RSS

Monthly Archives: April 2020

વાયરસનો ચેપ તો લાગશે ત્યારે લાગશે પરંતુ ચિંતાઓનો ચેપ તો તરત લાગશે, માટે નકારાત્મકતાથી દૂર રહો.

લોકો ગજબના હોય છે! અને, આમ પણ વાત અમારા જેવા મનોચિકિત્સકો સિવાય કોણ વધારે સારી રીતે જાણતું હોય છે?! ગયા બુધવારે મેં કોલમમાં મારી સાથે બનેલા કિસ્સાઓ લખ્યાતા તે વાંચીને એક ભાઈનો ફોન આવ્યોસાહેબ ચિંતા ના કરશો, ઈશ્વરે જે ધાર્યું હશે તે થઈને રહેશે

મેં પૂછ્યુંતમે શેની ચિંતાની વાત કરો છો?!’

પેલા બેને તમારી ઉપર ઉધરસ ખાધીતી તેની વાત કરું છુંએમણે કહ્યું.

 મને થયું કે ભાઈને તો આખું કોળું શાકમાં ગયું છે. વાત જવાદારીપૂર્વક વર્તવાની હતી અને તેમણે કેન્દ્રને સમજવાને બદલે જુદો ખૂણો પકડી લીધો! આમ પણ ઈશ્વર ઉપર શ્રદ્ધા રાખવી જુદી બાબત છે અને એના પર જવાબદારી છોડી પોતે બેજવાબદારીપૂર્વક વર્તવું તો એક પ્રકારની ભાગેડુવૃત્તિ છે. મને થયું કે આખો લેખ વાંચીને ના સમજાયું તો હવે સમજ આપવી વ્યર્થ છે પરંતુ એમનો દ્રષ્ટિકોણ તો સાંભળીએ. મેં એમને  પૂછ્યુંમારી જગ્યાએ તમે હોવ તો તમને ચિંતા થાય?! તમને ના થાય તો કંઈ નહીં, તમારા ઘરનાને થાય?!!’

હું તો ચિંતા કરતો નથીએમનો કાટલાં છાપ જવાબ આવ્યો. આની સામે મારી હંમેશા દલીલ હોય છે કે ચિંતા કરે થતી હોય તો કોણ કરે?! પરંતુ હું ચૂપ રહ્યો અને એમણે આગળ ધપાવ્યુંમેં તમને જે કહ્યું તે અત્યારે બધાને કહેતો ફરું છું કે જે ઈશ્વરે ધાર્યું હશે તે થશે અને હું તો રોજ લાગતાવળગતાને મેસેજ કરતો રહુ છુંમને થયું કે તેમને કહું કે ભાઈ તમે એકની એક વાત બધાને વારંવાર કહેતા રહો છો બતાવે છે કે તે વાત તમે બીજાને નહીં તમારી પોતાની જાતને સમજાવી રહ્યા છો, અંદરથી તમે ચિંતિત છો અને બધાને કહેતા ફરીને વાસ્તવમાં તમારી જાતને સમજાવી રહ્યા છો. પોતાના ડરને કાબુમાં રાખવાની મનની એક પ્રકારની સ્વબચાવની પ્રક્રિયા છે

શું બોલવું કરતા ક્યાં બોલવું અને કોની સામે બોલવું વધારે અગત્યનું હોય છે. જે વ્યક્તિઓ સ્વબચાવની પ્રયુક્તિઓમાં અટવાયેલી હોય તેની સામે દલીલો કરવી વ્યર્થ હોય છે કારણ કે તે ધીમે ધીમે પોતાના મંતવ્યમાં જડતા પકડતી જતી હોય છે. ‘સરસ, ઈશ્વર પરનો તમારો ભરોસો મજબૂત કહેવાયએમ કહીને મેં વાત આટોપી લીધી!

કોલમમાં થોડા દિવસો પહેલા લખ્યું હતું કે વિચારો કર્યે થતા હોય તો નકામા, નબળા કે નકારાત્મક વિચારો કોણ કરે?! કોણ ચિંતા કરાવે એવા વિચારો કરે?! વિચારો તો આપમેળે આવતા હોય છે અને આપણે એની ઉપર સવાર થઇ જતા હોઈએ છીએ. હાલનો તો સમય એવો છે કે ચિંતાઓ ઘેરી વળે,પોતાની ચિંતા થાય, પોતાના કુટુંબીજનોની ચિંતા થાય, સંબંધીઓનીસમાજનીશહેરનીદેશનીવિશ્વની ચિંતાઓ થાય, નોકરીધંધાની ચિંતા થાય, આવકની ચિંતા થાય, શું થશે એની ચિંતા થાય વગેરે અપાર અને અગણિત ચિંતાઓ થાયજેવો જેનો સ્વભાવ અને પરિસ્થિતી, પ્રમાણે ચિંતાઓ તો થવાની જયારે જયારે પરિસ્થિતી સંદિગ્ધ, નવીન કે ભવિષ્ય ભાખી ના શકાય એવી હોય ત્યારે ચિંતાઓ પેદા થવાની . જે એમ કહે છે કે સમય દરમ્યાન તેમને કોઈ ચિંતા નથી થઇ રહી તો ક્યાંક તેમના મનની સ્વબચાવની યુક્તિ છે, ક્યાંક તેમની શાહમૃગવૃત્તિ છે અથવા ક્યાંક તો તેઓ વિચારવા માટે અસમર્થ છે! હા, ચિંતા થવી અને ચિંતા અનુભવવી બંને અલગ બાબતો છે. ચિંતા બધાને થાય છે પરંતુ દરેકને જુદા જુદા પ્રમાણમાં અનુભવાય છે. જે ગભરુ, ઉચાટિયા, ચિંતાગ્રસ્ત, વિષાદી, અસુરક્ષિત કે સંવેદનશીલ હોય છે તેને વધુ પ્રમાણમાં અનુભવાય. જયારે પોતાની જાતને સંતુલિત રાખવાની કળા જે લોકો વાંચન, અભ્યાસ, ધ્યાન કે સમજ દ્વારા કેળવી શક્યા છે તે ચિંતા સાથે અનુકૂલન સાધીને એને ઓછી અનુભવે છે. ઉપરાંત આજકાલ સાચીખોટી જાણકારીઓનો જે રાફડો ફાટ્યો છે તેનાથી તો ચિંતાઓ પેદા ના થાય તો નવાઈ!

મને એક ભાઈએ કહ્યું કે ચિંતાઓ ખાલી મનુષ્યોને થાય છે, પશુઓને નથી થતી. માણસોને ખોટી ચિંતાઓ કરવાની ટેવ હોય છે! મેં હસતા હસતા કહ્યું કે સારું છે પશુઓને ચિંતા નથી થતી, જે દિવસે એમને ચિંતાઓ થવા માંડશે તે દિવસથી માણસને પોતાના અસ્તિત્વ માટે સંઘર્ષ કરવો પડશે. કારણ કે, ચિંતાઓ આગોતરું વિચારવાની આડપેદાશ છે જેના દ્વારા આપણે અગાઉથી આયોજન પણ કરી શકીએ છીએ અને પ્રશ્નો ઉદ્ ભવતા  પહેલા ઉકેલી શકીએ છીએ. જે દિવસે પશુઓ આગોતરું આયોજન કરવા માંડશે તે દિવસથી તો તેમની અને મનુષ્યો વચ્ચે અસ્તિત્વ ટકાવવા માટેના જંગનો પ્રારંભ થશે! આપણે સાચાખોટા આગોતરા આયોજનો કરીને જે સૃષ્ટિ સાથે ચેડાં કર્યા છે તેનું કોરોના ફળ છે!! ચાલો તો આડવાત છે, મૂળ વાત તો છે કે જો આજની પરિસ્થિતિઓમાં ચિંતાઓ થતી હોય તો તે એક સામાન્ય બાબત છે. જે લોકો આગળનું વિચારી શકે છે તે દરેકને ચિંતાઓ થવાની કારણ કે ચિંતા એક પ્રકારનું આગોતરું વિચારવાની પ્રક્રિયા છે. ચિંતાઓ થકી તમે ભવિષ્યનું આયોજન કરો, સલામતી ઉભી કરો, પ્રશ્નો ઉભા થતા પહેલા તેનો ઉકેલ શોધવા કાર્યરત થાવ અથવા ઉકેલ શોધી કાઢો વગેરે ઇચ્છનીય છે. પરંતુ, ચિંતાઓને કારણે કશું રચનાત્મક કે ઉપયોગી કરવાની જગ્યાએ માત્ર ધ્યાન બીજે ભટકાવવા ટાઈમપાસ પ્રવૃત્તિઓ કરવા માંડો, તમારી રોજિંદી ક્રિયાઓ ખોરવાઈ જાય, ઊંઘ ઉડી જાય, તબિયત બગડવા માંડે કે માનસિક ક્રિયાઓ ઉપરનો કાબુ ગુમાવી બેસો તો તમારું જાત સાથેનું અને અન્ય (વ્યક્તિ, પરિસ્થિતિ કે પર્યાવરણ) સાથેનું સંતુલન ડગી જાય ત્યારે તમને બીમાર પડતા વાર નથી લાગતી.

વાયરસનો ચેપ તો લાગશે ત્યારે લાગશે પરંતુ ચિંતાઓનો ચેપ તો તરત લાગશે, માટે નકારાત્મકતાથી દૂર રહો. ચિંતા કરાવે તેવા મેસેજ ના વાંચો, ના ફોરવર્ડ કરો. રોગના આંકડાઓ, કિસ્સાઓ, મૃત્યુ દર વગેરેની ચર્ચાઓ ના કરો. વધુ પડતું જાણવાની કોશિશ ના કરો, માત્ર જરૂરી માહિતી રાખો. સોશિયલ મીડિયાનો સંયમપૂર્વક ઉપયોગ કરો. કસરત કરો. ધ્યાનનો મહાવરો કેળવો. યાદ રાખો તમે ઘરમાં રહો મહત્વનું છે તેના કરતા ઘરમાં રહીને શું કરો છો તે વધુ મહત્વનું છે. સામાન્ય ચિંતાઓ તો થાય અને થવાની પરંતુ એમાં નાજોઈતો વધારો થાય એવી તમામ પ્રવૃત્તિઓથી અને વ્યક્તિઓથી દૂર રહો. સમય વિકટ છે તેની ના નથી પરંતુ તમારું સંયમપૂર્વકનું વર્તન તમને અને તમારા લાગતાવળગતાને બચાવી શકશે તે બાબત બરાબર  ધ્યાનમાં રાખશો.સમસ્યાઓ તો આવશે અને જશે પરંતુ દરમ્યાન આવેલા વિચારોનું તમે કેવી રીતે સંચાલન કર્યું છે તેના ઉપર આવનારા ઘણા દિવસો સુધીની તમારી માનસિક સ્વસ્થતાનો આધાર છે!

પૂર્ણવિરામ: 

માણસના વિચારો માણસ કરતા ઘણું લાબું જીવતા હોય છે, માટે આ સૃષ્ટિમાં સારા વિચારો વહેવડાવાનો એક પણ મોકો માણસે ક્યારે’ય ના ચૂકવો જોઈએ ! 

#spreadpositivity

 

 

 

Tags: , , , , , , , , , ,

જાડી બુદ્ધિના બેજવાબદાર લોકોને કારણે દેશના એકસો ચાલીસ કરોડ લોકો ખતરામાં અને અર્થવ્યવસ્થા દેવાળું ફૂંકશે તે નફામાં!!

img_6335

હમણાં ક્લિનિકમાં એક બેને મારી ઉપર સીધી ઉધરસ ખાધી. ‘અરે બેન! હાથ તો આડો રાખો!! છેલ્લા બે મહિનાથી રેડિયોવાળા બોલી બોલીને અને છાપાવાળાઓ આખા પાનાની જાહેરાતો આપીને થાકી ગયા છે કે ઉધરસ ખાતી વખતે રૂમાલ કે આડો હાથ રાખો

કંઈ નહીં થાય, સાહેબ ચિંતા ના કરોહજી હું મારુ વાક્ય પૂરું કરું તે પહેલા અને મારી અકળામણની જરાય દરકાર કર્યા વગર, પોતાની છાતીએ બાંધેલું માદળિયું બતાવતા બેન બોલ્યા કપૂરલવિંગનું માદળિયું છે ને! કોરોનાફોરોનાના વાયરસ તો આજુબાજુ ફરકે તો પણ ઉડી જાય!! તમે પણ આજે ઘેર જઈને, ગળામાં પહેરી લે જો’ 

હવે આમને શું કહેવું?! કહેવાનો કંઈ અર્થ પણ ખરો?! હું તો સૅનેટાઇઝરથી હાથ ઘસતો રહી ગયો, બોલો!!

**********

આજે સવારે હું દૂધ લેવા, મારી આગળવાળા ભાઈથી લગભગ સાત ફૂટનું અંતર જાળવીને લાઈનમાં ઉભો હતો. ત્યાં મારી પાછળ એક જણ લગભગ મારા ખભા ઉપર ચઢવાનું બાકી હોય એમ આવીને ઉભો. એને કઇંપણ કહેવાને બદલે હું ત્યાંથી ખસીને પાછળ સલામત અંતરે ઉભો રહ્યો. ભાઈએ તો મારી હલચલની નોંધ પણ ના લીધી અને થોડીવાર પછી ગળું સાફ કરતા હોય તેમ ખોંખારો ખાઈને થૂંક્યા. હવે મારાથી ના રહેવાયું, મેં રીતસરની બૂમ જેવું પાડ્યું ભાઈ શું કરો છો?! ગમે ત્યાં આવી રીતે થૂંકાય?! રોગચાળો ચાલે છે એની કંઈ ખબર છે?! અને આમ પણ જાહેરમાં થૂંકવું ગુનો છે તેની ખબર છે?’

ભાઈ મારી તરફ ફર્યા અને જાણે કશું બન્યું ના હોય તેમ મને કહ્યુંતમે માનો છો એવું થૂંક નથી, ચોખ્ખું થૂંક છે, હું મસાલા ખાતો નથી કે મને શરદીઉધરસ નથી, તો સવારે મને બેચાર વાર ગળું સાફ કરવાની ટેવ છે

હવે વિચારો, આવા બેજવાબદાર બુદ્ધિના બળદીયાઓને શું કહેવું?! તમે સમસમીને રહી જાવ કે માથું કુટો, બીપી તમારું વધવાનું બાકી આવા લોકો રસ્તાના દરેક ખૂણે કદાચ રખડતા હશે!

************ 

ચાલો આજની એક બીજી ઘટના કહું. હું સવારે ઇમર્જન્સી જોવા હોસ્પિટલ જતો હતો ત્યારે મને પોલીસે રોક્યો. હું મારુ કાર્ડ બતાવતો હતો ત્યારે બાજુના એક પોલીસ અને છોકરી વચ્ચેની વાતચીત મારા કાન પર પડી. પેલી છોકરી પોલીસને ધમકી આપતી હતી કે મારે પર્સનલ કારણથી જવું પડે એવું છે, જો તમે મને નહીં જવા દો અને હું મારી જાતને કંઈ કરી બેસીશ તો જવાબદારી તમારી રહેશે! હું તો પાછો નીકળી ગયો પણ છોકરી ત્યાં માથાકૂટ કરતી રહી!

************

હું તો હંમેશા કહેતો આવ્યો છું કે આપણે નાગરિક તરીકે એકદમ બેજવાબદાર પ્રજા છીએ. આપણા લીધે બીજાને શું તકલીફ પડશે એવું સ્વપ્નમાં પણ વિચારવાની આપણને આદત નથી. મારી સાથે બનેલી ત્રણે ઘટનાઓ તેનું તાજું ઉદાહરણ છે. બાકી ઘટનાઓ તો તમે સમાચારોમાં વાંચતા અને જોતા રહો છો. રોજે રોજ ટોળાઓના ફોટા અને કોરોના ફેલાતો રોકવાના પગલાંઓનો સરેઆમ ભંગ કરતા લોકોથી સમાચાર માધ્યમો ઉભરાતા રહે છે. તદ્દન બેજવાબદારીપૂર્વક વર્તતા લોકોને કારણે સાત દિવસનું લોકડાઉન એકવીસ દિવસનું કરવું પડ્યું અને હવે કદાચ એને પણ આગળ લંબાવવું પડે તો નવાઈ નહીં. અહીં તો હાથના કર્યા હૈયે નહીં, દેશને વાગ્યા છે!

પ્રજાને એમની બેજવાબદારી કેટલી ભારે પડી હવે ખબર પડશે. લોકડાઉનનું પહેલું અઠવાડિયું તો મજાકમજાકમાં નીકળી ગયું. નાનામોટા બધાને જીવનની ઘરેડમાંથી એક બ્રેક જોઈતો હતો, જે કદાચ મળતો નહતો કે લેવાની હિંમત નહતી ચાલતી! અઠવાડિયામાં બ્રેક મળી ગયો. લોકોએ આરામ કર્યો, બેક ટુ બેક ફિલ્મોસિરિયલો જોઈ લીધી, મનેકમને ઘરકામ કર્યું, મોબાઈલ ઉપર લટકી રહ્યા વગેરે. પણ, હવે ધીમે ધીમે બધી બાબતોનો કંટાળો શરુ થવા માંડશે કારણ કે મગજ તો એકની એક પ્રવૃત્તિઓથી મોડુંવહેલું કંટાળી જતું હોય છે. અને, અહીં તો માત્ર એકની એક પ્રવૃત્તિ નથી, એકનું એક વાતાવરણ અને એકના એક માણસો પણ છે. ઉપરાંત હવે ધંધા, કમાણી, નોકરીની બઢતીસલામતી, અનાજપાણી વગેરેની ચિંતા જેમ દિવસો જશે તેમ મોટી થતી જશે. આવું બધું વિચારીને જવાબદારીપૂર્વક વર્તવાની વાત માય ફૂટ, અહીં તો ગરમી વધશે ત્યારે કોરોનાના બાર વાગી જશે એવું માનીને આખો દેશ આંખો મીંચીને બેઠો હોય એવું વાતાવરણ છે. ઈશ્વર આપણી મનોકામના પુરી કરે, બાકી તો આપણે એમ પણ એના ભરોસે છીએ ને?!

મોબાઈલને પોતાની બુદ્ધિ વેચીને બેઠેલાઓનો એક વર્ગ તો ફાલતુ ફોરવર્ડ કરવામાં વ્યસ્ત છે, એમને મન તો સમાજ સેવા છે. સતત નકારાત્મક, ચિંતાઉચાટ કરાવે, મનમાં આક્રોશઆઘાત જન્માવે તેવા મેસેજો જાણેઅજાણે ફોરવર્ડ કરતા રહેવાની પ્રવૃત્તિ સરવાળે લોકમાનસને કેટલું હતાશ અને નકારાત્મક કરશે તો આવનારો સમય કહેશે. કેટલાક વળી આખો દાડો મોટિવેશનનો ઓવરડોઝ લઈને પડ્યા રહે છે અને વચ્ચે વચ્ચે બીજાને પણ પીવડાવતા રહે છે. એમાંથી કેટલા પોતાનું જીવન પરિવર્તિત કરી શકશે તે રામ જાણે! જે રીતે સોશિયલ મીડિયા અને યુટ્યુબ ઉપર મોટિવેશનલ સ્પીકરોનો રાફડો ફાટ્યો છે જોતા તો એવું લાગે છે કે એકાદ દસકા પછી મોટિવેશન લેનારા કરતા આપનારાઓની સંખ્યા વધી જાય તો નવાઈ નહીં  🙂

ઈશ્વરકૃપાથી મળેલી બુદ્ધિનો સદુપયોગ કરવા માંગતા હોવ તો કદાચ એના માટે ઉત્તમ સમય છે, એનો ઉપયોગ કરો અને ના કરવાના કામોથી દૂર રહો. માત્ર તમારા માટે નહીં દેશ અને તમારા જેવા દેશના કરોડો નાગરિકો માટે ઘરમાં રહો. લોકડાઉનના નિયમોનું કડક પાલન કરોપોતાના જીવના જોખમે તમારી રોજિંદી જરૂરિયાતો ટકી રહે તે માટે કામ કરતા રહેતા કર્મચારીઓ પ્રત્યે આદરભાવ રાખો. ડોક્ટરો અને આરોગ્યક્ષેત્રના કર્મચારીઓ સાથે દુર્વ્યવહાર કરતા પહેલા એટલું જરૂર વિચારજો કે હાલના સંજોગોમાં વ્યક્તિઓ છે જે તમારી કે તમારા સગાવ્હાલાની અને યમરાજની વચ્ચે દીવાલ બનાવીને ઉભા છે. ,બાકી, જો તમે જાડી બુદ્ધિના હશો તો સાવ સીધી બાબતો પણ તમને નહીં સમજાય, ઈશ્વર તમારાથી માનવજાતને બચાવે

પૂર્ણવિરામ: હાલના સમયમાં વ્યક્તિ ઘરે રહે એ મહત્વનું છે, પરંતુ તે ઘરે રહીને શું કરે છે એ વધુ મહત્વનું છે!

 

 

 

Tags: , , , , , , , , ,