Author Archives: Dr.Hansal Bhachech

About Dr.Hansal Bhachech

Psychiatrist Author

My inputs in Ahmedabad Mirror about 12th results…

Ahmedabad Mirror 2018-05-09

Overreaction to poor results can scar your child for life

Parents, exercise restraint! With class 12 (science) results to be announced on Thursday, psychiatrists and counselors advise parents to avoid negative outbursts if their children fail to get expected results as that could add to the stress that the students would be facing at that time and in turn have lasting consequences.

The reactions of parents of science stream students tend to be more intense, say experts, cautioning that they may need to be a little more understanding of their children’s mental state at the time of results.

Police inspector Pravin Valera, liaison officer for Jeevan Aastha Helpline from Gandhinagar police, says that more than 50 of the 100 calls per day are from students who fear poor result in exams.

“These kids are mostly worried about how their parents will react. It is neither their future, nor their career nor even education they are worried about, but the expectation of their parents,” he adds.

Mirror had on May 3 reported that while half the students calling the helpline spoke of fear of results, others sought career counselling. Asked about students’ biggest fear, a counsellor at the helpline says, “Mostly it is the fear of parents commenting that they have nothing to show after wasted money on expensive schools and tuitions. Poor results can be extremely stressful and we have to counsel them to relax and talk to their parents instead of taking any rash step.”

Another counsellor points out parents feel their job is restricted to just paying for the children’s education. “But that is not so. On the other hand, students have this overarching need to please their parents and are very apprehensive about not living up to the high expectations thrust upon them. We tell them that their job is to work hard during the year and give their exams. They should not worry about anything else. But parents need counselling too,” the counsellor adds.

Nikita Bhatt, whose son Hemil will get his results on May 10, says, “I don’t believe that results dictate my son’s future. Obviously, as a parent, my expectations are high because I want him to go to a good college but that doesn’t mean I thrash him because of a result I cannot change.”

Lasting impact

According to Dr Hansal Bhachech, a parents’ aggressive reaction to results can have long-term effect on children. “Recently a 68-year-old man had come to consult me because he was still getting nightmares of failing in examinations,” he says.

Talking about the attitude of parents, Dr Bhachech adds, “We in Gujarat associate education very closely to money and success since we are a business community. Parents see a direct relation between bad results and financial burden as they will have to send their children to private institutions and pay more fees or donations.”

He advises parents to put across their disappointment in a subtle way and not to overreact to an extent that may cause long-term damage to children’s psyche and their bond with their parents.

“A bad reaction to results has a direct relation to performance anxiety in people throughout their lives,” he says.

Dr Prakash Mehta, HOD of psychiatry at Sola Civil Hospital, says, “Parents have unrealistic expectations and then get disappointed with results. Mostly, this leads to drastic reactions that end in anxiety, depression and lower confidence levels in students. In extreme cases, when children do not have the capacity to handle the double stress of failure as well as disappointing their parents, it may lead to suicidal tendencies.”

Must-do for parents
􀁺 Have realistic expectations
􀁺 Be prepared for poor result
􀁺 Counsel yourself to remain calm
􀁺 Do not react harshly to poor result
􀁺 Express disappointment tactfully
􀁺 Support children in times of failure

Dr.Hansal 2018-05-09

Link to original article:

1 Comment

Posted by on May 9, 2018 in Interviews


Tags: , , , , , , , ,

70% of Amdavadis bribe their kids with chocos, gadget, toys – Inputs in DNA

Ahmedabad ranked lowest when it came to bribing their children with money
BRIBING, a new threat
  Tanushree Bhatia – 02 Apr 2018
dna 2:4:18


In a survey conducted by Early Childhood Association across five cities in the country, it was found that nearly 70 % parents from Ahmedabad bribe their child. While chocolates and toys dominated the list of top tools used to bribe children, 31% of parents also bribed the kids with technology and gadget time. Interestingly, of all the cities that were surveyed, Ahmedabad ranked the lowest when it came to bribing with money.

The survey was conducted with 15000 parents from Mumbai, Bengaluru, Ahmedabad, Pune and Chennai between age ranges 3 to 12 years between January and March. The results are indeed worrisome and it is time to educate parents about these methods.

Interestingly, 64% parents also make their child feel guilty by saying they are working to pay for their fees and only 11% parents agreed that they never make their child feel guilty. The result for others cities is 73% for Pune, 63% for Bengaluru, 61% for Chennai and 60% for Mumbai.

Commenting on the study, Swati Popat Vats, President, ECA said, “Daisy Irani, veteran actor, had recently confessed that she was raped at the age of 6 and had kept it a secret and did not share it with her parents. We started the survey when a lot of parents approached us when their child would hide many things from them.

