ખોટી વ્યક્તિઓ પાસે, ખોટા સમયે રાખેલી અને ખોટી બાબતોની અપેક્ષાઓ જીવનભર રિબાવે છે. માટે તમારી અપેક્ષાઓ પ્રત્યે સતત જાગૃત રહો અને જરૂર પડ્યે ત્યાં યોગ્ય કાબુ ધરાવો. નાની નાની બાબતો પર મન માર્યા અને જીવ બાળ્યા કરતાં પોતાની જાતને અને સાથે સાથે અન્યને પણ માફ કરતાં શીખો. આવી બાબતોને વળગીને રહેવા કરતાં તેમાંથી પાઠ શીખી આગળ વધો. તમારી નકારાત્મક લાગણીઓ જેવી કે ગુસ્સો, ઈર્ષ્યા, પસ્તાવો વગેરે પર નજર રાખો અને તે અંગેની બાબતો પર સ્પષ્ટતા કેળવી તેનો નિકાલ કરતાં રહો.
જીવનને સાચા અર્થમાં માણવા તંદુરસ્ત રહેવું જરૂરી છે. કોઈપણ ભોગે તમારી તંદુરસ્ત સાથે ખીલવાડ ના કરો. તમે શું ખાવ છો તેના પ્રત્યે સતત જાગૃત રહો અને નિયમિત કસરત કરો. શરીર મફતમાં મળ્યું છે એટલે એના પ્રત્યે ‘દે ઠોકમ ઠોક’ નો ભાવ ના રખાય ! જીવન પ્રત્યે આશાવાદી બનો અને જાત પરત્વે વિશ્વાસ રાખો તો અને તો જ જીવન મઝાનું બની રહે છે નહીંતર જીવન નિરાશા અને સંદેહથી ભરેલું જ રહેશે તે નક્કી.
આમ તો આ દરેક મુદ્દા પર એક પુસ્તક લખી શકાય તેમ છે પણ અહીં તેનો અવકાશ નથી. લાંબુ જીવવું ઈશ્વરને આધીન છે પણ સારું જીવવું આપણા હાથમાં છે. શરત માત્ર એટલી કે એ દિશામાં હંમેશા પ્રયત્નશીલ રહેવું.

પૂર્ણવિરામ
સારું જીવવા શું કરવું જોઈએ તેની બધાને ખબર હોય છે પરંતુ તે બાબતો પ્રત્યે ગંભીર બનવા કરતાં ચમત્કારિક રીતે જીવન બદલાઈ જશે તેવી ભ્રમણામાં જીવન હાથમાંથી સરી પડે છે.

Follow me on twitter @hansalbhachech / on INSTAGRAM @myhappyminds

 

Tags: , , , , , , , , , ,

લાગણીઓના પ્રશ્નોમાં અન્યને સલાહ આપવાના અને પોતાના કિસ્સામાં અપનાવવાના માપદંડ અલગ હોય છે.

spread a thought Tari ane mari vaat

‘તારી અને મારી વાત’માં મેં અવારનવાર લખ્યું છે કે કેટલીક વાતો કરવાની ખુબ મઝા આવતી હોય છે, એ સાંભળીને-વાંચીને, બીજા પ્રભાવિત-પ્રોત્સાહિત પણ ખુબ થતા હોય છે, પરંતુ વાસ્તવમાં પોતાના જીવનમાં જયારે એ બાબતનો સામનો કરવો પડે ત્યારે આવી બૌદ્ધિક હોંશિયારીની હવા નીકળી જતી હોય છે! આમ તો આપણે બધા આવી વાતો, એમ કહોને કે ફિલસુફીઓ, વાર-તહેવારે ઝાડતા જ રહેતા હોઈએ છીએ પરંતુ કેટલાક માટે તો આ મજબૂરી છે. જેમ કે, સેલીબ્રીટીઓ, એમણે તો મઝાની વાતો કરવી જ પડે – જે શહેરમાં જઈએ તે શહેર, ત્યાંના લોકો, વાનગીઓ વગેરે જાણે પોતાના અસ્તિત્વનો અંતરંગ હિસ્સો હોય તેવી વાતો કરીને દંભ કરવો પડે, એમાં જરા’ય શરમાવાનું ના હોય! મીડિયાની મુલાકાતોમાં અંગત પ્રશ્નો પુછાય ત્યારે ફિલસુફીથી ભરપુર ડહાપણભરી વાતો કરવાની હોય અને ક્યારેક તો પોતાની બૌદ્ધિક ઇમેજ ઉભી કરવા પોતાને પૂછવાના પ્રશ્નો પણ સામેથી આપવાના હોય! હીરો-વર્શીપીંગ મેંગો પીપલે આ બધું ફાટી આંખે જોવાનું, ખુલ્લા કાને સાંભળવાનું અને ધન્ય થઇ જવાનું !! આ ચક્કર સમજાયું હોય તો હવે પછીની વાત સમજાશે.
હમણાં પ્રિયંકા ચોપરાની એક મુલાકાત વાંચવામાં આવી. જર્નાલીસ્ટે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે તમારો પુરુષ કોઈ બીજી સ્ત્રીના પ્રેમમાં પડે તો તમે શું કરો?! મારી દ્રષ્ટીએ આ વાતો કરવાની કે બૌદ્ધિક હોંશિયારી મારવાની મઝા આવે તેવો આ પ્રશ્ન છે. તેણે આપેલા જવાબમાં મારી વાતને સમર્થન મળે એમ છે, એણે જવાબ આપ્યો ‘હું તેને જવા દઉં. તમે જેને પ્રેમ કરતા હોવ તેના ઉપર કાબુ કેવી રીતે ધરાવી શકો? તમે કોના પ્રેમમાં પડી જશો એના ઉપર તમારો ક્યાં કાબુ હોય છે? તમે પ્રેમમાં ના હોવ તેથી જરૂરી નથી કે એ પણ કોઈ અન્યના પ્રેમમાં ના હોય’ વગેરે મજ્જાની વાતો! પણ ખરેખર જીવનમાં આ હકીકત બની જાય તો પછી જુઓ. સ્વાભાવિક રીતે જ આ પ્રશ્નનો જવાબ કોઈ એવો તો ના આપે કે હું તો આખું ઘર માથે લઇ લઉં. મારી સાથે આવું કેમ કર્યું?! એ કુ**માં શું ભાળ્યું જે મારામાં નથી?! એવી ચીસો પાડીને એના કપડા ફાડી નાખું. કે પછી, મારી હાથની નસો કાપીને – ૪૯૮ કરીને દોડતો કરી મુકું! શક્યતાઓ તો આ બધા રિએક્શન્સની વધારે છે તેમ છતાં વાતો તો મજ્જાની જ કરવી પડે! મારી તો સીધી સમજ એ છે કે સ્ત્રી જેટલી આકર્ષક, સ્વતંત્ર, પ્રસિદ્ધ, આર્થિક રીતે સધ્ધર અને સશક્ત(એમ્પાવર્ડ) એટલી પોતાના પુરુષની આ હરકત પચાવવામાં અસમર્થ. બીજી સ્ત્રીઓની સરખામણીએ આવી સ્ત્રીઓ માટે તો રિજેકશન પચાવવું કે સહન કરવું