RSS

સ્વસ્થ શતાયુઓની સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા ‘બ્લુ ઝોન’ના અભ્યાસનું તારણ – લાંબા અને આરોગ્યપ્રદ જીવનનું રહસ્ય સાયકોલોજીકલ ઈમ્યુનીટીમાં છે!

21 Aug

‘છ મહિનામાં આના પાટલુન ઢીલા થઇ જશે’ મારા દાદાએ હીંચકે બેસતા મને કહ્યું. હું મારા દાદા સામે આશ્ચર્યથી જોઈ રહ્યો, મને થયું હમણાં થોડીક જ ક્ષણો પહેલા પોતાની કારકિર્દી સારી રીતે પુરી કરી શક્યાનો શ્રેય અને નિવૃત્તિની મીઠાઈ આપીને ગયેલ વડીલ હજી માંડ ઝાંપે પહોંચ્યા હશે, ત્યાં આવી ટિપ્પણી કરવા પાછળ શું આશય હોઈ શકે?! ત્યારે મારા દાદા જનરલ પ્રેક્ટિશનર હતા, એ એકાણુમાં વર્ષે ગુજરી ગયા ત્યાં સુધી મેડિકલ પ્રેક્ટિસમાં પરોવાયેલા હતા. અલબત્ત છેલ્લા વર્ષોમાં માત્ર ઘરેથી સલાહ આપતા પરંતુ વર્ષોથી એમની સાથે જોડાયેલા અનેક કુટુંબો એમને પૂછ્યા વગર પાણી પણ ના પીએ! તમે કહેશો કે એ જમાનામાં ગૂગલ નહતું’ને એટલે, બાકી અત્યારે લોકો ડોક્ટરને નહીં પણ ગૂગલને પૂછીને પાણી પીએ છે! પણ, હકીકત તો એ છે કે એ જમાનામાં ફેમિલી ડૉક્ટર, આજના સુપર સ્પેશિયાલિસ્ટ કરતા અનેકગણો વધુ માન-મરતબો ધરાવતા અને દરેક કુટુંબનો હિસ્સો ગણાતા.

‘દાદાજી, એવું કેમ?!’ મેં એમની સાથે હિંચકે બેસતા પૂછ્યું.  હું એ વખતે તાજો તાજો એમબીબીએસ થઈને ઇન્ટર્નશિપ કરતો હતો. સ્વાભાવિક રીતે જ મને દર્દીઓ વિશેની વાતો જાણવામાં રસ રહેતો.

‘માણસ જયારે નવરો થઇ જાયને ત્યારે ગળવા માંડે’

‘કામકાજથી નિવૃત થઇ જઈએ તો વજન વધે નહીં?!’ મેં એમને અધવચ્ચે જ પૂછી કાઢ્યું. 

‘કામકાજથી નિવૃત થયો છે, વિચારોથી નહીં! હવે તો વિચારવાનો વધુ સમય મળશે’ એમના આ જવાબનો ગુઢાર્થ મને લગભગ દસે’ક વર્ષ પછી સમજાયો, જયારે મેં અનેક નિવૃત વ્યક્તિઓને ઉચાટ અને હતાશાથી પીડાતા જોયા. અને જયારે દુનિયાના ‘બ્લુ ઝોન્સ’ વિષે વાંચ્યું ત્યારે તો આ જવાબ મારી ‘કોર બિલીફ’નો ભાગ બની ગયો.  આ ‘બ્લુ ઝોન્સ’ એટલે દુનિયાના એવા પ્રદેશો કે જ્યાં લોકો ખુબ લાબું અને આરોગ્યપ્રદ જીવન જીવે છે. આ એ પ્રદેશો છે જ્યાં લોકોની શતાયુ થવાની શક્યતા આપણા કરતા ત્રણ ગણી વધારે છે! 

