RSS

My Inputs in Navgujarat Samay for World Mental Health Day… માનસિક તણાવ અને ડિપ્રેશન એ ગ્લોબલ ક્રાઈસિસ બની રહ્યાં છે

10 Oct

માનસિક તણાવ અને ડિપ્રેશન એ ગ્લોબલ ક્રાઈસિસ બની રહ્યાં છે

આ આધુનિક યુગમાં ભૌતિક સુખસુવિધાઓ વધી છે, આનંદપ્રમોદ આપતાં સાધનો વધ્યા છે, ટેક્નોલોજી અને મેડિકલ ક્ષેત્રે થયેલા વિકાસના કારણે મનુષ્યની સરેરાશ આયુષ્યમર્યાદામાં વધારો થયો છે – આ બધું જોતાં મનુષ્યના સુખ અને શાંતિમાં પણ વધારો થવો જોઈએ. પરંતુ બન્યું છે તેથી ઊધું. મનુષ્યના સુખશાંતિમાં સતત ઘટાડો થઇ રહ્યો છે, જેની સીધી અસર માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પડી રહી છે.

વર્લ્ડ ફેડરેશન ઓફ મેન્ટલ હેલ્થના જણાવ્યા અનુસાર આજે ચારમાંથી એક પુખ્ત વયની વ્યક્તિને અને દસ બાળકોમાંથી એકને જીવનમાં ગમે તે સમયે માનસિક સમસ્યા ઉદભવી શકે છે. ચિંતાની વાત એ છે કે જેટલું મહત્ત્વ શારીરિક સ્વાસ્થ્યને અપાઈ રહ્યું છે તેટલું મહત્ત્વ માનસિક સ્વાસ્થ્યને અપાતું નથી. માનસિક સ્વાસ્થ્યની અગત્યતા અને તેની સારવારની તાકીદ પ્રત્યે લોકોને જાગૃત કરવા છેલ્લા એક દસકાથી વર્લ્ડ ફેડરેશન ઓફ મેન્ટલ હેલ્થ દ્વારા ૧૦ ઓક્ટોબરનો દિવસ ‘વર્લ્ડ મેન્ટલ હેલ્થ ડે’ તરીકે ઉજવાય છે. માનસિક સ્વાસ્થ્યનો બહુ મોટો આધાર જીવનશૈલી પર રહેલો છે. આજના ઝડપી અને સ્પર્ધાત્મક યુગમાં જીવનને સંતુલિત રાખવું એ પડકારરૂપ બની ગયું છે અને તેથી જ છેલ્લા થોડાં વર્ષોથી લોકોના જીવનનું સંતુલન ખોરવાતું જાય છે, જે છેવટે માનસિક તણાવ, ડિપ્રેશન, એંગ્ઝાઈટી જેવી માનસિક સમસ્યાઓમાં પરિણમે છે.

માનસિક સ્વાસ્થ્ય જોખમાવાનાં કારણો જણાવતાં જાણીતા મનોચિકિત્સક ડો. હંસલ ભચેચ જણાવે છે, ‘આજે સમયનો પ્રશ્ન બહુ મોટો બની ગયો છે. જીવનમાં ડિસ્ટ્રેક્શન્સ વધતા ગયા પણ સમય તો એટલો જ રહ્યો. આજે સામાન્ય લોકોના જીવનનો પણ સરેરાશ એક કલાક સોશિયલ મીડિયામાં જતો રહે છે. યુવા પેઢીનો તો તેથી પણ વધુ. પરિણામે સમયની તાણ વર્તાય છે, જે માનસિક તણાવ પ્રેરે છે. સમય ઓછો મળતાં લોકો મલ્ટિટાસ્કિંગ કરતાં થયાં છે, પણ આપણું મગજ એ રીતે વાયર્ડ નથી. તે એક સમયે એક જ વસ્તુ પર કેન્દ્રિત થવા સર્જાયેલું છે. એટલે તણાવ વધે છે. વળી આજે આંતર માનવીય સંબંધોની ઉષ્મા અને તાકાત ઘટવા લાગી છે. મિત્રો, કુટુંબ, સમાજ સાથેના સંબંધો એક બફર તરીકે કામ કરે છે, એ બફર હવે પાતળું થતું જાય છે. માહિતીનો ઝિંકાઈ રહેલો બોજ પણ મગજને થકવી નાંખે છે અને તણાવ જન્માવે છે. તણાવ વધવાને કારણે સાઈકોસોમેટિક રોગોમાં જબરજસ્ત વધારો છેલ્લા એક દાયકામાં નોંધાયો છે. સ્ટ્રેસ, ડિપ્રેશન અને એંગ્ઝાઈટીને કારણે આજકાલ નાની ઉંમરે હાર્ટ એટેક, મોતિયો, ડાયાબિટીસ જેવા રોગોના ભોગ લોકો બનવા લાગ્યા છે, જે હકીકતમાં મોટી ઉંમરે થતા રોગો છે. આમ માનસિક અસ્વસ્થતાની ખૂબ ઊંડી અને સીધી અસર શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર પડી રહી છે જે ખૂબ ચિંતાજનક છે. નવી પેઢીએ એ સમજવું પડશે કે સ્વાસ્થ્ય માટે ફક્ત પોષક આહાર કે કસરત પૂરતાં નથી, બલકે સ્વસ્થ મન એ સૌથી અગત્યની બાબત છે.’

આજે પણ માનસિક બીમારીને એક સ્ટિગ્મા તરીકે જોવામાં આવે છે. ‘હું ડિપ્રેશન કે અસલામતી અનુભવું છું’ એવું વ્યક્તિ જાહેરમાં કહેતાં ખચકાય છે, એટલું જ નહીં, આવી વ્યક્તિઓને સમાજ તરફથી ના તો જરૂરી નૈતિક ટેકો સાંપડે છે, ના તો તેની યોગ્ય સારવાર. ફક્ત આપણા દેશમાં જ નહીં, પણ પશ્ચિમના દેશોમાં પણ માનસિક અને વાર્તનિક સમસ્યાને હિણપતભરી નજરે જોવામાં આવે છે. એટલે જ આ વર્ષની થીમ છે, ‘ડિગ્નીટી ઇન મેન્ટલ હેલ્થ.’ માનસિક સમસ્યાના દર્દીઓનું આત્મગૌરવ જળવાય તે ખૂબ અગત્યની બાબત છે. તો જ તેની સારવાર પ્રત્યે વ્યક્તિ અને તેના કુટુંબીજનો ખુલ્લાં થશે. સ્ટ્રેસ, ડિપ્રેશન જેવી હળવી માનસિક સમસ્યાઓથી લઈને સ્કિઝોફ્રેનિયા, બાયપોલર મૂડ ડિસઓર્ડર, પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર જેવા ગંભીર મનોવિકારોની સત્વરે અને પ્રોપર ટ્રીટમેન્ટ કરાવવી ખૂબ જરૂરી છે.

‘પ્રિવેન્શન ઈઝ બેટર ધેન ક્યોર’ એ મુજબ માનસિક સ્વાસ્થ્યમાં ગરબડ ના થાય તે માટે મનોચિકિત્સક ડો. હંસલ ભચેચે કેટલાંક અગમચેતીનાં પગલાં નીચે મુજબ સૂચવ્યા છે.

> જીવનમાં પ્રાથમિકતા નક્કી કરો. લોકો ભલે ગમે તે કહે પણ મારે તો જીવનમાં આ જ કરવું છે એમ તમારું ચોક્કસ લક્ષ્ય નક્કી કરીને જીવો.

> પ્રોફેશનલ અને પર્સનલ લાઈફમાં બેલેન્સ જાળવવાનો પ્રયત્ન કરો.

> વર્ચ્યુઅલ સંબંધો કરતાં એકચ્યુઅલ સંબંધો વિકસાવો. મોબાઈલ ફોનથી ટેક્સ્ટ મેસેજ કરવાનો બદલે ફોનથી વાત કરો, કારણ કે તેમાં લાગણીઓ સ્પર્શ છે.

> જાત સાથે કનેક્ટ થવા માટે દિવસમાં નિશ્ચિતપણે અમુક સમય ફાળવો. એ સમય દરમિયાન પ્રાણાયામ કે ધ્યાન કરો, મ્યુઝિક સાંભળો, ડાયરી લખો – એવી કોઈ પણ પ્રવૃત્તિ કરો જે તમને તમારા ‘સ્વ’ સાથે કનેક્ટ કરે.

> પ્રકૃ્તિ સાથે થોડો સમય વીતાવો.

Mental Health Day 2015

thumb_IMG_7464_1024

happyminds_logo1

 
1 Comment

Posted by on October 10, 2015 in Interviews

 

Tags: , , , , , , , , , , ,

One response to “My Inputs in Navgujarat Samay for World Mental Health Day… માનસિક તણાવ અને ડિપ્રેશન એ ગ્લોબલ ક્રાઈસિસ બની રહ્યાં છે

  1. sanjay shah

    October 10, 2015 at 10:57 pm

    True

     

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s