That is when we realized that the threatening and the secret game starts from home itself. In many instances, parents threaten their children by saying if they do not agree with them then they will be sent to a hostel. Similarly, predators are misusing this fact and threaten children by saying that their mother will die or remain unhappy if they disclose the secret.

Bribing, threatening and telling kids to keep a secret are all traditionally rooted parenting styles, each generation experienced them as it is easy. The survey brought to light that children are made to feel guilty that their parents have to work to get good things like toys and school fees, this can have a tremendous impact on the guilt burden of the child and then when a pedophile threatens them that if you do not keep it a secret, I will hurt your parents. Another worrisome trend highlighted in the survey was that parents are using physical punishment for disciplining, most of the times in the heat of the moment and then regretting it and feeling guilty an trying to say sorry to the child. This teaches kids that adults can use physical force with them as long as they say sorry or bribe them later, Vats said.

A child psychiatrist Param Shukla recommends ‘token economy’ method to be adopted by parents. He says, “Token economy involves the process in which to get something, one needs to earn it. So parents should not offer something which is outrageous or very expensive. It should be age appropriate always. For example, for younger children, a hug means a lot whereas, for little older children, stationery or a book to read could be a way to incentify the children as this does not put any negative impact.”

“Parents bribe as they want to substitute their time and in order to not spend time with their children, they try to reward the child. While rewards always work when it comes to discipline, I feel that reward should always be delayed. If the reward is immediate, it becomes a bribe. For example, we used to get the reward only if we score good marks but it would be announced 8-9 months prior to the exam. We’d wait which would motivate us. However, if the reward is immediate, children start putting conditions, says consulting psychiatrist Hansal Bhachech.

Dr.Hansal Bhachech added, “Also, a reward should never be given to hide a secret as it will make them bargain and blackmail in future. One of the biggest concern and bribe today is gadgets. When my patients discuss their issues with me, they often hand over their cell phone to their child so that he/she does not disturb them. And by the time the child reaches 7-8 years of age, they get addicted to phones. The solution to this is that parents need to first understand that they need to spend time with their child and not get rid of their child only then things will change.”

Leave a comment

Posted by on April 2, 2018 in Interviews


Tags: , , , , ,

Planning The day of your Exam

Planning The day of your Exam

Have a good night sleep. This is very important to avoid thought block and improve your recall.

Have a good breakfast and avoid heavy lunch. Keep yourself well hydrated with adequate water intake. This is very essential for keeping up your alertness.

Avoid stimulants like coffee, Tobacco etc at last moments, it can worsen your anxiety.

Revise thoroughly, don’t learn new things now. This will clutter learned material creating thought block and anxiety.

Avoid last minute cramming and going through the your notes, it will create unnecessary stress. Trust yourself and your preparations.

After entering exam hall and waiting for question paper, relax yourself with slow & relax breathing, positive imageries and positive self affirmations. This will increase your confidence, concentration and presence of mind.

How to Answer a Test Paper

Scan the paper to plan your writing.

Allocate your time and weightage according to question worth.

Keep your calm and understand all questions properly.

Start with the easy and well learned stuff first. This will boost your confidence, increase your focus and set your rhythm.

In case of thought block on one question, move on to next one and come back later.

Keep your answersheet clean and simple.

Before you submit, revise your question paper to make sure no question is left and your answer paper for any small silly mistakes.

On completing exam, do not dissect or analyse, rather look forward to next one.

Wishing you all Happy Exams and very best of your luck

Leave a comment

Posted by on March 12, 2018 in Uncategorized


Moms spank kids more than dads – Inputs in DNA


Moms spank kids more than dads

A pan-India survey reveals that 21% parents in the city said it was a daily occurrence

Amdavadi mothers have admitted to spanking their kids at home more often as against the father. This has been revealed in a pan-India survey on ‘Spanking 2018’ further stating that 21% of those surveyed also admitted to this as a daily occurrence. Spanking, defined as hitting a child on the buttocks with an open hand is a common form of discipline still used at many places.

The survey conducted by First Moms Club along with Early Childhood Association (ECA) highlighted that 77.5% parents resort to hitting children across the country. Nearly 12000 parents across the country were interviewed as part of the survey.

67% of the 1,690 parents from Ahmedabad admitted to spanking their kids at home. More often than fathers, it was mothers who raised their hands whereas 72% of the time, their partners disapproved of this. This survey was conducted to help parents accept the fact that they do spank their kids and that they are not the only ones struggling with this.

