RSS

Category Archives: તારી અને મારી વાત

Articles from my column on man-woman relationship in Gujrat Samachar
સંબંધોને મજબુત બનાવતી, સમજણને નવી દિશા આપતી ડૉ.હંસલ ભચેચની અફલાતુન કોલમ…
દર બુધવારે ગુજરાત સમાચારની શતદલ પૂર્તિમાં ૧૯૮૮ થી અવિરત ચાલતી કોલમો… ‘માનસ’ અને ‘તારી અને મારી વાત’

વિશ્વ માતૃભાષા દિવસ – માતૃભાષા અને તેના રખેવાળોને વંદન…

 

વાત 2004ની છે. હું ‘વર્લ્ડ સાઈકિયાટ્રી એસોશિએશન’ના વાર્ષિક અધિવેશનમાં સાઉથ કોરિયા ગયો હતો. સિઓલમાં અધિવેશન હતું અને સ્વાભાવિક રીતે જ એમાં અંગ્રેજી ભાષામાં પ્રવચનો હોય. પણ, એ અધિવેશનમાં બે કોરિયન મનોચિકિત્સકોએ કોરિયન ભાષામાં અને એક જાપાનીઝ મનોચિકિત્સકે એમની માતૃભાષામાં ભાષણ આપ્યું.સમગ્ર વિશ્વમાંથી આવેલા મારા જેવા મનોચિકિત્સકોએ હેડફોન લગાવીને ભાષાંતર સાંભળ્યું!! સવાલ-જવાબ પણ તેમને દુભાષિયાઓની મદદથી તેમની ભાષામાં જ કર્યા, અંગ્રેજી આવડતું હોવા છતાં !

ત્યારથી મનમાં એક ઈચ્છા છે કે એક દિવસ વિદેશીઓની સામે મારે પણ ગુજરાતીમાં ભાષણ આપવું છે, એ બધા ભલે કાન પર લગાવીને ભાષાંતર સાંભળે. પરંતુ, મને નથી લાગતું કે આપણા કોઈ આયોજકો મને આવું કરવા દેશે કારણ કે આપણે  તો બે ગુજરાતીઓ મળે ત્યારે પણ અંગ્રેજીમાં વાતો કરનારી પ્રજા છીએ !!!

માતૃભાષા અને તેના રખેવાળોને વંદન…

 

Tags: , , ,

‘પણ, હું તો તને પ્રેમ કરું છું!’ ભાગ-2ની પ્રસ્તાવના…

‘બે ભચીયા, યાર ગજબ થઇ ગયો’ સવાર સવારમાં મોબાઈલ ઉપર મારા એક મિત્રની ચીસ સંભળાઈ. આમ તો એક દિવસ પહેલા જ એના છોકરાના લગ્નનું રીસેપ્શન પત્યું હતું તે સંજોગોમાં ગજબ થઇ ગયો એવી વાત તમને ધબકારો ચૂકવી દે પરંતુ એની આ ચીસ પાછળનો ટોન ઉન્માદનો હતો એટલે મેં શાંતિથી પૂછ્યું ‘કેમ શું થયું?!’

‘શું થયું શું?! મારા છોકરાને લગ્નની ભેટમાં જુદા જુદા વ્યક્તિઓ તરફથી તારા લખેલા પુસ્તક ‘પણ,હું તો તને પ્રેમ કરું છું’ની છ કોપીઓ મળી, બોલ ! મને નહતી ખબર કે તારા પુસ્તકો આટલા બધા પોપ્યુલર અને ઉપયોગી હશે કે લોકો એને લગ્નની ગીફ્ટમાં આપે અને એ પણ જુદા જુદા વ્યક્તિઓની એકસરખી પસંદગી ! તારા પુસ્તકો બહાર પડ્યા ત્યારે ક્યારેય અભિનંદન આપવાનું ના સુઝ્યું પણ આજે ઉઠીને સીધો તને ફોન કર્યો – યાર, દિલથી અભિનંદન…’

**********

‘પણ, હું તો તને પ્રેમ કરું છું’ પ્રકાશિત કરવા પાછળ ઉદ્દેશ સ્પષ્ટ હતો કે સંબંધોને મજબૂતાઈ આપે તેવી વાતો સરળ અને હળવી શૈલીમાં લખવી. કશું’ય અધ્ધરતાલ કે ફિક્શન નહીં, માત્ર સાવ સાચી પ્રેક્ટીકલ વાતો અને અમલમાં મૂકી શકાય તેવા ઉપાયો. ત્યારે જ નક્કી હતું કે એક નહીં પણ એક પછી એક સંખ્યાબંધ પુસ્તકો આ દિશામાં મુકવા અને એટલે જ ‘સંબંધોને મજબુત બનાવતી શ્રેણી’ – Relationship Builder Series ના મથાળા હેઠળ ‘પણ, હું તો તને પ્રેમ કરું છું’ પુસ્તકથી શરૂવાત થઇ. ઉપરનો પ્રતિભાવ તો તાજો છે પરંતુ એ પહેલા સેંકડો અભિપ્રાયો ગુજરાતી વાંચતા વાચકોએ, રોજબરોજ, દેશ-વિદેશના ખૂણે ખૂણે થી આપ્યા છે. વાચકોના આવા જબરદસ્ત પ્રતિભાવોની વચ્ચે ‘સંબંધોને મજબુત બનાવતી શ્રેણી’માં ચાર ગુજરાતી, બે હિન્દી અને એક અંગ્રેજી પુસ્તકો પ્રકાશિત થઇ ગયા. આ પુસ્તકોમાં મેં નીચોવેલું ડાહપણ(Wisdom) વાચકો અને અન્ય લેખકો માટે માર્ગદર્શક બની ગયું એ મારા માટે એક સંતોષજનક બાબત છે, ઉદ્દેશ સાકાર થઇ રહ્યાનો મને આનંદ છે. માત્ર લેખનમાં જ નહીં, વકતવ્યોમાં, ગુજરાતી-મરાઠી ફિલ્મો, નાટકો અને સીરીઅલોમાં આ પુસ્તકો એક સંદર્ભ ગ્રંથ તરીકે વપરાયા છે. સોશિયલ મીડિયામાં આ પુસ્તકોમાંથી લેવાયેલા સેંકડો ક્વોટસ્ ફરી રહ્યા છે. એક સર્જક તરીકે આ બધી બાબતોનું હું ગૌરવ અનુભવું છું અને સાથે સાથે સારા વિચારો પ્રસરાવતી આ તમામ પ્રવૃતિઓ સાથે સંકળાયેલ વ્યક્તિઓનો હું ઋણી છું.

ઉદ્દેશ ત્યારે’ય સ્પષ્ટ હતો અને આજે’ય સ્પષ્ટ છે – સરળ અને હળવી શૈલીમાં વ્યવહારુ અને ઉપયોગી માર્ગદર્શન આપવું. એ જ ફિલસુફી સાથે ભરાયેલું વધુ એક ડગલું એટલે આપના હાથમાં રહેલું પુસ્તક  ‘પણ, હું તો તને પ્રેમ કરું છું-૨’ આશા છે કે તેમાં લખાયેલી વાતો આપના સંબંધોને વધુ મજબુત અને આનંદમય બનાવવામાં મદદરૂપ થશે. એટલું જ નહીં, વાંચ્યા બાદના આપના પ્રતિભાવોની પ્રતીક્ષા રહેશે.

મારા સર્જન સાથે સંકળાયેલા કેટલાક મહત્વના વ્યક્તિઓ પરત્વે આદરભાવ વ્યક્ત કર્યા વગર આ પુસ્તકની પ્રસ્તાવનાને વિરામ આપવો શક્ય નથી. હું કે મારા વિચારો તમારા સુધી પહોંચી શક્યા છે તો તે આ વ્યક્તિઓને આભારી છે. ૧૯૮૮થી સતત અને સળંગ આજ સુધી દર બુધવારે મારા વિચારો ‘તારી અને મારી વાત’ અને ‘માનસ’ કોલમોમાં લખવાની અને શતદલ પૂર્તિમાં સ્થાન આપવાની તક આપી રહેલા ગુજરાત સમાચારના શ્રી. શ્રેયાંશભાઈ શાહ, શ્રી. નિર્મમ શાહ અને સમગ્ર ગુજરાત સમાચાર પરિવારનો હું અંત:કરણપૂર્વક આભારી છું. નવભારત પ્રકાશનના શ્રી. મહેન્દ્રભાઈ શાહ અને રોનક શાહના સહકાર વગર આ પુસ્તક આપના હાથમાં હોય તે શક્ય નથી,આભાર. એક મનોચિકિત્સક તરીકે પુષ્કળ વ્યસ્ત હોવા છતાં આ પુસ્તકોનું સર્જન કરી શકાયું છે તેની પાછળ મારી પત્ની સોનલ અને પુત્ર આનર્તના યોગદાનની કદર શબ્દોમાં શક્ય નથી, દિલ ભરાઈ જાય તેવી વાત છે.

છેલ્લે, જેમના સ્નેહ, ચાહત અને પ્રતિભાવો થકી હું સતત લખતો રહ્યો છું તેવા મને પુસ્તકોમાં, છાપામાં, મીડિયામાં, ઓનલાઈન, બ્લોગમાં, સોશિયલ મીડિયામાં વગેરે અનેક પ્લેટફોર્મ ઉપર વાંચતા, સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાયેલા અસંખ્ય વાચકોને મારા સ્નેહભર્યા વંદન.

સદાય મળતા રહેતા આપના પ્રેમનો હું ઋણી છું….

http://www.dhoomkharidi.com/pan-hu-to-tane-prem-karu-chhu-part-2-gujarati-book-dr-hansal-bhachech

pan2

 

Tags: , , , , , , , ,

દરેક વ્યક્તિ આપણે ઈચ્છીએ ત્યારે પોતાના બધા જ કામ મુકીને કનેક્ટ થવા બંધાયેલી નથી, ફરજીયાત કનેક્ટ થવાનું કે કનેક્ટેડ રહેવાનું એક જબરદસ્ત દબાણ હોય છે!

spread a thought Tari ane mari vaat

‘સર, વાત કરી લો’ કન્સલ્ટેશન દરમ્યાન વાગતા મોબાઈલને હું સાયલન્ટ કરતો હતો ત્યાં મારા ક્લાયન્ટે મને કહ્યું. મેં મોબાઈલની રીંગને અવગણીને વાત ચાલુ રાખવાનો પ્રયત્ન કર્યો. પરંતુ, હંમેશા બનતું હોય છે એમ ઉપરાઉપરી એકીશ્વાશે સામેથી રીંગ ઉપર રીંગ ઠોકવાની ચાલુ જ રહી. આપણે ત્યાં એક મોટો વર્ગ એવો છે કે જેને આવા સમયે સંભળાતો રેકોર્ડેડ અવાજ, જે તમને થોડા સમય બાદ ફોન કરવાનું કહે છે તે, સમજાતો નથી અને એ ઉપરાઉપરી રીંગ માર્યે જાય છે. કદાચ આવી વ્યક્તિઓને ડોક્ટર અને ટેલીફોન ઓપરેટર વચ્ચે ભેદ હોય તેવી સામાન્ય સમજ નહીં હોય એટલે તરત જ ફોન ઉપડે તેવી અપેક્ષાઓ રાખતા હશે ! એમની ઉપરાઉપરી રીંગથી કંટાળીને તમે તમારું કામ પડતું મુકીને મોબાઈલ ઉપાડો તો ‘ક્યારનો ફોન કરું છું’ એમ કહીને કેટલાક તો પોતાની પાસે આવી સામાન્ય અક્કલ નથી એનો પરિચય પણ આપે. એનાથી પણ વધુ મૂર્ખાઈભરી હરકત તો એ હોય છે કે ડોક્ટર સાવ નવરા, એના જ મોબાઈલની રાહ જોઇને જ બેઠા હોય એમ, તેમની અનુકુળતા જાણ્યા-પૂછ્યા વગર પોતાની કથા ચાલુ કરી દેવાની. હમણાં જ એક લગ્ન સમારંભમાં હાથમાં જમવાની ડીશ અને મોબાઈલ ઉપર સાહેબ કો’કના ઝાડા મટાડી રહ્યા’તા! આ તો ગઈકાલે જ બનેલી ઘટના હતી એટલે ખાલી ઉદાહરણ તરીકે આપી, બાકી આવી તો અનેક ચિત્ર-વિચિત્ર પરિસ્થિતિઓમાં મોબાઈલ અટેન્ડ કરતા ડોકટરોને જોયા છે. જેમાં, ખભા અને કાન વચ્ચે મોબાઈલ દબાવીને પેશાબ કરતા કરતા ટેલીફોનીક કન્સલ્ટેશન કરતા ડોકટરો પણ આવી ગયા!! અને મહત્વની વાત એ છે કે આમાંથી માંડ બે ટકા ફોન પણ મેડીકલ ઈમરજન્સીના નથી હોતા, દાનત માત્ર સમય-પૈસા બચાવવાની કે ફુરસદની હોય છે, પૂછી જોજો કોઈપણ ડોક્ટરને! ઘણા ડોકટરો આ કારણોસર પોતાના મોબાઈલ નંબર આપતા અચકાતા હોય છે અથવા ચાલુ કન્સલ્ટેશન દરમ્યાન મોબાઈલ બહાર અટેન્ડન્ટ કે આસીસ્ટન્ટને આપી રાખતા હોય છે.

આમ તો આ વર્ષોથી ચાલી આવતી સમસ્યા છે પરંતુ આજે પેન ઉપર આવવા પાછળ એક કારણ છે. પહેલી જાન્યુઆરીથી ફ્રાન્સમાં એક રોજગાર કાયદો અસ્તિત્વમાં આવ્યો છે – ‘રાઈટ ટુ ડિસ્કનેક્ટ’! ફ્રેંચ વર્કર્સ કોર્ટમાં પોતાની તરફેણમાં આ અંગેનો કેસ જીતી ગયા છે. આ કાયદા અંતર્ગત તેમને કામના કલાકો સિવાય પોતાના મોબાઈલ ફોન બંધ કરવાની કે સંપર્કમાં ના રહેવાની છુટ્ટી મળશે. તેમની અપીલ હતી કે કામના કલાકો પછી પણ તેમના મોબાઈલ ચાલુ રહેવાને કારણે તે સતત તણાવમાં રહેતા હતા, અનિદ્રાથી પીડાતા હતા અને તેમના સંબંધોમાં વણજોઈતી સમસ્યાઓ ઉભી થતી હતી. કોર્ટે આ બધીજ વાત માન્ય રાખી અને તેમને નોકરીના સમય સિવાય સંપર્કમાં ના રહેવાની છૂટ આપી. જે લોકો ખરેખર આ બાબતથી ત્રસ્ત હશે તે ખુશ થશે પરંતુ ‘ઓફીસીઅલ’ના બહાને આડે-અવળે લટકેલા રહેનારા નાખુશ થાય એ પણ શક્ય છે.

‘રાઈટ ટુ ડિસ્કનેક્ટ’ – વાત બહુ મહત્વની છે, માત્ર નોકરીઆત માટે નહીં બધા જ માટે! સતત કનેક્ટેડ રહેવાને કારણે અગાઉ ક્યારેય નહતા અથવા ભાગ્યે જ હતા એવા પ્રશ્નો રોજીંદા બની રહ્યા છે. મેં શરૂઆત તો ડોકટરોને લગતી સમસ્યાથી કરી પરંતુ આ સમસ્યા દરેકને નડે છે. મોબાઈલની રીંગ વાગે, મેસેજ આવે કે નોટીફીકેશન ટોન રણકે – મગજ બધુજ કામ મુકીને મોબાઈલમાં અટકી જાય. મોબાઈલ હાથમાં ઉઠાવો કે ના ઉઠાવો મગજનો એક ખૂણો એની સાથે જોડાઈ જાય અને સામેવાળો ઉપરાઉપરી રીંગ મારીને કે મેસેજ કરીને એ ખૂણો એક્ટીવ જ રાખે! ગમે તેવા સંજોગોમાં ફોન ઉપાડવાનું દબાણ અને ના ઉપાડો ત્યાં સુધી વારંવાર રીંગ દબાણ કરે (આવા સંજોગોમાં ત્રીસ-ચાલીસ મિસકોલ મારનારા વિરલાઓ છે!) અથવા તમારી ફુરસદે જવાબ આપો તો ફોન કેમ ના ઉપાડ્યોનું સામેવાળાને ગળે ઉતરે તેવો જવાબ આપવાનું દબાણ, ખાસ કરીને પ્રેમ-સંબંધોમાં! ચેટનો તરત જ જવાબ આપવાનો અને ના આપો તો ‘ક્વેશ્ચન માર્ક’ના ઢગલા આવે! એમાં’ય જો ઓનલાઈન હોવ તો ગમે તેવું અગત્યનું કામ મુકીને પણ સામેવાળાને એટેન્ડ કરી લેવા પડે નહીંતર… જેવો જેનો સામેવાળો કે સામેવાળી! ફરજીયાત કનેક્ટ થવાનું કે કનેક્ટેડ રહેવાનું એક જબરદસ્ત દબાણ હોય છે, અલબત્ત દેખીતું ના હોય તો પણ સુષુપ્ત રીતે તો ચોક્કસ હોય છે જ અને આ કારણે જ મોટાભાગની વ્યક્તિઓ તેમનો ફોન સ્વીચ-ઓફ કરતા ખચકાતી હોય છે. આ બધી વાતો તમે સ્વીકારો કે ના સ્વીકારો એ તમારા વ્યક્તિત્વ ઉપર આધારિત છે પરંતુ આજના સમયની આ વાસ્તવિકતા છે. માટે જ, ‘ફોમો’(ફીઅર ઓફ મિસિંગ આઉટ-દેશી ભાષામાં ‘રહી જઈશું’), ‘નોમો ફોબિયા’(મોબાઈલ નેટવર્ક ના હોવાનો કે મોબાઈલ વગરના થઇ જવાનો ડર) વગેરે માનસિક સમસ્યાઓ જન્મ લઇ ચુકી છે. અરે આ ગાંડપણ ત્યાં સુધી પહોંચ્યું છે કે ‘ડ્રોસ્માર્ટોફોબિયા’ એટલે ટોઇલેટના ટબમાં તમારો સ્માર્ટફોન પડી જવાનો ડર – જેવા ફોબિયા આ લીસ્ટમાં ઉમેરાઈ રહ્યા છે. મને તો પ્રશ્ન એ થાય છે કે મોબાઈલ લઈને ટોઇલેટમાં જવું જ શું કામ જોઈએ?! પણ, જનારો મોટો વર્ગ છે, કાળા-ધોળા બધા કામ માટે!

દુનિયાભરના મનોચિકિત્સકો એકમત છે કે મોબાઈલના કારણે થઇ રહેલી માનસિક સમસ્યાઓ, સંબંધોને લગતા પ્રશ્નો અને માનસિક તણાવ આવનારા વર્ષોમાં ભયંકર સ્વાસ્થ્ય-સંબંધી પ્રશ્નો ઉભા કરશે. સમજવાનું મોબાઇલે કે મોબાઈલ સેવા આપનારી કંપનીઓએ નથી, આપણે બધાએ છે! ‘રાઈટ ટુ ડિસ્કનેક્ટ’ – માત્ર એમ્પ્લોયરે આપવાની વાત નથી, આપણે બધાએ પોતાની જાતને અને અન્ય લોકોને આપવાની વાત છે. દરેક વ્યક્તિ આપણે ઈચ્છીએ ત્યારે પોતાના બધા જ કામ મુકીને કનેક્ટ થવા બંધાયેલી નથી. બસ, આટલી સ્વતંત્રતા સામેવાળી વ્યક્તિને આપી શકીએ તો પણ ઘણું બધું દબાણ સંબંધોમાં ઓછું કરી શકાય. તમને તમારા વ્યક્તિ અને સંબંધમાં એટલો વિશ્વાસ હોવો જોઈએ કે જેવું શક્ય બનશે એવું તરત એ તમારી સાથે કનેક્ટ થશે જ. હા, જ્યાં તમે તમારી જરૂરીયાત માટે કનેક્ટ થવા ઈચ્છતા હોવ ત્યાં એકવાર ફોન ના ઉપડ્યો કે મેસેજનો તરત જવાબ ના મળ્યો તો રઘવાયા થઇ જવાને બદલે થોડો સમય રાહ જોવાનું રાખો, તમારો અને સામેવાળાનો તણાવ ઓછો થશે, કોમ્યુનિકેશન વધારે અસરકારક બનશે.

પૂર્ણવિરામ: ઓનલાઈન વ્યક્તિ કેટલીવારમાં તમારી ચેટનો જવાબ આપે છે તેના ઉપર તમે તમારું મહત્વ મૂલવતા હોવ તો તમે સંબંધોમાં સ્વતંત્રતા આપવામાં કાચા પડવાના તે નક્કી !

 

Tags: , , , , , , ,

નજીકના સંબંધોમાં દરેકની અપેક્ષાઓ એટલી હદે વકરેલી અને વિસ્તરેલી હોય છે કે કશું’ય ઓછું ખપતું નથી !

Tari ane mari vaat

 

સવાર સવારમાં છાપામાં બે સમાચારો એવા વાંચ્યા કે એક રમુજ યાદ આવી ગઈ. પહેલા સમાચારો કહું પછી રમુજ અને છેલ્લે તેની સાથે સંકળાયેલી આપણી વાત. પહેલા સમાચાર, અરવલ્લી જીલ્લામાં બે બળદો કોઈપણ ચાલક વગર, જાતે જ, ટ્રાફિકમાં ઘર અને ખેતરની વચ્ચે માલ-સામાન લઇને આવ-જાવ કરે છે. ત્રણ વર્ષથી તેમનો આ નિત્યક્રમ કોઈપણ ભૂલ વગર ચાલુ છે ! બીજા સમાચાર, બ્રિટનમાં એક શ્વાન ૧૨ દિવસ સુધી, ૩૮૬ કી.મી. ચાલીને આપમેળે પોતાના જુના માલિકના ઘરે પહોંચી ગયો, તે પણ શહેરોના વ્યસ્ત રસ્તાઓ પસાર કરીને !!

હવે આ સમાચારો વાંચતા જ યાદ આવેલી રમુજ. એક દુકાનદાર તેની દુકાન બંધ કરવાની તૈયારીમાં હતો ત્યાં એક શ્વાન મોઢામાં થેલી લઈને દુકાનમાં આવી પહોંચ્યો. તેની થેલીમાં અમુક વસ્તુઓનું લીસ્ટ અને તે માટે જરૂરી પૈસા હતા. દુકાનદારે પૈસા લઈને થેલીમાં સામગ્રી ભરી દીધી એટલે શ્વાન એને મોઢામાં લઈને ચાલવા માંડ્યો. દુકાનદારના આશ્ચર્યનો પાર ના રહ્યો. આટલો સમજદાર શ્વાન?! હવે તે ક્યાં જશે?! તેનો માલિક કોણ હશે?! વગેરે પ્રશ્નોથી એના મનમાં ઉભી થયેલી કુતુહલતાવશ દુકાનદાર ઝડપભેર દુકાન બંધ કરી શ્વાન પાછળ ચાલવા લાગ્યો. શ્વાન નજીકના બસસ્ટોપ ઉપર ઉભો રહ્યો અને બસ આવી એટલે બંને બસમાં ચઢી ગયા. શ્વાને ડોકું આગળ કરીને કંડકટર સામે ગળાનો પટ્ટો આગળ કર્યો. પટ્ટામાં રહેલા નાના પોકેટમાં ઉતરવાના સ્થળનું નામ અને એ માટે જરૂરી પૈસા હતા. કંડકટરે પૈસા લઈને ટીકીટ મૂકી દીધી. થોડીવારમાં શ્વાનનું સ્ટેન્ડ આવ્યું એટલે તે ઉતરી ગયો, દુકાનદાર પણ તેની પાછળ પાછળ. સરવાળે એક ઘર પાસે જઈને તેણે પગથી બારણા ઉપર ટકોરા માર્યા. તેના માલિકે બારણું ખોલતા જ શ્વાનને લાકડીથી ઝૂડી કાઢ્યો ! દુકાનદાર તો સડક થઇ ગયો, એને તો એમજ હતું કે તેનો માલિક તેને આવી અદભુત કામગીરી બદલ ગળે લગાવી દેશે પણ અહીં તો સાવ નગુણું દ્રશ્ય જોવા મળ્યું ! એનાથી રહેવાયું નહીં, એણે શ્વાનના માલિકને પૂછ્યું કે શ્વાનની કમાલ કહી શકાય તેવી આ અદ્વિતીય કામગીરી બદલ મેથીપાક?! માલિકે ગુસ્સામાં વળતો જવાબ આપ્યો ‘સાવ ગધેડો છે, ઘરની ચાવી સાથે લઇને જવું જોઈતું’તું ને?! મારી ઊંઘ બગાડી મૂરખાએ…’

***************

વાત કાલ્પનિક છે, પરંતુ તેમાં છતી થતી માનસિકતા વાસ્તવિક છે, નીકટના અને અંતરંગ સંબંધોમાં હંમેશા જોવા મળે એવી છે. નજીકના સંબંધોમાં દરેકની અપેક્ષાઓ એટલી હદે વકરેલી અને વિસ્તરેલી હોય છે કે કશું’ય ઓછું ખપતું નથી. ક્યાંક કંઇક ખૂટ્યું, સહેજ ઉણા ઉતર્યા કે પાછલો બધો જમા હિસાબ ઝીરો ! બધી સારાઈ વિસરીને એક ચૂક ઉપર ધોકાવાળી !! એવું નથી કે સમજતા નથી, પરંતુ અપેક્ષાઓને કારણે એટલો અંધાપો આવી જાય છે કે નજર ટૂંકી થઇ જાય છે. બાકી, જો દુકાનદારે શ્વાનના માલિકને એમ કહ્યું હોત કે આ ગધેડા જેવો શ્વાન મને વેચી દો, તો?! તરત જ માલિકને શ્વાનની બધી ખૂબીઓ એક સેકન્ડમાં યાદ આવી જાત.

એક બેને ગુસ્સામાં ઘરની ક્રોકરી પછાડીને તોડી નાખી અને પતિ સાથે એવો ઝગડો કર્યો’કે ચાર દા’ડા પછી પણ શાંત થવાનું નામ ના લે ! કારણ એટલું કે પતિદેવ એને મુકીને મિત્રો સાથે ફિલ્મ જોઈ આવ્યા. ઝગડો પહોંચ્યો મારા કન્સલ્ટીંગ રૂમ સુધી. પતિ કહે ‘વીસ વર્ષમાં પહેલીવાર તને મુકીને ફિલ્મ જોવા ગયો અને તે પણ બધા મિત્રોએ એકલા જવાનું નક્કી કર્યું’તું એટલે. વળી એવું’ય નથી કે છાનોમાનો ગયો’તો, તને કહ્યું પણ હતું’ ત્યાં તો બેન રીતસરના તાડૂક્યા ‘કહ્યું તો શું ઉપકાર કર્યો?! વાત એ નથી કે તું ફિલ્મ જોવા ગયો, વાત એ છે કે મને મુકીને ગયો. તું મિત્રોને ના પાડી શક્યો હોત પણ તારે જ જવું’તુ’ પેલો કોઈપણ તાર્કિક દલીલ દ્વારા બેનને સમજાવા જાય અને બેન જૂની જૂની નગણ્ય બાબતો કાઢીને ઝગડે જાય. એટલે મેં સાવ છેલ્લી પાટલીની વાત કરી ‘એમ કરો તમે છૂટાછેડા લઇ લો !’ એકધારી સ્પીડમાં ઝગડતા બેન અવાક થઈને અટકી પડ્યા. થોડીવારની ચુપકીદી પછી બેન બોલ્યા ‘તમે’ય શું વાત કરો છો સર, એટલા’ય કંઈ અમારી વચ્ચે પ્રશ્નો નથી કે છૂટાછેડા સુધીની વાત કરવી પડે અને એ તો બહુ કેરીંગ છે, મને ખુબ સાચવે છે’ ઘણીવાર શબ્દોથી ઝાટકો ખાઈને પણ અક્કલ ઠેકાણે આવી જતી હોય છે, મારા વાક્યએ ધાર્યું કામ કરી આપ્યું એટલે મેં હળવેથી જવા દીધું ‘તો પછી એમને માફ કરી દો.’ બેનની આંખોમાં ઝળઝળિયાં આવી ગયા.

સંબંધોમાં અપેક્ષાઓ હોવી ખોટી નથી, પોતાના લોકો પાસે જેટલી અપેક્ષાઓ હોય તેટલી પારકા લોકો પાસે ના હોય. પરંતુ આ અપેક્ષાઓની સાથે સાથે વિવેક અને સંયમ હોવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. ક્યાં, ક્યારે, કેમ, કેટલી, કેવીરીતની વગેરેનો વિવેક અને ક્યાંક એ ના પૂરી થાય કે પૂરી કરવામાં કચાશ આવી જાય તો તે સ્વીકારીને દાખવવાનો સંયમ. સંબંધોમાં અપેક્ષાઓ હોવી ખોટી નથી, પોતાના લોકો પાસે જેટલી અપેક્ષાઓ હોય તેટલી પારકા લોકો પાસે ના હોય. પરંતુ આ અપેક્ષાઓની સાથે સાથે વિવેક અને સંયમ હોવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. ક્યાં, ક્યારે, કેમ, કેટલી, કેવીરીતની વગેરેનો વિવેક અને ક્યાંક એ ના પૂરી થાય કે પૂરી કરવામાં કચાશ આવી જાય તો તે સ્વીકારીને દાખવવાનો સંયમ. કોઈપણ સંબંધમાં વ્યક્તિઓ એકબીજાને આટલી સ્વતંત્રતા અને સ્વીકૃતિ ના આપી શકે તો પછી એ સંબંધ નામ માત્રનો બનીને રહી જાય છે. અપેક્ષાઓ ટાઢિયા તાવ જેવી છે. ટાઢિયા તાવમાં ઠંડી શરીરની અંદરથી ઉઠતી હોય છે અને તેથી જ બહારથી ઓઢાડેલા ગમે તેટલા ધાબળા ઓછા પડે છે. બરાબર એ જ રીતે અપેક્ષાઓ આપણી અંદર ઉઠે છે, એને સંતોષવાના બીજાના પ્રયત્નો કાયમ ઓછા જ પડે છે. એપેક્ષાઓનો ઈલાજ આપણે પોતે જ કરવાનો છે. એનો અર્થ એમ નથી કે સંબંધોમાં રહેલી અપેક્ષાઓને છતી ના કરવી કે પૂરી ના થયેલી અપેક્ષાનું દર્દ ચુપચાપ ગળે ઉતારી જવું. પરંતુ કહેવાનો અર્થ એટલો છે કે ના સંતોષાયેલી અપેક્ષાની રજૂઆત ચોક્કસ હોઈ શકે પરંતુ તેની સામે વાંધા-વચકા ના હોઈ શકે, કો’કવારની ચૂકથી માથે ચઢીને ટપલા નહીં મારવાના ! પરંતુ હંમેશા જ ચૂક થઇ જતી હોય તો?! તો સમજવું કે સંબંધને નવેસરથી મૂલવવાનો સમય આવી ગયો છે અને સાથે સાથે સાદી સમજ એ કેળવવી કે કોઈપણ વ્યક્તિને સતત તમારી અપેક્ષાઓ સંબંધી લાગણીઓના દબાણમાં રાખીને સંબંધને સ્વસ્થ ના રાખી શકાય.

પૂર્ણવિરામ:

સંબંધોનું એક વરવું સત્ય – લાગણીઓના સ્તરે વ્યક્તિ જેટલી વધુ નજીક તેટલી તે ઓછી માફીપાત્ર !!

happyminds_logo1Instagramt

 

Tags: , , , , , , , , , , , ,

વ્યક્તિઓ લાગણીઓનો તફાવત સહજતાથી સ્વીકારી શકે છે, લાગણીશૂન્યતા કે લાગણીવિહીનતા નહીં!

spread a thought Tari ane mari vaat

નોટબુકના લીટીવાળા એક કાગળમાં પેન્સિલથી લખ્યું’તુ ‘હું તને ગમું છું?!’ પ્રશ્નની નીચે ‘હા’ અને ‘ના’ એમ બે વિકલ્પના ચોકઠાં દોર્યા હતા – અગિયાર વર્ષની એક છોકરીની ઈન્ટરનેટ ઉપર વાઈરલ થઇ ગયેલી,સાથે ભણતા છોકરાને લખેલી આ ‘લવ-નોટ’ છે. તમને થશે કે આમાં વાઈરલ થવા જેવું શું છે?! મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં તો જયારે છોકરી આવી પ્રપોઝલ કે પ્રસ્તાવ મુકે ત્યારે છોકરાના મનમાં બે ‘લડ્ડુ’ ફૂટે, એક તો છોકરીએ સામેથી ‘પ્રપોઝ’ કર્યાનો અને બીજો છોકરી કંઈપણ કરવા તૈયાર હશે તે વિચારનો ! પણ આ છોકરો જરા વધારે ગંભીર અને તત્વચિંતક ટાઈપનો નીકળ્યો, એણે એ જ લવ-નોટમાં નીચે જવાબ લખ્યો – હું નથી જાણતો, હું હજી મારી જાતને જ બરાબર નથી જાણતો એટલે કહી ના શકું. આટલું ઓછું હોય એમ પાછી પોતાના જવાબ હેઠળ ટાંક મારી, ખરેખર તો આપણે અઢારવર્ષના ના થઈએ ત્યાં સુધી આપણી જાતને જાણતા-સમજતા નથી હોતા. બોલો, કાચી વયે કેવી ગજબ સમજદારીની વાત?! – વાઈરલ થઇ ગઈ…

આ તો અગિયાર વર્ષની કાચી ઉંમરની પ્રપોઝલ હતી પરંતુ થોડા સમય પહેલા ચીનમાં એક ચાઇનીઝ પ્રોગ્રામરે નવ્વાણું આઈફોન-૬ ને ‘હાર્ટ’ના આકારમાં ગોઠવી, તેની વચ્ચે ઉભા રહીને મિત્રોની હાજરીમાં ગર્લફ્રેન્ડને પ્રપોઝ કર્યું. રખે એવું માનતા કે છોકરીએ રોમાંચિત થઈને આલિંગન કે ચુંબન આપતા લગભગ બ્યાંસી હજાર ડોલર્સના ફોન વચ્ચે ઉભેલા પ્રોગ્રામરભાઈનો પ્રસ્તાવ સ્વીકારી લીધો હશે, એણે પ્રસ્તાવને સાફ(બ્લંટ) ના પાડી દીધી!  પ્રોગ્રામરભાઈ તો દુખી થયા જ પણ સાથે સાથે બધા મિત્રો પણ પુષ્કળ દુખી થયા કારણ કે જો છોકરીએ પ્રસ્તાવ સ્વીકાર્યો હોત તો એ બધાને તેની ખુશીમાં આ આઈફોન-૬ મળવાના હતા! – પણ, આ વાત કંઈ ખાસ વાઈરલ ના થઇ…

પહેલી વાત વાઈરલ થઇ અને બીજી ના થઇ તેની પાછળ વિવિધ કારણો આપી શકાય પરંતુ એક મનોવૈજ્ઞાનિક કારણ મારા મગજમાં આવે છે. સામાન્યરીતે પ્રેમના પ્રસ્તાવમાં વ્યક્તિઓ વધુ પડતા આશાવાદી હોય છે અને તેના જોરે જ પ્રસ્તાવ મુકવાની હિંમત કરતા હોય છે. સામેવાળાને અસ્વીકાર કરવાની પુરેપુરી સ્વતંત્રતા છે એવી સુફિયાણી વાતો કરનારાઓ પણ મનોમન તો પ્રસ્તાવ સ્વીકારાવો જ જોઈએ તેવો આગ્રહ રાખતા હોય છે. સાથે સાથે એમને એવી પણ અપેક્ષા હોય છે કે જો સામેવાળાને પ્રસ્તાવ ના સ્વીકારવો હોય તો પણ પોતાની લાગણીઓને ઠેસ ના પહોંચે તેનું ખ્યાલ તો રાખવું જ જોઈએ. વર્ષો પહેલા વાંચેલી પંક્તિઓ આ સંદર્ભમાં અહીં ટાંકવાનું મન થાય છે – ‘હું ક્યાં કહું છું તમારી હા હોવી જોઈએ, પણ ના કહો એમાં વ્યથા હોવી જોઈએ.’ ખરેખર તો માત્ર પ્રસ્તાવ મુકનાર જ નહીં, અન્ય લોકો પણ એમ માનતા હોય છે કે કોઈનો’ય પ્રસ્તાવ વ્યક્તિએ તેમની લાગણીઓને ઠેસ ના પહોંચે એવી રીતે ઠુકરાવો જોઈએ. આ પ્રમાણે જોઈએ તો પહેલો પ્રસ્તાવ ના સ્વીકારવામાં અગિયાર વર્ષના છોકરાની ફિલસુફીમાં સંવેદનશીલતા અનુભવાય જયારે બીજા પ્રસ્તાવમાં છોકરીની બ્લંટ-સાફ ના મોટાભાગની વ્યક્તિઓને ખટકે એમ છે. સ્વાભાવિક છે પહેલી ઘટના શેર કરવાનું મન સહજ રીતે થાય પણ બીજી ઘટના શેર કરવાનું મન કોઈ સંદર્ભ ઉભો થાય તો જ થાય!

વાઈરલ થવા પાછળનું ગણિત છોડીને વાત કરીએ તો હકીકત એ છે કે તમે ગમે તેટલા પોલીશ થઈને કે ગમે તેટલી ફિલસુફી-સમજદારી ઝાડીને કોઈના પ્રેમ-પ્રસ્તાવનો અસ્વીકાર કરો, પ્રસ્તાવ મુકનારા માટે તો અસ્વીકૃતીનો એ અનુભવ દુ:ખદ જ હોવાનો. યુવક હોય કે યુવતી, સંબંધોમાં નકાર(રીજેકશન) પચાવવો અઘરો છે અને સાથે સાથે આત્મવિશ્વાસને તોડનારો પણ છે. ઘણી વ્યક્તિઓ તો આ રીજેકશનના ડરથી કોઈની સાથે નજદીકી કેળવવાથી પણ ગભરાતી હોય છે. તો બીજી કેટલીક વ્યક્તિઓ આવા ડરને કારણે સંબંધમાં આત્મસન્માન નેવે મૂકી દેતી હોય છે અને અત્યાચાર સુદ્ધાં સહન કરતી હોય છે.

પ્રસ્તાવ અસ્વીકાર કરવાનો સૌથી સંવેદનશીલ રસ્તો એ છે કે એની લાગણીઓ પરત્વે સન્માન ધરાવવાની સાથે સાથે એવો અહેસાસ કરાવવો કે એને જે પ્રકારની લાગણીઓ તમારા પ્રત્યે છે, તે પ્રકારની લાગણીઓ તમને એના પ્રત્યે નથી. કારણ કે, વ્યક્તિઓ લાગણીઓનો તફાવત સહજતાથી સ્વીકારી શકે છે, લાગણીશૂન્યતા કે લાગણીવિહીનતા નહીં. ગોળ ગોળ વાત કરવાને બદલે સ્પષ્ટ વાત નકારને સહજ બનાવે છે અને સામેવાળાને મૂંઝવણ કે ગેરસમજથી દુર રાખે છે. ઘણી વ્યક્તિઓ પ્રસ્તાવ નકારતા સમયે જરૂર કરતા વધુ સહાનુભુતિ દર્શાવે છે જે સરવાળે સામેવાળાને લાગણીઓના મુદ્દે વધુ નબળી બનાવે છે અને પછી તેના માટે આ અસ્વીકાર પચાવવો અઘરો બની રહે છે. મહત્વની વાત એ છે કે જો કોઈ તમારો અસ્વીકાર ના પચાવી શકે તો તેની તમારા પરત્વેની લાગણીઓ તમારા માટે માથાનો દુ:ખાવો બની જાય છે.

પૂર્ણવિરામ:

પ્રેમનો અસ્વીકાર તમારો હક્ક છે પણ એ અસ્વીકૃતિ સામેવાળો સ્વીકારી શકે તે રીતે કરવી એ તમારી ફરજ છે.

This slideshow requires JavaScript.

 

Tags: , , , , , , , , , ,

નવા વર્ષનો પહેલો દિવસ એટલે સંકલ્પ-દિન, વિચારોના ઉભરામાં જે ફીણ થઈને ચઢે તે બધાનો સંકલ્પ કરવાનો!

spread a thought Tari ane mari vaat

દિવાળીના દિવસે આ કોલમમાં મેં લખ્યું’તુ કે નવા વર્ષનો પહેલો દિવસ એટલે સંકલ્પ-દિન, વિચારોના ઉભરામાં જે ફીણ થઈને ચઢે તે બધાનો સંકલ્પ કરવાનો અને ઉભરો બેઠે ફીણ અદ્રશ્ય થાય એટલે એ પાછા જ્યાં હતા ત્યાં ધુબાકા! ચાલો દિવાળીમાં બેસતા વર્ષે કરેલા સંકલ્પો ટાઢા પડી ગયા હોય તો એને ફૂંક મારવાનો વળી એક મોકો પરમ દિવસે આવી રહ્યો છે – ૨૦૧૬નો પહેલો દિવસ. થીઓરેટીકલી, સંકલ્પો જીવનમાં જુદી જુદી બાબતોમાં બદલાવ લાવવાની અપેક્ષાએ પોતાની જાતને કરેલા વાયદાઓ છે, જે મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં પુરા થવાના બદલે એક પછી એક વર્ષે માત્ર રીપીટ થતા રહે છે. આ બાબતમાં વ્યક્તિનું મનોબળ આડું આવે છે એટલું વિચારીને અટકી જવાય તેમ નથી કારણ કે સંકલ્પો તૂટી જવા પાછળ કે પુરા ના થવા પાછળ મનોબળ સિવાયના પરિબળો પણ કામ કરતા હોય છે. મોટાભાગની વ્યક્તિઓ સંકલ્પોની બાબતમાં ‘નવી ગીલ્લી નવો દાવ, નવું વર્ષ નવેસરથી સંકલ્પો’ની થીયરી અપનાવતા હોય છે જેમાં વીતેલા વર્ષનો ગોટો વાળીને માળીયે ચઢાવી દેવાનો! મારી દ્રષ્ટીએ સંકલ્પો સમયની સાથે વિસરાઈ જવા પાછળ કે તૂટી જવા પાછળ વીતેલા વર્ષનું આ રીતે પીલ્લું વાળવાની વૃત્તિ ઘણો મહત્વનો ભાગ ભજવતી હોય છે. મોટાભાગની વ્યક્તિઓ નવા વર્ષના સંકલ્પોમાં જિંદગી સાથે નવો હિસાબ માંડતી હોય છે પરંતુ એ ભૂલી જતી હોય છે કે જુના હિસાબોની ચુકવણી કર્યા વગર કે પછી તેને નવા વર્ષમાં ખેંચ્યા વગર બેલેન્સ શીટ અધુરી છે. ૨૦૧૫ ઉપર ઝીણવટભરી નજર દોડાવ્યા વગર ૨૦૧૬નો ઉધ્ધાર કરવાની વાત ઉપરછલ્લી અને થોડાક દિવસો મનને મઝા કરાવનારી હશે. જો તમે ઈચ્છતા હોવ કે નવા વર્ષના સંકલ્પો ઝાકળ જેવા ના નીવડે અને તમારા જીવનમાં તમારી ધારણા મુજબનો બદલાવ લાવે તો સૌથી પહેલા વીતેલા વર્ષ ઉપર ઝીણવટભરી નજર અચૂક દોડાવજો.તમારા જીવનમાં બદલાવ લાવવા તમને મળેલી નિષ્ફળતાઓ, તમારી સાથે થયેલા દુર્વ્યવહારો કે તમને પડેલી તકલીફોમાંથી તમે જે શીખ્યા તે નવા વર્ષના સંકલ્પો કરતા વધુ કામ આવે છે.

મઝાની વાત એ છે કે કામ લાગે કે ના લાગે, બદલાવ લાવે કે ના લાવે સંકલ્પો કરવાની લાલચ હંમેશા લાગેલી રહે છે. સમગ્ર વિશ્વના લોકો દ્વારા કરાતા સંકલ્પોમાં એક ગજબનું સામ્ય જોવા મળે છે. લગભગ પચાસ ટકા સંકલ્પો પોતાની જાતને વધુ સારી બનાવવાના એટલે કે સેલ્ફ-ઈમ્પ્રુવમેન્ટને લગતા હોય છે. બીજા ખુબ સામાન્ય સંકલ્પોમાં વજન ઘટાડવાના, દેખાવ વધુ આકર્ષક બનાવવાના, વ્યસનો છોડવાના, પોતાની જીવનશૈલી તંદુરસ્ત બનાવવા અંગેના, ભણતરને લગતા, કમાણી વધારવાના અને પૈસાનું યોગ્ય આયોજન કરવાના, સંબંધોને વધુ મજબુત-તંદુરસ્ત બનાવવાના કે તેમાં રહેલા મનદુઃખને દુર કરવાના, પત્ની-બાળકો-કુટુંબીજનો સાથે વધુ સમય વિતાવવાના, પ્રવાસ ખેડવાના, વેકેશન લેવાના વગેરે સંકલ્પોનો સમાવેશ કરી શકાય. અત્યંત ઉત્સાહપૂર્વક અને જુસ્સાથી કરેલા આવા સંકલ્પો પૈકી ત્રીસ ટકામાં કિસ્સામાંતો પહેલા પખવાડીયામાં જ બધું હવા થઇ જાય છે. એક મહિનામાં બીજા દસ ટકા અને છ મહીનામાં તો લગભગ સાઈઠ ટકા ઉપર સંકલ્પો ખરી પડે છે.મોટેરાઓની સરખામણીએ યુવાનો પોતાના સંકલ્પોને વધુ સમય વળગી રહે છે. જાળવવા અઘરા પડે એવા સંકલ્પોમાં મુખ્યત્વે વજન ઘટાડવાના, તંદુરસ્તી વધારવાના, જીવનશૈલી સુધારવાના, ધુમ્રપાન-દારૂ જેવા વ્યસન છોડવાના, કંઇક નવું શીખવાના, ખર્ચા ઘટાડવાના, કુટુંબ માટે વધુ સમય ફાળવવાના, તણાવ ઓછો કરી હળવાશ અનુભવવાના, પ્રવાસ કરવાના વગેરેનો સમાવેશ કરી શકાય.

સંકલ્પોનું આ વાસ્તવિક ચિત્રણ કરવા પાછળનો ઉદ્દેશ તમને સંકલ્પો કરતા રોકવાનો નથી પરંતુ ચીલાચાલુ ડીફોલ્ટ સંકલ્પોથી વાકેફ કરવાનો છે, જેથી તમે મોટાભાગના કરે છે તેમ માત્ર યંત્રવત ન્યુ યર રીઝોલ્યુશનમાં ના જોતરાવ. જીવનમાં બદલાવ કે સુધાર લાવવા માટેની શરૂવાત કરવા આમ તો કોઈ ચોક્કસ દિવસની જરૂર નથી હોતી પરંતુ જેમ કોમ્યુટરમાં રીસ્ટોર પોઈન્ટ હોય છે તેમ આવા દિવસો જીવનમાં રીસ્ટોર પોઈન્ટની ગરજ સારે છે. આપણે ભલે માનીએ કે અમુક દિવસે કરેલા સંકલ્પો સાર્થક થવાની શક્યતા વધારે રહેતી હોય છે પરંતુ હકીકત એ છે કે સંકલ્પો સાર્થક થવા પાછળ દિવસ કરતા માનસિક તૈયારી અને તેના પરત્વેની પ્રાથમિકતા વધુ અગત્યની છે. જો જીવનમાં બદલાવ લાવવા માટે આપણે પાક્કો નિર્ધાર કરવા માંગતા હોઈએ તો જ્યાં જે કંઈ સુધારવાનું છે ત્યાં તે સુધારવાની બિનશરતી માનસિક તૈયારી રાખવી પડશે. બિનશરતી એટલા માટે કે હાલ પુરતો તો સુધાર લાવવાનો આ નિર્ણય એકતરફી છે, તેમાં આગળ વધતા સમય, સંજોગો કે વ્યક્તિઓની અનુકુળતા ભળે તો આપણા માટે સરળતા વધશે નહીંતર આવનારું વર્ષ બહેતર બનાવવા માટે એકલે પંડે મચી પડવાનું ! બદલાવ બધા ઈચ્છે છે અને એ પણ ચમત્કારરૂપે, જે ફિલ્મો-વાર્તાઓમાં થાય છે. વાસ્તવિક જીવનમાં બદલાવ લાવવા માટે સતત અને રોજબરોજ પ્રયત્નશીલ રહેવું પડે. જીવન બદલાય છે, જીવન પરત્વેની દ્રષ્ટિ પણ બદલાય છે. ક્યાંક સમયની સાથે પરિસ્થિતિઓ જીવન બદલે છે તો ક્યાંક તમારી અંગત સમજ જીવન બદલે છે. બે વચ્ચે ફરક એટલો છે કે પરિસ્થિતિઓથી બદલાતા જીવનની દિશા તમારા હાથમાં નથી હોતી અને તમારી ઈચ્છા મુજબની પણ નથી હોતી, જયારે સમજ કેળવીને બદલાતું જીવન તમારી ઇચ્છાઓ મુજબનું હોય છે. આ સમજ બદલવા સંકલ્પો ઓછા અને અનુભવો વધુ કામ આવે છે.

આજે હું આ લખી રહ્યો છું ત્યારે મને યાદ આવે છે કે અમારા કુટુંબના એક વડીલના ભાત નહીં ખાવાના સંકલ્પ ઉપર પરિવારજનો ટીપ્પણી કરતા કે મુદ્દે એમને ભાત ભાવતો જ નહતો અને પોતાનું મનોબળ કેટલું મક્કમ છે એ બતાવવા કાયમ વરસ વરસ આવો સંકલ્પ કરીને પોરસાતા. આવા અનુકુળ સંકલ્પો કરીને પોતાના મનને મનાવતા કે પોતાનામાં ખોટો આત્મવિશ્વાસ ભરતા લોકો’ય ઓછા નથી. આવા લોકો એકદમ મસ્ત છે કારણ કે એ જતા ક્યાય નથી અને તેમ છતાં મનોમન મુસાફરીનો આનંદ લે છે !! હેપ્પી ૨૦૧૬ J

પૂર્ણવિરામ:

ભૂતકાળના અનુભવોમાંથી આજ ડહાપણભરી બને છે અને આજના ડહાપણમાંથી આવતીકાલનો ઉધ્ધાર થાય છે.

happyminds_logo1

 

Tags: , , , , , , , ,

અપેક્ષાઓ જીવનની મઝા ગમે તે ઘડીએ બગાડી શકે છે. ખોટી વ્યક્તિઓ પાસે, ખોટા સમયે રાખેલી અને ખોટી બાબતોની અપેક્ષાઓ જીવનભર રિબાવે છે.

spread a thought Tari ane mari vaat

દિવાળીએ આપણે વાત કરી જીવન પ્રત્યેનો અભિગમ અને સમજ બદલવા આવનારા સમયના સંકલ્પો ઓછા અને વીતેલા સમયનું પાકું સરવૈયું વધુ કામ આવે છે. જીવન મનભરીને માણવા માટેની આ એક પાયાની સમજ છે પરંતુ આ બધી વાતો કરવી ખુબ સહેલી હોય છે, પણ એને સાચા અર્થમાં વ્યવહારમાં મુકવા માટે આયોજન કરવું પડે છે. કમનસીબે આપણી માનસિકતા ધીરે ધીરે આયોજન કરવાથી દુર થતી જાય છે. આજે મજા કરોને કાલ કોણે જોઈ છે?! મગજને બેફીકરાઈનો દારૂ પીવડાવવા પુરતી આ વાત મજાની છે પણ નશો ઉતરે ત્યારે વાસ્તવિકતા મોં ફાડીને ઉભી હોય છે. આ વાસ્તવિકતા મનને ઉચાટમાં લઇ આવે એટલે ફરી પાછો બેફીકરાઈનો નશો ચડાવ્યે જ છુટકો ! ચક્કર ચાલે છે અને ‘કંટાળો’ નીતરતો જાય છે. જે વાત, પરિસ્થિતિ, સ્થળ, ફિલ્મ, ગીત કે લોકો આનંદ આપતા હતાં તે હવે બોર કરે છે. મનને સતત નવી ઉત્તેજના જોઈએ છે. જ્યાં સુધી મન ઉત્તેજનાઓ શોધ્યા કરે ત્યાં સુધી આ ચક્કરમાંથી બહાર ના આવી શકાય. માત્ર એક સારું વેકેશન લેવાથી ઉન્માદ અને ઉત્તેજના જરૂર આવે પણ જીવનને ઉત્સવમાં ના ફેરવી શકાય. જીવનને માણવું એ રોજીંદો ખેલ છે. જિંદગીને મનભરીને માણવા તમારા રોજીંદા જીવનમાં, તમારા સ્વભાવમાં અમુક વાતો ઉતારવી પડે અને સતત તેના અમલ માટે જાગૃત રહેવું પડે છે.
જે વાત મન સમજી શકતું નથી તે વાત તે અનુભવી શકતું નથી અને જે વાત મન અનુભવી શકતું નથી તે વાત તે માણી શકતું નથી. જીવનને માણવા માટે આ મૂળભૂત સત્ય સમજી લેવું પડે. સૌ પ્રથમ આપણે જીવન પાસેથી શું જોઈએ છે તેની સ્પષ્ટતા કેળવવી પડે કારણ કે મોટાભાગની વ્યક્તિઓ આ બાબતમાં સ્પષ્ટ નથી હોતી. બીજી વ્યક્તિઓની સમજ અને વિચારોમાં ઢસડાતી રહેતી હોય છે. તમારી જરૂરીયાત સાવ અલગ હોઈ શકે છે. એકવાર તમે આ બાબતમાં સ્પષ્ટ થઇ જાવ પછી તે દિશામાં મન, હૃદય અને આત્મા લગાવીને પ્રવૃત રહેવું પડે. તમારી સ્પષ્ટતા કે જરૂરીયાત મુજબની તક તમને જીવન આપે જ તે જરૂરી નથી માટે તમારે એ તક ઉભી કરવા પણ સતત પ્રયત્નશીલ રહેવું પડે. જે વસ્તુ બદલવી અશક્ય છે તેની ફરિયાદ કરવાનું છોડી અને તેના વિકલ્પો અપનાવી તમારી તક સાધતા રહેવું જરૂરી છે.
‘સબસે બડા રોગ, ક્યાં કહેંગે લોગ’ આ વાત તમને જીવન માણતા અટકાવી શકે છે. જો તમે સતત અન્ય વ્યક્તિઓની ઇચ્છાઓ કે અભિપ્રાયો ઉપર નિર્ભર રહેતા હોવ તો ક્યારે’ય હળવાશ કે માનસિક શાંતિ ના અનુભવી શકો. કોઈની ઝેરોક્ષ બનવા કરતાં પોતાની અસલ કોપી રહેવું વધુ અગત્યનું છે. તમારા સપનાને અનુસરવા તમારે આ વૃત્તિ કેળવવી પડે. તમારી જાત અને જરૂરીયાત સાથે પ્રમાણિક બનવાથી આ વાત તમે કેળવી શકો છો.
‘જિંદગી ના મિલેગી દોબારા’ નો મને સૌથી વધુ ગમેલો ડાયલોગ “મુઝે અફસોસ કરના નહીં આતા”! માત્ર પાંચ શબ્દોમાં જીવનનું મહાન સત્ય !! મોટાભાગની વ્યક્તિઓનું જીવન તેમણે કરેલી ભૂલો, ચૂકેલી તકો કે વિતાવેલી દુખદ ક્ષણોને વાગોળી અને તે અંગે અફસોસ કરવામાં જાય છે. જીવનને માણવા અફ્સોસોને ભૂલી આગળ વધવાની ક્ષમતા કોઈપણ સંજોગોમાં કેળવવી પડે, નહીંતર વીતી ગયેલી ક્ષણોના ચીંથરા ભેગા કરવામાં જીવન હાથમાંથી સરી જાય અને પછી જીવન હાથમાંથી સરી ગયાનો અફસોસ !
જીવનના કોઈપણ તબક્કે આપણે એ ના ભૂલવું જોઈએ કે મનુષ્ય સામાજિક પ્રાણી છે. સંબંધો આપણી મજબુરી નહી જરૂરીયાત છે. જીવનને માણવા માટે સ્વસ્થ સંબંધો મૂળભૂત જરૂરીયાત છે. કમનસીબે આપણા સંબંધો રીઅલ ઓછા અને વર્ચ્યુઅલ વધારે થઇ રહ્યા છે. જીવંત વ્યક્તિ સાથેની રૂબરૂ મુલાકાત દરમ્યાન ગાળેલી થોડીક ક્ષણો ચેટિંગ કે ટેકસ્ટીંગમાં ગાળેલા દિવસો કરતાં પણ કંઇક ગણી રોમાંચક હોય છે તે ઊંઘમાં પણ ભૂલવું ના જોઈએ. તમને ગમતા, પ્રેરણા આપતા અને પ્રોત્સાહિત કરતાં રહેતા પોઝીટીવ વ્યક્તિઓને બે હાથે પકડી રાખો. તેમના જીવંત સંપર્કમાં રહો અને એ ના શક્ય બને તો વર્ચ્યુઅલ સંપર્કમાં કારણ કે ‘ના મામા કરતાં કહાણો મામો સારો’ !
અપેક્ષાઓ જીવનની મઝા ગમે તે ઘડીએ બગાડી શકે છે. ખોટી વ્યક્તિઓ પાસે, ખોટા સમયે રાખેલી અને ખોટી બાબતોની અપેક્ષાઓ જીવનભર રિબાવે છે. માટે તમારી અપેક્ષાઓ પ્રત્યે સતત જાગૃત રહો અને જરૂર પડ્યે ત્યાં યોગ્ય કાબુ ધરાવો. નાની નાની બાબતો પર મન માર્યા અને જીવ બાળ્યા કરતાં પોતાની જાતને અને સાથે સાથે અન્યને પણ માફ કરતાં શીખો. આવી બાબતોને વળગીને રહેવા કરતાં તેમાંથી પાઠ શીખી આગળ વધો. તમારી નકારાત્મક લાગણીઓ જેવી કે ગુસ્સો, ઈર્ષ્યા, પસ્તાવો વગેરે પર નજર રાખો અને તે અંગેની બાબતો પર સ્પષ્ટતા કેળવી તેનો નિકાલ કરતાં રહો.
જીવનને સાચા અર્થમાં માણવા તંદુરસ્ત રહેવું જરૂરી છે. કોઈપણ ભોગે તમારી તંદુરસ્ત સાથે ખીલવાડ ના કરો. તમે શું ખાવ છો તેના પ્રત્યે સતત જાગૃત રહો અને નિયમિત કસરત કરો. શરીર મફતમાં મળ્યું છે એટલે એના પ્રત્યે ‘દે ઠોકમ ઠોક’ નો ભાવ ના રખાય ! જીવન પ્રત્યે આશાવાદી બનો અને જાત પરત્વે વિશ્વાસ રાખો તો અને તો જ જીવન મઝાનું બની રહે છે નહીંતર જીવન નિરાશા અને સંદેહથી ભરેલું જ રહેશે તે નક્કી.
આમ તો આ દરેક મુદ્દા પર એક પુસ્તક લખી શકાય તેમ છે પણ અહીં તેનો અવકાશ નથી. લાંબુ જીવવું ઈશ્વરને આધીન છે પણ સારું જીવવું આપણા હાથમાં છે. શરત માત્ર એટલી કે એ દિશામાં હંમેશા પ્રયત્નશીલ રહેવું.

પૂર્ણવિરામ
સારું જીવવા શું કરવું જોઈએ તેની બધાને ખબર હોય છે પરંતુ તે બાબતો પ્રત્યે ગંભીર બનવા કરતાં ચમત્કારિક રીતે જીવન બદલાઈ જશે તેવી ભ્રમણામાં જીવન હાથમાંથી સરી પડે છે.

Follow me on twitter @hansalbhachech / on INSTAGRAM @myhappyminds

 

Tags: , , , , , , , , , ,