ખુબ અસહ્ય હોય છે. લાગણીઓનું અસહ્ય દર્દ આવી સ્ત્રીઓ ઉઠાવતી હોય છે અને મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં તો દગો કરી ગયેલા પુરુષ કરતા પોતાની જાતને વધુ ધિક્કારતી હોય છે. બાકી, એક જમાનામાં ખરેખર આકાશના સિતારાની જેમ દુર્લભ બોલીવુડ સેલીબ્રીટીઓ હવે પરચુરણ જેવી થઇ ગઈ છે, ગમે તેના ખિસ્સામાંથી નીકળી આવે!! સેલીબ્રીટીઓના આવા ઈન્ટરવ્યુઓ પાછળ આપનાર, લેનાર, છાપનાર અને વાંચનાર દરેકનો ઉદ્દેશ અલગ હોય છે અને વાસ્તવિકતા તો કંઇક ઓર જ ચીતરતી હોય છે!
વાત માત્ર પોતાના પુરુષ કે જીવનસાથી પુરતી મર્યાદિત રાખી શકાય એમ નથી. જીવનમાં ઘણા સંબંધો એવા હોય છે કે જેમાં ગમે તેવી હોંશિયારી-ફિશિયારી મારી હોય પણ જયારે તેને લગતી સમસ્યા ઉભી થાય ત્યારે ભલભલા ચકરાવે ચઢી જતા હોય છે. સંબંધમાં વાતો પ્રેમ, વિશ્વાસ, વફાદારી, સ્વતંત્રતા, સન્માન, માફી વગેરેની કરીએ પરંતુ જયારે આ બાબતોને લગતા પ્રશ્નો ઉભા થાય ત્યારે એ અંગેની આપણી ફિલસુફીઓને વળગી રહેવું અઘરું અને આકરું પડતું હોય છે. જે બાબતોમાં આપણે થીયોરેટીકલી સુફિયાણી સમજ બતાવી હોય તે બાબતોમાં પ્રેક્ટીકલી અટવાઈ પડવું ખુબ સામાન્ય છે. આવા સંજોગોમાં પણ આપણો અહમ જાળવી રાખવા આપણે સફાઈ આપવા ઉપર ઉતરી આવતા હોઈએ છીએ, આપણા મનની આ સ્વ-બચાવ ચેષ્ટા છે અને તે વ્યક્તિત્વ સંગઠિત રાખવા માટે જરૂરી છે.
કહેવું માત્ર એટલું જ છે કે લાગણીઓ દુભાય તેવી બાબતોમાં આપણી સૈદ્ધાંતિક સમજ અને વ્યવહારિક અભિગમ અલગ અલગ હોય છે. ખાસ કરીને જાત સાથેના સંબંધો, જીવનસાથી સાથેના સંબંધો અને સંતાન સાથેના સંબંધોમાં અન્યને સલાહ આપવાના અને પોતાના કિસ્સામાં અપનાવવાના માપદંડ અલગ હોય છે. સરવાળે બને છે એવું કે ગામને સલાહ-સૂચનો આપનારા એ જ પ્રશ્નો પોતાના જીવનમાં સર્જાય ત્યારે ગડથોલા ખાવા માંડતા હોય છે. હેરડ્રેસર પોતાના વાળ જાતે ના કાપી શકે તેવી આ સમજ છે. આટલું જો સમજાઈ જાય તો એ સમજવું અઘરું નથી કે કાંઠે ઉભા ઉભા તરવા વિષે વ્યાખ્યાનો આપનારને કો’ક ધક્કો મારીને પાણીમાં ધકેલી દે ત્યારે તેની અસલિયત છતી થઇ જાય છે. સમજાય તો વાતનું તાત્પર્ય એટલું જ છે કે પ્રશ્નો સર્જાય ત્યારે સિદ્ધાંતો અને ફિલસુફીઓ નહીં પણ એકબીજાની અંગત સમજ, એકબીજા વચ્ચેનો બોન્ડ અને પરિપક્વ પ્રોફેશનલ્સની સલાહો જ કામ આવે છે.
પૂર્ણવિરામ:
એક પુરુષને થપ્પડ મારીને બીજા પુરુષ પાછળ સંતાઈ જવાને સ્ત્રી સશક્તિકરણ ના કહેવાય !

Follow me on twitter @hansalbhachech / on INSTAGRAM @myhappyminds

happyminds_logo1

 

Tags: , , , , , , , ,