Speaking about the reasons Swati Popat Vats, President, ECA said, “The main reason is that since fathers are not involved in parenting, the entire burden is on the mother and hence they take out their frustration on the child. Also, for working mothers, it is the guilt of not able to spend much time and if the child misbehaves in that short duration, they end up spanking whereas for stay-at-home mothers, they feel that they dedicate their entire life to kids but they yet do not not listen.”

Interestingly, while 80% of the parents never sought any intervention, 95% wanted to stop spanking.


“Spanking does not solve the problem, it only aggravates it. Children who are beaten learn that violence is a form of showing love and so will accept violence even as adults and will practice the same. Girls will accept violence from their husbands and boys will not hesitate in physically abusing their wives as they have learnt that the solution to all issues is violence and then a simple hug or sorry will make things right, added Vats.


Consulting psychiatrist Dr Hansal Bhachech opines that dealing with children in present times, who are argumentative, self-dominated and stubborn itself requires a lot of patience. Having said that, he further feels that it is mothers who end up spanking because a mother has to play multiple roles. “Tolerance of a woman is less as far as discipline is concerned and hence she loses her cool quickly. However, the amount of rage with which spanking is being done needs to be seen. If the mother is spanking light heartedness, then it is different but spanking with real hatred in the eyes in which a child feels insulted then it has ill-effects on children. On most occasions these days, mothers are frustrated in own life and displaces anger on the child. Also, children know whether spanking is out of real punishment or he/she is punished for a reason out of proportion. Once the child realizes the latter, it affects the personality and he/she feels a victim and eventually develop hatred towards mother leading to aggression. The child then displaces his/her own anger either on a sibling or classmates, Bhachech added.

Educators say:

Radhika Iyer, Director Udgam School for Children feels that these days children have become more sensitive and hence they cannot take any sort of physical punishment. Also, the beating these days comes more out of frustration as parents do not know what else to do when children act stubborn or misbehave with them. “By spanking, parents feel more powerful as the child is not able to protest.”

Anju Musafir, Founder, Mahatma Gandhi International School said, “The problem is that families have not only shifted to nuclear family but single parenting. The breakdown of a family structure has not prepared parents. Parents need to understand that each child is different, while some may need more boundaries, some may be more nurturing. Parents need to engage with the child and distract younger children from performing a particular activity. Often mothers go through high expectation and stress which ultimately results in spanking. Children these days are under pressure to perform. They go through lack of leisure time. For children, day dreaming is a must along with reducing gadgets usage. Hitting children will only lead to a violent society.”


Posted by on February 27, 2018 in Interviews


Tags: , , ,

Dr. Hansal Bhachech’s inputs in today’s DNA…Single child more aggressive than those with siblings


‘Single child more aggressive than those with siblings’

Tanushree Bhatia – 30 Jan 2018

In an age where nuclear families are on the rise and finances touching the sky, couples either prefer not to have children, or restrict themselves to one. However, they fail to realize the consequences a single child faces because of their decision. A study undertaken by a Criminology student at Gujarat Forensic Sciences University found that children without siblings tend to be more aggressive and irritable than those with brothers or sisters.

“A Study on Irritability and Anger Control Between Only Child and Children with Siblings” was undertaken by Saket Saurav with his guide Professor Ruttuja Karkhanis, who specializes in forensic psychology.

The study was conducted on 60 children (Class 8-12) from four states  Gujarat, Madhya Pradesh, Bihar, and Jharkhand. They used irritability tests and anger scale on different parameters to reach their conclusion.

The study found that a single child is more prone to anger issues and irritability. For Gujarat, out of a sample group of 30 children with siblings, 14.3% showed symptoms of both anger and irritability, 5% showed anger symptoms, while 3.8% showed symptoms of irritability. However, in the sample group of children without siblings, 23.6% demonstrated symptoms of both irritability and anger, 3.6% had symptoms of anger, while 8.2% showed irritability symptoms.

“We have been witnessing a lot of cases of juveniles getting into criminal activities hence getting into the root became important for us as researchers,” said professor Karkhanis. “The reasons are many. The single child often gets all the attention at home so they seek the same attention outside. When they do not get it, they get into such activities to get attention.”

Dr. Hansal Bhachech, a consultant psychiatrist, agreed with the findings. “It has been observed that a single child becomes more aggressive and intolerant,” he said. “They never learn to share and become restless and angry about petty issues. Many of the criminals are a single child or neglected child.” According to him, there is only one solution to this problem “If parents decide to have children, they should go for two children, and parental care should be unbiased”.

Leave a comment

Posted by on January 30, 2018 in Interviews


Tags: , , , , , ,

‘ડીપ્રેશન’ દૂર કરવા માટે માત્ર દવાઓ ઉપર આધારિત ના રહેતા પોતાની જાતને મદદ કરવા માટે કેટલીક જરૂરી બાબતો પણ અપનાવવી પડશે…

‘ડીપ્રેશન’ દૂર કરવા માટે માત્ર દવાઓ ઉપર આધારિત ના રહેતા પોતાની જાતને મદદ કરવા માટે કેટલીક જરૂરી બાબતો પણ અપનાવવી પડશે…

‘હા, હું ડીપ્રેશનથી પીડાઉં છું, મારે મદદની જરૂર છે’ સરળતાથી બોલી કે સ્વીકારી ના શકાય તેવું આ વિધાન છે.અંદરો અંદર રીબાવવા અને બધું જ સુખ હોવા પછી પણ તેનો સાચો આનંદ ના માણી શકવા છતાં વ્યક્તિઓ પોતાના મનની આ નકારાત્મક અવસ્થા સ્વીકારવા આનાકાની કરતાં હોય છે! ‘મને ડીપ્રેશન હોઈ જ ના શકે, મને કોઈ ચિંતા જ નથી’ એવો નન્નો આ વ્યક્તિઓ આસાનીથી ભરી દેતી હોય છે કારણ કે જો તે પોતે પોતાના મનની આ નકારાત્મક અવસ્થા સ્વીકારે તો પોતાની જાતને અન્યની સામે નબળી જાહેર કરે છે અને કઈ વ્યક્તિનો અહમ આ બાબત સ્વીકારી શકે?! માની લો કે કોઈ સ્વીકારી પણ લે કે મને ‘ડીપ્રેશન’ અથવા હતાશા અનુભવાય છે તો તેના જીવનસાથી કે કુટુંબના અન્ય સભ્યોને લાગી આવે ‘અમે છીએ, બધું જ છે પછી આવા વિચારો કરવાના જ ના હોય ને?!’ પછી શરુ થઇ જાય એના ‘ડીપ્રેશન’નું એનાલીસીસ અને ઢગલો સલાહો, સરવાળે વ્યક્તિ અને એના લગતા-વળગતા બધા માટે પરિસ્થિતિ વધુ વિકટ અને અસહ્ય બને.

‘ડીપ્રેશન’ની આવી અસ્વીકૃતિ વચ્ચે આ મનોરોગ સાથે સંકળાયેલી વાસ્તવિકતાઓ ગંભીર છે. ‘ડીપ્રેશન’ અંદરો અંદર રીબાવતી એક બીમારી છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના અનુમાન મુજબ આવનારા દસકામાં માનવજાતને રીબાવનારી બીમારીઓમાં ‘ડીપ્રેશન’ પ્રથમ ક્રમે હશે. આ સંસ્થાના સર્વેક્ષણ મુજબ આજે વિશ્વમાં પાંત્રીસ કરોડ લોકો ‘ડીપ્રેશન’થી પીડાય છે પરંતુ આ આંકડા હિમશીલાની ટોચ જેવા છે, અર્થાત જેમ હિમશીલા બહાર દેખાય તેના કરતાં અંદર સાત ગણી મોટી હોય તેમ ડિપ્રેશનથી પીડાનારા લોકોની સંખ્યા આ આંકડાઓથી અનેકગણી મોટી છે. શરુવાતમાં આપણે વાત કરી એ મુજબની અસ્વીકૃતિ આ પાછળનું મોટું કારણ છે.

એક સમયે જીવનની વિટંબણાઓ અને સમસ્યાઓ સાથે સાંકળવામાં આવતા ‘ડીપ્રેશન’ને આજે તબીબી વિજ્ઞાન મગજના કેમિકલ સાથે સાંકળે છે. મગજમાં ન્યુરો-ટ્રાન્સમીટરસ્(ચેતાઓ વચ્ચે સંવેદનાઓના વહન માટે જરૂરી એવાં રસાયણો) તરીકે કામ કરતાં ‘સીરોટોનીન’, ‘નોર-એપીનેફ્રીન’, ‘ડોપામીન’ વગેરે જેવા ઘણા રસાયણો વચ્ચેનું સંતુલન ખોરવાતા થતી જૈવિક બીમારીને તબીબી વિજ્ઞાન આજે ‘ડીપ્રેશન’ તરીકે ઓળખે છે. એક જમાનામાં ફોન એટલે દોરડાવાળું મોટું કાળું ડબલું પરંતુ આજે ફોન એટલે હથેળીમાં સમાઈ જાય એટલું ટચૂકડું વગર વાયરનું યંત્ર, બસ એ જ રીતે એક સમયે મનની નબળાઈ ગણાતું ‘ડીપ્રેશન’, આજે રસાયણોના કુદરતી અસંતુલનને કારણે થતી જૈવિક બીમારી ! જેમ ડાયાબીટીશ એટલે ઇન્સ્યુલીનનું અસંતુલન, હાયપો કે હાઇપર થાયરોઈડ એટલે થાયરોક્ષીનનું અસંતુલન, તેમ ડીપ્રેશન એટલે ન્યુરો-ટ્રાન્સમીટરસ્ નું અસંતુલન. તમારી બુદ્ધી આ વાત સ્વીકારી શકે અને તેને સાચા અર્થમાં સમજી શકે તો તમે ‘ડીપ્રેશન’ને એક બીમારી તરીકે સ્વીકારી શકો, એક એવી જૈવિક બીમારી કે જેની પાછળ વ્યક્તિ પોતે નહી પણ તેના મગજના રસાયણો જવાબદાર છે. તમારી આ સ્વીકૃતિ ‘ડીપ્રેશન’ને દૂર કરવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. અલબત્ત જેમ બેઠાડું જીવન જીવનારને ડાયાબીટીશ થવાની શક્યતા વધારે રહે છે તેમ ‘ડીપ્રેશન’ સાથે જીવનશૈલી, વારસાગત પરિબળો, વ્યક્તિત્વ, વિચારસરણી એમ ઘણું બધું સંકળાયેલું રહે છે. સરવાળે દવાઓની સાથે બીજું ઘણું તમને મદદરૂપ નીવડી શકે છે, જેમ ડાયાબીટીશની દવાઓ સાથે આહારનું નિયમન, કસરત વગેરે.

‘ડીપ્રેશન’ના દરેક દર્દીને પોતાની બીમારી સ્વીકાર્યા અને સારવાર શરુ કર્યા બાદ દવાઓ બંધ કરવાની તાલાવેલી રાત-દિવસ રહેતી હોય છે. સહેજ સારું લાગ્યું નથી કે દવાઓ ઓછી કે બંધ કરી નથી. કેટલાક જાતે જ નક્કી કરી નાખે અને બીજા કેટલાક ડોક્ટરને દવાઓ ઘટાડવા કે બંધ કરવા દબાણ કરતાં રહે. પરિણામ એ આવે કે મૂળમાંથી ઠેકાણે ના પડેલો રોગ પાછો ઉથલો મારે અને દર્દી-સગાઓના મનમાં અનેક નકારાત્મક માન્યતાઓ મુકતો જાય. જેમ કે, દવાઓ લઈશ ત્યાં સુધી જ સારું રહેશે, દવાઓનું વ્યસન થઇ ગયું છે, આ તો જીવનભરનું લફરું ઘુસી ગયું, ડોક્ટર તો ક્યારે’ય બંધ કરવાનું નહી કહે, આડઅસરો થશે તો ઉલમાંથી ચૂલમાં પડીશ વગેરે.

‘ડીપ્રેશન’ની સારવારમાં યોગ્ય પ્રમાણમાં અને યોગ્ય સમય માટે દવાઓ ખુબ મહત્વની છે. પરંતુ સાથે સાથે એ પણ જરૂરી છે કે તમે તમારી જાતને આ અવસ્થામાંથી બહાર લાવવા મદદ કરો. કમનસીબે મોટાભાગના જાતને મદદ કરવાને બદલે ડોક્ટરને દવાઓ ઓછી કરવા દબાણ કરતાં હોય છે. સાચો અભિગમ એ છે કે ડોક્ટરને એનું કામ કરવા દો, દવાઓ ગોઠવવી એ એનું કામ છે તેમાં માથું મારીને તમારી સારવારમા અડચણ ના નાખો, એ સરવાળે તમારા માટે નુકશાનકારક છે. એના બદલે ડોક્ટર પાસેથી એ જાણવાની કોશિશ કરો કે તમે તમારી જાતને કેવી રીતે મદદ કરી શકો. તમારો આ અભિગમ તમને ઝડપથી સાજા કરશે અને ભવિષ્યમાં ઉથલાની સંભાવનાઓથી બચાવશે.

ડીપ્રેશન’માં વ્યક્તિ પોતાની જાતને મદદરૂપ થઇ શકે તે માટેની વાતો આમ જોવા જશો તો ખુબ સરળ અને નાની લાગશે પરંતુ તેને પકડી રાખીને પોતાના મનની નકારાત્મક અવસ્થા સામે લડવું એ પ્રયત્ન અને સાતત્ય માંગી લે તેમ છે. માત્ર આ બાબતો એક જ બેઠકે વાંચી જવાથી પોતાની જાતને મદદ નહી થાય પરંતુ દરેક બાબત શાંતિથી વાંચો, જે તે મુદ્દા વિશે વિચારો, તમારા કિસ્સામાં એ મુદ્દો કેટલો અગત્યનો છે તે મૂલવો અને તેને અનુરૂપ તમારે તમારામાં જે ફેરફારો લાવવા પડે તે માટે માનસીક રીતે તૈયાર થાવ. તમે રાતોરાત આ પરિવર્તનો નહી લાવી શકો પરંતુ ધીરજપૂર્વકનો સાતત્યપૂર્ણ અભિગમ ચોક્કસ પરિણામો આપશે જ.

‘ડીપ્રેશન’ તમારા મનની નકારાત્મક અવસ્થા છે જે તમારી માનસિક શક્તિઓ, ઈચ્છાઓ અને મનોબળને નબળું પાડી દે છે . આ સંજોગોમાં તમને સારું લાગે તે માટે જરૂરી એવી બાબતોમાં મન પરોવવું પણ તમારા માટે અઘરું બની જતું હોય છે. સમજી શકાય એવું છે કે ‘ડીપ્રેશન’ સામે લડત આપવી એ સહેલી નથી પરંતુ સાથે સાથે એ પણ યાદ રાખવું કે આ લડત આપવી અશક્ય પણ નથી. માત્ર મન મક્કમ કરવાથી તે જતું નથી રહેવાનું પણ થોડું મનોબળ એકઠું કરીને તેની સામે પડવાથી તમે તમરી જાતને મદદ ચોક્કસ કરી શકો છો. તમને સારું લાગે તેવી પરિસ્થિતિ સર્જાતા થોડો સમય લાગે પરંતુ એ માટે તમારે રોજ-બરોજ પ્રયત્નશીલ રહેવું પડશે અને નાની નાની હકારત્માક્તાઓ ધ્યાનમાં રાખવી પડશે.

યાદ રાખો જ્યારે તમે હતાશા અનુભવતા હોવ અને તમે દ્રઢતાપૂર્વક એ હતાશાનો સામનો કરવા માનસિક રીતે તૈયાર થાવ ત્યારે ‘ડીપ્રેશન’ સામેનો તમારો જંગ જીતવાના પાયા નંખાઈ જાય છે ! તમારી આ માનસિક તૈયારી તમને ઝડપથી સાજા થવામાં મદદરૂપ થાય છે અને દવાઓ ઉપરનું તમારું અવલંબન ઘટાડે છે.

નાના પ્રયત્નોથી તમારી જાતને મદદ કરવાનું ચાલુ કરવાનું છે અને ધીમે ધીમે મક્કમતાપુર્વક આગળ વધતા જવાનું છે. તમારી જાતને મદદ કરવાના તમારા નાના નાના પ્રયત્નો સરવાળે તમને જલદી સાજા થવામાં મોટી સફળતા અપાવશે. ભલે ધીમે ધીમે આગળ વધો પણ રોજે રોજ તેની પાછળ લાગેલા રહો.

તમારી જાતને મદદ કરવા માટે સૌથી જરૂરી અને પહેલી બાબત એ છે કે તમે ‘ડીપ્રેશન’ને મનની નબળાઈ તરીકે નહી પરંતુ એક બીમારી તરીકે સ્વીકારો. મોટાભાગની વ્યક્તિઓ અને તેમના સગાઓ આ બીમારીને સ્વીકારતા અચકાય છે અને સરવાળે વધારે રીબાય છે. ડીપ્રેશન મનની નબળાઈ નથી પરંતુ મગજના રસાયણોના સ્તરમાં ઉભી થતી ગરબડને કારણે થતો એક જૈવિક રોગ છે. આ સમજ તમને ઝડપથી સાજા થવામાં ખુબ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. તમારી આ સ્વીકૃતિ તમારી જાતને મદદ કરવાનું પહેલું પગલું છે.

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના અંદાજ મુજબ સન ૨૦૩૦ સુધીમાં ‘ડીપ્રેશન’ માનવજાતને રીબાવતી બીમારીઓની યાદીમાં પ્રથમ સ્થાને હશે. આ સંસ્થાના સર્વેક્ષણ મુજબ આજે વિશ્વમાં લગભગ પાંત્રીસ કરોડથી પણ વધુ લોકો ‘ડીપ્રેશન’થી પીડાય છે. પરંતુ આ આંકડા હિમશીલાની ટોચ જેવા છે, વાસ્તવમાં ‘ડીપ્રેશન’થી પીડાનારા વ્યક્તિઓની સંખ્યા તો વાસ્તવમાં આ આંકડાઓ કરતાં અનેકગણી હશે કારણ કે મોટાભાગની વ્યક્તિઓ તો તેમની આ સ્થિતિ સ્વીકારતા જ નહી અને સ્વીકારે છે તો છુપાવતા હોય છે ! ટૂંકમાં, ડીપ્રેશનમાં પોતાની જાતને મદદ કરવાનું બીજું પગલું એ સમજ છે કે ‘તમે એકલા નથી કે જેને ડીપ્રેશન થયું હોય, દુનિયાના ખૂણે ખૂણે એવાં અસંખ્ય લોકો છે કે જેઓ હતાશાથી પીડાય છે અને તેની સામે જંગ ખેલે છે. આ વાસ્તવિકતા વ્યક્તિને ‘ડીપ્રેશન’ સામે ટક્કર ઝીલવા માટેનું એક નવું બળ આપે છે.

હતાશા દૂર કરવામા તમારી જાતને મદદ કરવા માટેની ત્રીજી અગત્યની સમજ એ છે કે તમારી સારવારમાં સૌથી અગત્યનો ભાગ તમે પોતે જ ભજવી શકો છો. તમારા કુટુંબીજનો, મિત્રો, સ્નેહીઓ કે તમારા ડોક્ટર તમને જેટલી મદદ કરી શકે છે તેના કરતાં ઘણી વધુ મદદ તમે તમારી જાતને કરી શકો છો. ડોક્ટર દવા કરશે, કાઉન્સેલિંગ કરશે અને બીજા ટેકો આપશે, હિંમત આપશે પણ બધો જ બદલાવ તો તમારે જાતે જ લાવવાનો છે તેવી સ્પષ્ટ સમજતમારા મનમાં હોવી જ જોઈએ.

ડિપ્રેશન એ મનની નકારાત્મક અવસ્થા છે, જેમાં વ્યક્તિનું મનોબળ નબળું પડતું હોય છે અને તેને અન્ય વ્યક્તિઓના સહારાની એક માનસિક જરૂરિયાત રહેતી હોય છે. તમારી સાથે સાચી લાગણીથી જોડાયેલા મિત્રો-સ્નેહીઓ તમને ખુબ જરૂરી એવો ટેકો ચોક્કસ આપી શકે છે અને તમને ઝડપથી સાજા થવામાં મદદરૂપ થઇ શકે છે. પરંતુ, આ તબક્કે એક બાબત બરાબર યાદ રાખવી પડે કે જે વ્યક્તિ તમારી લાગણીઓને સાચા અર્થમાં સમજી શકતી ના હોય અથવા જેને તમારી માનસિક અવસ્થા સાથે કોઈ લેવા દેવા ના હોય તેવી વ્યક્તિઓ સાથે ક્યારેય તમારી મનોવ્યથાની ચર્ચા ના કરો. આવી વ્યક્તિઓને માત્ર સલાહો આપવા સિવાય બીજો કોઈ રસ નથી હોતો અને એ સરવાળે તમારી હતાશામાં વધારો કરતી હોય છે. ડીપ્રેશનમાં તમારી જાતને મદદ કરવા હંમેશા યાદ રાખો કે સાચી વ્યક્તિ સાથે તમારી લાગણીઓ વહેંચવાથી તમે ઝડપથી સાજા થાવ છો અને ખોટી વ્યક્તિઓ મનઘડત સલાહ-સૂચનોથી તમારી તકલીફોમાં વધારો કરે છે.

ઘણાં લેભાગુઓ (ભુવાઓ, તાંત્રિકો, જ્યોતિષો, કાઉન્સેલરો વગેરે) વ્યક્તિની હતાશ મનોદશાનો પોતપોતાની રીતે લાભ ઉઠાવવામાં માહેર હોય છે. વ્યક્તિની નકારાત્મક અવસ્થાનો લાભ ઉઠાવીને પોતાનો ધંધો કરતાં હોય છે કારણ કે હતાશ વ્યક્તિ પોતાની હતાશા દૂર કરવા ગમે તેવી અંધશ્રદ્ધામા સહેલાઈથી દોરાઈ જતા હોય છે અને સરવાળે સરળતાથી છેતરાઈ જતા હોય છે. તમારા ડિપ્રેશનના ઈલાજ માટે માત્ર વિજ્ઞાનિક રીતે સિદ્ધ થયેલા ઉપચાર ઉપર જ વિશ્વાસ રાખો અને તમારી આ અવસ્થાનો ગેરલાભ ઉઠાવી શકે તેવા લેભાગુઓથી દૂર રહીને તમારી જાતને મદદ કરો.

વ્યક્તિઓની હાજરી અને ગેરહાજરી તમારા મૂડ ઉપર અસર કરતી હોય છે. હંમેશા તમારી આજુબાજુ કેવી વ્યક્તિઓ રહે છે તે બાબતનો પ્રભાવ તમારી મનોદશા ઉપર સતત પડતો રહેતો હોય છે. હકારાત્મક, આશાવાદી અને વાઈબ્રન્ટ વ્યક્તિઓ તમારો મૂડ પોઝીટીવ બનાવે છે માટે એવી વ્યક્તિઓના સંપર્કમાં વધુ રહેવાનો પ્રયત્ન કરો. આ વ્યક્તિઓની હાજરી, વાતો, જીવન પ્રત્યેનો હકારાત્મક અભિગમ તમારું મનોબળ વધારવામાં મદદરૂપ થાય છે. એથી ઉલટું, નકારાત્મક અને નિરાશાવાદી વ્યક્તિઓ તમારી હતાશ મનોદશા વધુ ઘેરી બનાવે છે. એમના સંપર્કમાં તમને વધુ હતાશા અનુભવાય છે અને તમને સારા થવામાં વધુ વાર લાગે છે. ડીપ્રેશનને દૂર કરવા માટે તમે સ્વ-મદદ કરવા માંગતા હોવ તો તમે કોની વચ્ચે રહો છો, કોની સાથે ઉઠો-બેસો છો એ બાબતનું સતત ધ્યાન રાખો. જ્યારે તમારા નજદીકના જ માણસો નકારાત્મક અને નિરાશાવાદી હોય ત્યારે તેમની સાથે સંભાળપૂર્વક વ્યવહાર કરો.

ઘણી વ્યક્તિઓના જીવનચરિત્રો તમને ડીપ્રેશન સામે લડવા માટે એક મનોબળ પૂરું પાડી શકે એમ હોય છે, તેમાં’ય ખાસ કરીને એવી વ્યક્તિઓ કે જે પોતે હતાશ મનોદશામાંથી અથવા અનેક મુશ્કેલીઓમાંથી પસાર થયા હોય. આ ઉપરાંત પ્રેરણાદાયક વાંચન-પ્રવચન વ્યક્તિને હતાશાની સામે લડવાનું બળ આપે છે. જો તમે તમારી જાતને મદદ કરવા માંગતા હોવ તો ફાલતું વ્યક્તિઓ દ્વારા અપાયેલી બોગસ સલાહો કરતાં સાચા અર્થમાં પ્રેરણા આપે તેવા વાંચનો કે પ્રવચનો વાંચવા-સાંભળવાનો આગ્રહ રાખો. યાદ રાખો સામાન્ય અવસ્થા કરતાં હતાશ અવસ્થામાં તમે તમારા મનને કેવા વિચારોનો ખોરાક આપો છો તે વધારે અગત્યનું છે.

હતાશ વ્યક્તિઓ પોતાની હતાશા માટે પોતાની જાતને, અન્ય કોઈ વ્યક્તિઓને કે પરિસ્થિતિઓને દોષ દેવાનું વલણ ધરાવતા હોય છે. ખરેખર આ વલણ વ્યક્તિની હતાશ મનોદશામાં સરવાળે વધારો કરે છે અને વ્યક્તિને વધુ નકારાત્મક બનાવે છે. યાદ રાખો દોષ દેવાની વૃત્તિ એ ભાગેડુવૃત્તિનો એક પ્રકાર છે, જે સરવાળે વ્યક્તિ માટે નુકસાનકર્તા છે. ડીપ્રેશનમાં તમારી જાતને મદદ કરવા દોષ દેવાની વૃત્તિથી દૂર રહીને તમારી હતાશાને સ્વીકારો અને તેની યોગ્ય સારવારની સાથે સાથે જાતે જ પ્રયત્ન કરવો પડે એ બાબત સ્પષ્ટતાપૂર્વક સ્વીકારી લો.


Posted by on December 29, 2017 in માનસ


Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,

Online cheating always collects emotional-toll, offline ☺️

‘We have never met each other, it’s only through net we have been in a relationship. How can you call this cheating?!’

I don’t think any partner would like to buy this argument, whether you cheat actually or virtually, betrayal is in real time. Online cheating always collects emotional-toll, offline ☺️


Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,