મેં તમને આવા જ એક ‘બ્લુ ઝોન’ જાપાનના ઓકિનાવા ટાપુ અંગે ગૂગલ કરવાનું હોમવર્ક ગઈ વખતે આ કોલમમાં આપ્યું હતું. મને ખાતરી છે, તમે નહીં જ કર્યું હોય, માનવ મનનો સહજ સ્વભાવ છે – ‘જે કરવાનું કહ્યું હોય તે કરવા કરતા જે ના કરવાનું કહ્યું હોય તે કરવામાં વધુ રસ પડે’ –  કઈં વાંધો નહીં, યુનાઇટેડ નેશન્સે જેને દુનિયાનો સૌથી આરોગ્યપ્રદ વિસ્તાર જાહેર કર્યો છે તે ઓકિનાવા ટાપુની વાત આપણે અહીં કરીએ. જાપાનના આ ટાપુ પર નેવું ટકા લોકો સો કે તેથી વધુ વર્ષ જીવે છે અને તે પણ બીમાર થઈને નહીં એક્ટિવ રહીને! દુનિયાનું આ એક માત્ર સ્થળ છે જ્યાં સો વર્ષથી મોટી ઉંમરના લોકોનું પોતાનું મ્યુઝિક બેન્ડ છે. આ બેન્ડમાં જોડાવા ઓછામાં ઓછી ઉંમર એંશી વર્ષ હોવી જોઈએ! આ તો ખાલી એક ઉદાહરણ છે, આવી અનેક પ્રવૃતિઓમાં અહીંના વૃદ્ધો વ્યસ્ત છે! સ્વાભાવિક છે લાંબા આરોગ્યપ્રદ જીવનનું રહસ્ય જાણવા અહીં દુનિયાભરના સંશોધકોનો મેળો લાગેલો જ રહેવાનો. અસંખ્ય સંશોધકો અહીં તંબુ તાણીને પડ્યા-પાથર્યા રહે છે અને પોતપોતાના તારણો કાઢીને પુસ્તકો-રિસર્ચ પેપરો લખ્યે જાય છે! આ વિસ્તારના લોકો અને તેમની જીવનશૈલી ઉપર અઢળક સંશોધનો થયા છે, લાંબા – આરોગ્યપ્રદ જીવનનું રહસ્ય સમજવાના અનેક પ્રયત્નો થતા જ રહે છે. મોટાભાગના સંશોધકોએ નોંધ્યું છે કે તેમના સ્વસ્થ-આરોગ્યપ્રદ જીવનનું રહસ્ય તેમની માનસિક રોગપ્રતીકારકતા એટલે કે સાયકોલોજીકલ ઈમ્યુનીટીમાં છે. સંશોધકોના મતે તેમની આ સાયકોલોજીકલ ઇમ્યુનીટી તેમની જીવનશૈલીમાં આવતી બે પરંપરાઓને આભારી છે, ‘ઇકીગાઈ’ અને ‘મોઆઈ’! આ બે પરંપરા આગળની પેઢી તેની પાછળની પેઢીને નાનપણથી જ શીખવાડે છે અને તેથી જ તે વર્ષોથી ચાલી આવે છે. ‘ઇકીગાઈ’ એટલે ‘સવારે પથારીમાંથી ઉઠવાનું કારણ’ – ‘ધ્યેય’ નહીં પણ ‘હેતુ’ – પર્પઝ ઓફ લાઈફ! ક્યાંથી મળે આ ‘પર્પઝ ઓફ લાઈફ’?! તમારી ચાહત-જુસ્સો-પૅશન, તમારી આવડત-સ્કિલ-પ્રોફેશન, કુટુંબ-સમાજમાં તમારી ઉપયોગીતા અને રોજગાર-કમાણી-વૉકેશનમાંથી મળે જીવનનો હેતુ! આ ચાર બાબતો તમને ધબકતા રાખે છે, જીવવાનો એવો મજબૂત હેતુ આપે કે બીજું કઈં વિચારવાની ફુરસત જ તમારી પાસે ના છોડે, તે સંજોગોમાં તમારી માનસિક રોગપ્રતિકારક્તા મજબૂત ના થાય તો જ નવાઈ!

‘મોઆઈ’ એટલે એક પ્રકારનું સામાજિક માળખું જેમાં સૌએ એકબીજાને જુદા જુદા પ્રકારે મદદ કરવાની જેમાં આર્થિક, શારીરિક, ભાવનાત્મક(ઇમોશનલ) વગેરે બધા જ પ્રકારની મદદ આવી ગઈ. અહીંના બાળકોને તો નાનપણમાં બીજા બાળકો સાથે મુલાકાત જ પરસ્પરને સાથ આપવાના વચનથી જ કરાવાય છે અને સ્વાભાવિક છે કે જેમના જીવતરના પાયામાં આ વાત ચણાઈ જાય તે પ્રજા એકબીજાને મદદરૂપ થવાનો વાયદો જીવનભર નિભાવે!

હવે વિચારો આ પ્રજા સાચા અર્થમાં નિવૃત થાય?! તેમનામાં ‘દિવસો કાઢીએ છીએ’ એવી લાગણીઓ જન્મે?! સવારે ઉઠતા સાથે જેમની પાસે ઉઠવાનું કારણ હોય તેમનું મન કાર્યરત રહેવાનું અને સરવાળે તેમનું મન બીમાર પડવા સામે લડવાનું, બીમારીનો મક્કમતાથી સામનો કરવાનું. કોઈપણ બીમારી દરમ્યાન ભાવનાત્મક આધાર-ઇમોશનલ સપોર્ટ બીજી કોઈપણ સારવાર કરતા વધુ અસરકારક હોય છે, જે તે બીમારીની મુખ્ય દવાઓ કરતા પણ! – આ વાક્ય ફરી એકવાર વાંચી જાવ – જે લોકોને ભાવનાત્મક આધાર ઉપલબ્ધ હોય તે લોકોની સાયકોલોજીકલ ઇમ્યુનીટી મજબૂત હોય છે. મદદ હંમેશા અન્યોઅન્ય હોય છે, જો તમે ઇચ્છતા હોવ કે ઈમોશનલ સપોર્ટ થકી તમારી રોગપ્રતિકારકતા વધે તો સૌ પહેલા તમે બીજાને આધાર આપવાનું શરુ કરો. કો’કને ઉપયોગી થવાથી પણ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવાની ક્ષમતા વિકસતી હોય છે.

ફરી કહું છું, સાયકોલોજીકલ ઇમ્યુનીટી કદાચ તમને બીમાર પડતા રોકવામાં નિષ્ફળ જઈ શકે પરંતુ બીમારીમાંથી બેઠા કરવામાં નિષ્ફળ ભાગ્યે જ જશે. તમારી સાયકોલોજીકલ ઇમ્યુનીટીને મજબૂત કરતી બાબતો હજી બીજી ઘણી છે, ચર્ચા ચાલુ રાખીશું – સ્ટે કનેક્ટેડ…   

પૂર્ણવિરામ:

જીવન પુષ્કળ ગંભીર, ખતરનાક અને જીવલેણ ઘટનાઓથી ભરેલું છે પરંતુ રાહતની વાત એ છે કે એમાંની મોટાભાગની ઘટનાઓ માત્ર આપણા વિચારોમાં જ ઘટે છે!

 

Tags: , , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: