RSS

આપણા દરેકની અંદર એક ટીકાકાર બેઠેલો છે જે આપણી નિષ્ફળતાઓ અને નબળાઈઓ ઉપર હાઈલાઈટર ઘસતો રહે છે!

22 May

એને જુડો શીખવું હતું, પોતાનો ડાબો હાથ એક અકસ્માતમાં ગુમાવ્યા પછી પણ એના મગજમાં જીદ હતી કે એને જુડો શીખવું છે! વાત જાપાનના એક દસ વર્ષના છોકરાની છે. એની મમતના જવાબમાં એનો ભેટો એક વૃદ્ધ જુડો માસ્ટર સાથે થઇ ગયો. અભ્યાસ શરુ થયો અને છોકરો એની કુશળતા બતાવવા માંડ્યો. પરંતુ, એક વાત એને અકળાવી રહી હતી કે માસ વીતી ગયા હોવા છતાં માસ્ટરે એને માત્ર એક દાવ શીખવાડ્યો હતો.

માસ્ટરઅંતે એની ધીરજ ખૂટીતમને નથી લાગતું કે મારે બીજા દાવ પણ શીખવા જોઈએ?!’

તને માત્ર એક દાવ આવડે છે વાત સાચી, પણ જો તું એમાં નિપુણતા મેળવી લઈશ તો તારે બીજા કોઈ દાવ જાણવાની જરૂર નહિ રહેમાસ્ટરે ચહેરા ઉપર મંદ હાસ્ય વેરતા કહ્યું. માસ્ટરની યોજના છોકરાના મગજમાં ઉતરી નહિ પરંતુ તેમની કેળવણીમાં અડગ વિશ્વાસ હતો અને એણે પોતાનો અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો.

થોડા મહિનાઓ પછી માસ્ટર એને પહેલી ટુર્નામેન્ટ રમવા લઇ ગયા. છોકરો એની પહેલી બે મેચ આસાનીથી જીતી ગયો. એને પોતાને પણ આસાન જીતથી આશ્ચર્ય થયું. ત્રીજી મેચ થોડી મુશ્કેલ હતી પરંતુ સરવાળે એના પ્રતિસ્પર્ધીએ ધીરજ ગુમાવી અને એણે પોતે શીખેલા એક પ્રકારના દાવથી તેને હરાવી દીધો! હવે ફાઇનલમાં પહોંચી ગયો હતો, વખતે એનો હરીફ વધુ મજબૂત અને ચાલાક હતો. છોકરો એક દાવ જાણતો હતો અને હરીફ એને તે અજમાવવાનો મોકો આપતો નહતો. એક પ્રકારના દાવના મહાવરાને કારણે છોકરાની ધીરજ ખૂટે એવી નહતી, ત્યાં એના હરીફે ધીરજ ગુમાવી, શરત ચૂક થઇ કે તરત એણે પોતાનો દાવ અજમાવ્યો જેને ખાળવામાં (ડિફેન્ડ કરવામાં) નિષ્ફળ ગયો અને છોકરો ટુર્નામેન્ટ જીતી ગયો!!

માસ્ટર, હું માત્ર એક દાવથી આખી ટુર્નામેન્ટ કેવી રીતે જીતી ગયો?!’ હજી પોતાની જીતનું આશ્ચર્ય છોકરાને ઘેરીને બેઠું હતું.

તેના બે કારણ છેમાસ્ટરે મલકાતાં કહ્યુંપહેલું, તે જેમાં સતત મહાવરાથી નિપુણતા મેળવી છે તે જુડોના કઠિનમાં કઠિન દાવો પૈકી એક છે અને બીજું, વધુ મહત્વનું, તારા દાવનું મારણ કરવા (ડિફેન્ડ કરવા) તારા હરીફે તારો ડાબો હાથ પકડવો પડે, જે તે અકસ્માતમાં ક્યારનો ગુમાવી દીધો છે!’

છોકરાની સૌથી મોટી નબળાઈ એની રમતમાં સૌથી મોટી તાકાત બની ગઈ અને તે નબળાઈએ એને ચેમ્પિયન બનાવી દીધો!

************

નાનકડી બોધકથામાં સંતાનના ઉછેર સાથે સંકળાયેલું એક મોટુંમસ સત્ય છુપાયેલું છે. મોટા ભાગના માતાપિતાઓ સંતાનમાં નાની નાની ખામીઓ શોધતા રહેતા હોય છે અને તેમની અણઆવડત ઉપર ટિપ્પણીઓ કરતા રહેતા હોય છે. માબાપો સતત સંતાનને મઠારવામાં અને માટે જરૂરી સલાહસૂચનોનો ધોધ વરસાવતા રહેવામાં વ્યસ્ત હોય છે. જયારે બીજા છેડે એવા પણ માતાપિતાઓ છે કે જે તેમના સંતાનોની નાની નાની સિદ્ધિઓને મોટી બનાવીને રજુ કરતા રહેતા હોય છે, બિનજરૂરી વખાણ કરતા ફરતા હોય છે અને તેમની દરેક નાની ઉપલબ્ધિઓને માટે તેમને બિરદાવતા રહેતા હોય છે! બંને અભિગમ સંતાનનો યોગ્ય ઉછેર કરવામાં નિષ્ફળતા અપાવનારા છે. તમારા સંતાનની આવડત અને નબળાઈ, બંનેને તેના સાચા સ્વરૂપમાં ઓળખતા તમને આવડવું જોઈએ અને ના આવડે તો શીખવું જોઈએ. જયારે બંને વાતોથી તમે બરાબર વાકેફ હોવ ત્યારે તેની નબળાઈને તમે તેની તાકાતમાં બદલી શકો છો. પરંતુ, આપણી કમનસીબી છે કે અન્ય બાળકો અને તેમની ઉપલબ્ધિઓ સાથે સરખામણીના આધારે આપણે સંતાનની આવડત અને નબળાઈઓને મૂલવતાં હોઈએ છીએ. દરેક બાળક જુદી જુદી બાબતોમાં નિપુણ હોઈ શકે અને તેમની સ્ટ્રેન્થવીકનેસ અલગ અલગ હોઈ શકે તેવી વાત સૈદ્ધાંતિક રીતે જેટલી સહજતાથી માબાપ સ્વીકારે છે તેટલી સહજતાથી વ્યવહારમાં અપનાવતા નથી! વાસ્તવમાં તો બાબતોને માપદંડ ગણીને તે પોતાના સંતાન સાથે વ્યવહાર કરતા હોય છે. તબક્કે ઘણા દલીલ કરતા હોય છે કે સરખામણી ના કરીએ તો બાળક પ્રોત્સાહિત કેવી રીતે થાય?! તેનામાં સફળ થવાની ચાનક કે તંદુરસ્ત સ્પર્ધાત્મકતા કેવી રીતે જગાવવી?! સફળતાની ભૂખ જગાવવા તેને પ્રેરણા આપવાની, ઉદાહરણ ઉભું કરવાની કે નબળાઈઓને તાકાતમાં ફેરવવાની જરૂર હોય છે. પ્રકારનું વાતાવરણ એને મળશે તો જ્યાં જરૂર હશે ત્યાં અન્ય સાથે સરખામણી તે પોતાની જાતે કરી લેશે અને સ્પર્ધામકતા આપમેળે પેદા થશે. આવા બાળકો સેલ્ફમોટીવેટેડ હોય છે, આપમેળે પ્રોત્સાહિત થતા હોય છે. તેમને બહારથી ધક્કો મારવાની જરૂર નથી રહેતી, તે પોતાના અંદરની માનસિક તાકાતથી આગળ વધતા હોય છે. તમારે માત્ર વાતાવરણ પૂરું પાડવાનું છે અને તેની નબળાઈઓને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય માર્ગદર્શન પૂરું પાડવાનું છે. દરેક માબાપ માર્ગદર્શન આપી શકવાની ક્ષમતા ધરાવતા હોય તે જરૂરી નથી, સંજોગોમાં ક્યાંથી અને કોની પાસેથી માર્ગદર્શન મેળવવું તે નક્કી કરવું મહત્વનું બની જાય છે.

આપણા દરેકની અંદર એક ટીકાકાર (ઇન્ટર્નલ ક્રિટીક) બેઠેલો છે જે આપણી નિષ્ફળતાઓ અને નબળાઈઓ ઉપર હાઈલાઈટર ઘસતો રહે છે! ટીકાકારને આપણી સફળતા કે ઉપલબ્ધિઓ સાથે બહુ લેવાદેવા નથી કારણ કે તેનું કામ માત્ર નિષ્ફળતાઓ અને નબળાઈઓને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાની જાતનું નકારાત્મક મૂલ્યાંકન કરતા રહેવાનું છે. ટીકાકારને પેદા કરવાનું અને મજબૂત કરવાનું કામ જાણતાઅજાણતા માતાપિતાઓ, શિક્ષકો, કુટુંબીઓ કે સમાજ કરતો હોય છે. જયારે લોકો બાળકોના ઉછેર દરમ્યાન તેમની ક્ષમતાઓ બહાર લાવવાને બદલે નબળાઈઓને ટાર્ગેટ કરીને સતત ટીકાટિપ્પણીઓ કે સલાહસૂચનો આપતા રહેતા હોય છે ત્યારે બાળકની અંદરનો ઇન્ટર્નલ ક્રિટીક મજબૂત થતો જતો હોય છે. ટીકાકારને કારણે કિશોરો અન્યનાજજમેન્ટલ એટિટ્યૂડથી ભડકી જતા હોય છે. કારણ કે, જયારે કોઈપણ વ્યક્તિ તેમને કોઈ બાબતે જજ કરે છે ત્યારે તેમની અંદરનો ટીકાકાર વધુ મજબૂત થાય છે અને સરવાળેસેલ્ફડાઉટઉભો કરે છે. સરવાળે, બધું ક્યાંક તો એમને તેમની ક્ષમતા મુજબ આગળ વધતા રોકે છે અને ક્યાંક સફળતાનો સાચો સ્વાદ માણતા!

સો વાતની એક વાત, બાળકોને તેની નબળાઈઓ માટે ઠપકારતા રહેવાને બદલે તેમની ક્ષમતાઓ ઉપર ધ્યાન રાખીને તેમની નબળાઈઓનો રચનાત્મક ઉપયોગ કરતા શીખવું પડશે. શક્ય છે અભિગમ તેમની માનસિક નબળાઈઓ દૂર કરી શકે અને શારીરિક નબળાઈઓની મર્યાદાથી પાર લઇ જઈ શકે!

પૂર્ણવિરામ:

તમારી નબળાઈઓને સાચી માત્રામાં જાણવી, સ્વીકારવી અને તેનો તમારી તરફેણમાં ઉપયોગ કરવો એ એક કળા છે, તેમાં નિપુણતા મેળવવા સૌથી પહેલા તમારી અંદરના ટીકાકારને અવગણતા શીખવું પડે છે.

 

IMG_4950.jpg

TMV1

 

Tags: , , , , , , , ,

One response to “આપણા દરેકની અંદર એક ટીકાકાર બેઠેલો છે જે આપણી નિષ્ફળતાઓ અને નબળાઈઓ ઉપર હાઈલાઈટર ઘસતો રહે છે!

  1. Brijesh B. Mehta

    June 8, 2019 at 10:13 pm

    Reblogged this on Revolution.

     

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: