RSS

Monthly Archives: April 2015

મિસવર્લ્ડને પણ પાર્ટીમાં જતા પહેલા પતિની ઈચ્છા વિરુદ્ધના કપડા પહેરવા માટે ગાડીમાં માર પડતો હોય ત્યાં ‘માય ચોઈસ’ની વાત ધંધાકીય ગતકડાંથી વિશેષ શું હોય?!

Tari ane mari vaat

‘સ્ત્રીઓ મહિલા સશક્તિકરણની ખાલીખમ વાતો નહીં પણ એક સન્માનપૂર્વક નજર માટે તરસે છે – સર, ગત સપ્તાહે તમે તમારી કોલમમાં કરેલી આ વાત મને ખુબ સ્પર્શી ગઈ અને તેથી જ મને મારી વાત તમારી સાથે શેર કરવાની હિંમત આવી છે’ વિદેશથી એક મહિલા તબીબે કરેલા ઇ-મેઇલની શરૂઆતના આ શબ્દો છે. છેલ્લા પંદર વર્ષથી ત્યાં સ્થાયી થયેલ આ બેનના પતિ પણ તબીબ છે. જે હોસ્પીટલમાં કામ કરે છે ત્યાં બંનેની સારી નામના છે. આદર્શ ગણાતા આ યુગલમાં પતિ કરતા પત્નીની ટેક-હોમ સેલેરી વધારે છે. ચાલો આટલા બેકગ્રાઉન્ડ પછી સીધા મેઇલમાં શેર કરેલી વાત ઉપર આવીએ. ‘લગભગ છેલ્લા બાર વર્ષથી હું ઘરેલું હિંસાની વચ્ચે જીવું છું. અવાર-નવાર, વાંક હોય કે ના હોય પતિનો માર ખાતી રહી છું. ક્યારેક એકાદ બે લાફા તો ક્યારેક ગડદા-પાટુંનો ઢોર માર. આ સિવાય ગમે તેવી ભાષા, મારા માટે એકદમ નિમ્ન કક્ષાના શબ્દ પ્રયોગો, હું કમાતી હોવા છતાં દરેક નાની જરૂરિયાતો માટે માંગવી પડતી ભીખ અને કેટકેટલું – લખતા’ય શરમ આવે છે, સંકોચ થાય છે. પાછું સાવ એવું’ય નથી, આમ પાછો કેર પણ એટલી જ કરે. ક્યારેક માફી પણ માંગે અને ફરી નહીં થાય એવું પણ કહે, પરંતુ ક્યારે હવામાન પલટાઈ જાય તે કહેવાય નહીં. મેં ક્યારે’ય આ વિષે કોઈને વાત નહતી કરી. શરુ શરૂમાં તો મને એવું પણ લાગતું હતું કે મારો જ વાંક છે અને તેનું મારા પ્રત્યેનું આ વર્તન સહજ છે, યોગ્ય છે. પાછો માફી પણ માંગે એટલે હંમેશા થતું કે આજે નહીં તો કાલે પરિસ્થિતિ બદલાઈ જશે. પરંતુ કંઈ બદલાવાનું તો ઠીક, ધીરે ધીરે મારની સાથે સાથે તેની મારા તરફની નફરત પણ વધતી ગઈ. મારી દીકરી પણ સમજણી થઇ ગઈ અને એની હાજરીનો કોઈ ફરક એને નહતો પડતો. પાંચેક મહિના પહેલા મને થઇ ગયું કે બસ, બહુ થઇ ગયું. મારી દીકરીના ભવિષ્ય માટે પણ મારે કંઇક નિર્ણય લેવો પડશે. મેં સગા-વહાલાઓને વાત કરી. સાસરીયાઓએ કહ્યું કે હું નાટકબાજ છું કારણ કે બાર વર્ષથી ચાલતી વાતનો મેં હવે ઉપાડો લીધો. પિયરીયા કહે છે કે જેમ બાર નીકળી ગયા તેમ બાવીસ પણ નીકળી જશે. પછી તું જે નિર્ણય કરે, અમે તારી સાથે છીએ. મેં ડિવોર્સ ફાઈલ કરી દીધા છે. ઘણીવાર મને વિચાર આવે છે કે મારી પાસે ઉચ્ચ ડીગ્રી, સલામત અને મોભાદાર નોકરી, ખુબ સારો પગાર બધું જ હતું. સાચા અર્થમાં સશક્ત કહેવાઉં એવી હું મહિલા હતી તેમ છતાં આટલું કેમ સહન કર્યું?! મારે શું જરૂર હતી?! સર, તમારી વાતમાંથી મને એનો જવાબ મળ્યો કે મારે બીજા કશા’યની નહીં પણ એની નજરમાં માત્ર મારા માટે સન્માનની જરૂર હતી. જો એ હોત તો કદાચ આવા શારીરિક ત્રાસ સાથે પણ જિંદગી એની સાથે ગુજારી લીધી હોત’

આ બેનને તમે નાટકબાજ કહેશો?! ના, હું નહીં કહું કારણ કે નાટકબાજ – ડ્રામા ક્વીન બાર વર્ષની રાહ ના જુએ એનો તમાશો તો તાત્કાલિક હોય અને હકીકત કરતા ઘણો વધુ રંગીન હોય! કયારેક આવી ડ્રામા-કવીનો વિષે વાત કરીશું પરંતુ આપણે જે વાત કરી રહ્યા છીએ એ મહિલા તબીબની આપવીતી કંઈ ખાસ અસામાન્ય નથી, તેના કરતા પણ અનેકગણી સશક્ત કહી શકાય તેવી મહિલાઓએ વર્ષો સુધી શારીરિક અને માનસિક અત્યાચારો સહન કર્યા પછી મોં ખોલ્યા છે અને પોતાની એબ્યુઝીવ કહી શકાય તેવી રિલેશનશિપ તોડી છે. પોપ સિંગર રિહાનાએ આંખોમાં લોહી જામી જવાને કારણે પોતાનો ગ્રેમી-એવોર્ડ જેવા પ્રતિષ્ઠિત સમારંભમાં કાર્યક્રમ કેન્સલ કરવો પડ્યો હોય તેવો માર ખાધાના ત્રણ વર્ષ બાદ મો ખોલ્યું. એંશીના દાયકામાં પોપ ક્વીન મેડોનાએ પતિ સીન પેનના હાથે સળંગ નવ કલાક માર ખાધા હોવાની કબુલાત વર્ષો પછી કરી હતી. દુનિયાને ઘેલું કરનાર બોન્ડ-ગર્લ હેલ બેરીએ પણ તેના જમણા કાનમાં લગભગ એંશી ટકા બહેરાશ આવી ગઈ તેવો માર ખાધાની વર્ષો બાદ કબુલાત કરી હતી અને ત્યારબાદ ઘરેલું-હિંસાની વિરુદ્ધ સામાજિક પ્રવૃત્તિમાં જોડાઈ હતી. હમણાં તાજેતરમાં જ આપણે ત્યાં રતિ અગ્નિહોત્રીએ ત્રીસ વર્ષના લગ્નજીવન બાદ આવી કબુલાત મીડિયા સમક્ષ કરી. વિશ્વ સુંદરી યુક્તા મુખી જેની વાત આપણે આ લેખના મથાળામાં કરી, મિસ ઇન્ડિયા રહી ચુકેલી સફળ અભિનેત્રી ઝીન્નત અમાન, ટીવી સ્ટાર શ્વેતા તિવારી વગેરે જેવી ઘણી જાણીતી સ્ત્રીઓ આ યાદીમાં છે.

ઘરેલું હિંસા કે ડોમેસ્ટિક વાયોલન્સના જાણીતા કિસ્સાઓની જેમ તેના આંકડા પણ ચોંકાવનારા છે. સ્ત્રીના અધિકારો કે વુમન એમ્પાવરમેન્ટની રાજધાની જેવા ગણાતા અમેરીકામાં દર ચાર પૈકી એક સ્ત્રીએ (પચ્ચીસ ટકા) આ પ્રકારની હિંસાનો અનુભવ કર્યો હોય છે. સ્વાભાવિક છે આપણા દેશમાં તો આ આંકડા ઊંચા જ હોય, શારીરિક હિંસાની જ વાત કરીએ તો લગભગ દર પાંચે બે સ્ત્રીઓ (આડત્રીસ ટકા) એનો શિકાર છે અને એમાં જો માનસિક ત્રાસ, જાતીય સતામણી, ગાળા-ગાળી કે અપમાનજનક ટિપ્પણીઓનો સમાવેશ કરીએ તો આ આંકડો સિત્તેર ટકાથી ઉપર પહોંચી જાય એમ છે. આવી વરવી વાસ્તવિકતાની વચ્ચે પણ ‘માય ચોઈસ’ જેવા એમ્પાવરમેન્ટ વિડીયો વાઈરલ થઇ જાય એ દંભની પરાકાષ્ઠા જ નહીં, સ્ત્રીઓમાં છુપા આક્રોશનું અને પુરુષની રીએક્શન-ફોર્મેશનની સ્વ-બચાવ મનોવૃત્તિ છે. હા, મહિલા સશક્તિકરણની વાતો અને મહિલા તરફી કાયદાઓને કારણે હવે આ વાત એક તરફી નથી રહી પુરુષો પણ આવી ઘરેલું હિંસાનો ભોગ બનવા માંડ્યા છે અને એથી’ય વધુ કાયદાની ચુંગાલમાં સાચા કે ખોટા ફસાવા લાગ્યા છે. સશક્તિકરણ તો થયું છે કે નહીં તે ચર્ચાનો વિષય છે પણ સંઘર્ષીકરણ ચોક્કસ થયું છે !!

આ સમગ્ર ચર્ચામાં વાંચકોના મનમાં ઉઠવી જોઈએ એવી એક કુતુહલતાની ચર્ચા હજી બાકી છે. આર્થિક રીતે પતિ ઉપર નિર્ભર, ઓછું ભણેલી કે અભણ, બેકાર-ઘરમાં બેસી રહેલી, કુરૂપ, પતિ વગર નિરાધાર એવી સ્ત્રીઓ મજબૂરીવશ શારીરિક અત્યાચારો સહન કરે તે હજી કદાચ સમજી શકાય તેવી વાત છે. પરંતુ, જાણીતી, સ્વરૂપવાન, પાવરફુલ, આર્થિક રીતે ખુબ સધ્ધર, પોતાનું સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ ધરાવતી આ સ્ત્રીઓએ કે એમના જેવી બીજી ઘણી સ્ત્રીઓએ મોં ખોલતા પહેલા, લગ્ન કે સંબંધ તોડતા પહેલા આ બધું સહન કેમ કર્યું હશે?! તેની પાછળ શું માનસિકતા ભાગ ભજવતી હશે?!! આવતા સપ્તાહે, સ્ટે કનેક્ટેડ…

પૂર્ણવિરામ:

જેમ બંદુકનો ઉપયોગ રક્ષકો ઓછો અને ભક્ષકો વધુ કરે છે, તેમ ઘરેલું હિંસા અને દહેજ વિરોધી કાયદાઓનો ઉપયોગ પીડિત સ્ત્રીઓ ઓછો અને બદલો લેવા માંગતી સ્ત્રીઓ વધારે કરે છે.

spread a thought

Advertisements
 

Tags: , , , , , , ,

મહિલા સશક્તિકરણની ખાલીખમ વાતોની વચ્ચે માત્ર એક સન્માનપૂર્વક નજર માટે તરસતી સ્ત્રીઓની લાગણીઓને મચડતું ‘માય ચોઈસ’ નામનું એક ગતકડું…

Tari ane mari vaat

આપણા મોબાઈલ ફુલ્લી લોડેડ હોય છે, ફીચર્સથી નહીં પણ એપ્સથી! કામનું હોય કે ના હોય, મફતમાં છે તો નાખી દેવાનું. લગભગ એકસરખી યુટીલીટી હોય તો પણ મફતમાં છે ને?! નાખો ત્યારે – વોટ્સ એપ, વાઈબર, હાઈક, સ્નેપ ચેટ, ટેલીગ્રામ, વી ચેટ, એફ્બી મેસેન્જર, હેન્ગઆઉટ – ફુલ્લી લોડેડ ! મોબાઈલના આવા મફતિયા પ્લેટફોર્મ પર મફતિયા પબ્લીસીટી મળી જાય તો એ ઈશ્વરના આશીર્વાદ કહેવાય. ધંધાદારીઓ માટે તો આ વાત જેકપોટ લાગવા જેવી છે અને માટે જ એ રાત-દિવસ કંઈ ના કંઈ ગતકડાં કાઢતા રહે છે, એમાંનું કંઈપણ આ પ્લેટફોર્મ પર વાઈરલ થઇ જાય તો સાવ મફતની પબ્લીસીટી અને એ પણ સીધી મોબાઈલથી મગજમાં. એ જ પાછો એનો એડવર્ટાઈઝીંગ એજન્ટ હોય એમ બીજા પાંચ-પચ્ચીસને ધકેલે એ નફામાં. નાનો હોય કે મોટો, ધંધા અને બ્રાન્ડીંગના ચક્કરમાં દરેક  આવી વાઈરલ થઇ જાય અને મફતિયા પબ્લીસીટી અપાવે તેવી તકની ફિરાકમાં છે. તાજેતરમાં જ આવો જેકપોટ ત્રેવીસ દેશોમાં પ્રકાશિત થતા અમેરિકન ફેશન-લાઈફ સ્ટાઈલ મેગેઝીન ‘વોગ’ને લાગી ગયો. આપણા દેશમાં મહિલા સશક્તિકરણની ખાલીખમ વાતોની વચ્ચે માત્ર એક સન્માનપૂર્વક નજર માટે તરસતી સ્ત્રીઓની લાગણીઓને મચડતું ‘એમ્પાવર’ નામનું વોગનું એક ગતકડું લગભગ છ મહિનાથી જાણે વાઈરલ થવાની રાહમાં હતું. તેની ‘સ્ટાર્ટ વીથ ધ બોયઝ’, ‘વુમન થ્રુ રણબીર કપૂરસ્ લેન્સ’, ‘ગોઇંગ હોમ’ જેવી શોર્ટ-ફિલ્મો જે કામ ના કરી શકી તે ‘માય ચીસ’ ઓહ સોરી ‘માય ચોઈસ’, નામની શોર્ટ-ફિલ્મે કરી નાખ્યું ! અવાજ બંધ કરીને જુઓ તો ‘ડવ’ સાબુની એડ જેવા લગતા આ વિડીયોમાં દીપિકા પાદુકોણ સ્ત્રીની મરજી વિષે એક પુરુષે લખેલી સ્ક્રીપ્ટ બોલે છે અને જાણે ‘ડવ’ ફેરનેસ ચેલેન્જ લીધી હોય તેવા ચહેરાઓ અને હાવભાવ બદલાતા જાય છે. સ્ત્રીઓની અંગત સ્વાર્થી પસંદગીઓ જેવી લાગતી આ ફિલ્મ ખરેખર પુરુષના સ્વાર્થી મગજની પેદાશ છે અને માટે જ સશક્તિકરણની વાતો પહેરવેશ, સેક્સ, રખડપટ્ટી, બિન્દાસ્તપણા વગેરે પુરતી જ રાખી છે. નો વન્ડર, સ્ક્રીપ્ટ પુરુષે લખી છે એટલે સમાનતા, સન્માન, રોજગાર, સલામતી, સહકાર, પરસ્પર જવાબદારી વગેરે વાતો તો ના જ હોય ને. વિડીયો જોઇને કુદતી બહેનોને સશક્તિકરણ એટલે શું એ સાચા અર્થમાં સમજાતું હશે તો જ આ વાત ખબર પડશે. બાકી, વિડીયોમાં દેખાતી દીપિકાને’ય એમાં શું બોલવું કે શું પહેરવું એની ચોઈસ નથી એ કડવી વાસ્તવિકતા છે.

સમજાય તો સમજવાની વાત એ છે કે જીવનમાં પસંદગી કે ચોઈસ પોતાની મરજી પ્રમાણે નહીં પણ ઉપલબ્ધ વિકલ્પોમાંથી કરવાની હોય છે. તમારી મરજી પાંચ સ્ત્રી સાથે લગ્ન કરવાની હોય, દિલ કો બહલાને કે લીયે યે ખયાલ અચ્છા હૈ પરંતુ કાયદો તમને આ વિકલ્પ નથી આપતો, એમાં માય ચોઈસ કહેવાય એવું નથી ! વિડીયોમાં દિપીકાબેન કહે છે કે હું ચાહું તો લગ્ન બહાર ‘સેક્સ’ કરું પણ બેન આ ચોઈસ ઉપલબ્ધ નથી, કાયદાની નજરમાં આ વ્યભિચાર છે અને સાબિત થાય તો જેલને પાત્ર છે. જે વાતો વિડીયોમાં માય ચોઈસ – માય ચોઈસ કરીને કરવામાં આવી છે તે જે વર્ગની મહિલાઓ માટે શક્ય છે તેને તો ઉપલબ્ધ જ છે પણ જેને માટે શક્ય નથી તે મહિલાઓ તેના વગર પણ ખુશ છે કારણ કે તેમની પ્રાથમિકતામાં વસ્ત્રો, સેક્સ, વ્યભિચાર, સ્વચ્છંદતા કે બિન્દાસ્તપણું નહીં પરંતુ સુખી લગ્નજીવન, સંતુષ્ટ માતૃત્વ, હુંફાળું કુટુંબ કે સમાજની નજરમાં સન્માન છે.

કમનસીબ બાબત એ પણ હશે કે આ વિડીયોને સપોર્ટ કરનારા બધા પુરુષો સ્ત્રી-સશક્તિકરણના સપોર્ટર નહીં હોય, એમાંના ઘણા તો સ્ત્રીની આવી બળવાખોરીનો પોતાના લાભમાં ઉપયોગ કરનારા પણ હોઈ શકે છે. સ્વતંત્રતા અને મરજી પ્રમાણે જીવવાની ભાવનાઓ ભડકાવી સ્ત્રી પાસે અંગત જાતીયઈચ્છાઓ પૂરી કરીને પલાયન થઇ જતો આ વર્ગ હોઈ શકે છે. મઝાની વાત એ છે કે ઘણા સર્જનાત્મક અને વિનોદી લોકો આવા બધા ગતકડાંની ઠેકડી ઉડાડતા કાઉન્ટર-ગતકડાં પણ વહેતા કરે છે. એમ્પાવરના ઓઠા હેઠળ સ્ત્રીની સ્વતંત્ર ઓછી સ્વચ્છંદી વધુ લાગે તેવી પસંદગીઓની સામે માય-ચોઈસના બે-ત્રણ મેલ-વર્ઝન પણ આવી ગયા છે, જેમાં પુરુષની વાહીઆત લાગે તેવી પસંદગીઓ છે. સાવ સાચી વાત તો એ છે કે સ્ત્રીને સશક્ત બનાવવાના નામે સદીઓથી ભેજાબાજો પોતાના રોટલા શેકી રહ્યા છે અને તે દિશામાં આ એક વધુ પ્રયાસ છે.

ત્રણેક અઠવાડિયા પહેલા જ આ કોલમમાં મેં લખ્યું’તુ કે સ્ત્રીઓએ નાહકના આક્રમક બનવાની જરૂર નથી. તેની આક્રમકતા પોતાની, કુટુંબની અને સમાજની સ્વસ્થતા માટે હાનીકારક છે. આ આખા વિડીયોમાં એક છૂપો આક્રોશ છે અને તે જાણે પુરુષને ઉદ્દેશીને કહેવાઈ છે પણ, સ્ત્રીને જેટલી અશક્ત અને પાંગળી સ્ત્રીઓએ કરી છે તેટલી કદાચ પુરુષોએ નથી કરી. પરંતુ પુરુષને છોડો, જે સ્ત્રીઓ આ વિડીયોની સપોર્ટર છે એમને એટલું જ પૂછો કે દીપિકા જે વાત કરે છે તેવી માનસિકતા કે અભિગમ ધરાવતી સ્ત્રી સાથે પોતાના પુત્ર કે ભાઈના લગ્ન કરશે?! હોંશિયારીમાં મોઢે કહેશે કે હા, કેમ નહીં?! પણ મનમાં વિચારશે કે આવી માથાની ફરેલને ઘરમાં થોડી લવાય?! આવી માનસિકતા ધરાવતી સ્ત્રીઓ સાથે પત્ની પોતાના પતિને છૂટથી બોલવા દેશે?! ના રે બાબા, પતિને લપટાવી દે તો? દીપિકાની વાતો સશક્ત કરે એવી ઓછી અને અસલામત કરે એવી વધારે છે. મારી તો સમજ સ્પષ્ટ છે જે વાણી, વર્તન, વ્યવહાર કે અભિગમથી સ્ત્રી (કે પુરુષ) સ્ત્રીની નજરમાં સન્માનીય બને એ સાચું સશક્તિકરણ બાકી બધું નર્યું દંભ અને ચાલાકી !!

પૂર્ણવિરામ:

દીપિકાના વિડીયો અંગે એક કીટલી પર સાંભળેલી વાત:

‘મેં તો દીપિકાનો વિડીયો ડાઉનલોડ કરીને રાખ્યો છે’

‘કેમ ભાભીને બતાવવા?!’

‘ના બે એના માટે નથી, આતો પેલીને કન્વીન્સ કરવા માટે કે દીપિકા પણ કહે છે આપણે જે કંઈ કરીએ છીએ એમાં કંઈ ખોટું નથી’

FullSizeRender 2

 

Tags: , , , , , ,

બે સ્ત્રીઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાની કળા મોટાભાગના પુરુષોને સાધ્ય હોય છે પરંતુ, પુરુષોની આ કળા તેને પત્ની અને માતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવામાં મહદઅંશે કામ નથી લાગતી.

Tari ane mari vaat ‘સર અમારા બે વચ્ચે કોઈ પ્રશ્ન જ નથી, મારા તરફથી મેં ક્યારે’ય એને કોઈ રોકટોક નથી કરી. દરેક બાબતે એને સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા છે. તમે એને પૂછી શકો છો. પરંતુ એને મારા મમ્મી સાથે નથી ફાવતુ અને તેને કારણે અમારા વચ્ચે ઝગડા થતા રહે છે. દેખીતી રીતે મેં એ બંનેને ક્યારે’ય ઝગડતા કે દલીલો કરતા જોયા નથી અને જયારે આવી વાત હું એને કરું છું ત્યારે એ મને કહે છે કે મારી હાજરીમાં અને ગેરહાજરીમાં મારી મમ્મીનું વર્તન સાવ અલગ હોય છે. એના મતે મારી મમ્મી ઘણીવાર મારી હાજરીમાં પણ અપમાનજનક હાવ-ભાવ કે વર્તન કરી નાખે છે પણ મને ખબર નથી પડતી અથવા હું ખબર નથી પડી એવો ડોળ કરું છું!’ આમ તો બે સ્ત્રીઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાની કળા મોટાભાગના પુરુષોને સાધ્ય હોય છે અને માટે જ બેનપણી સાથે લંચ કરતો પુરુષ એટલા જ ટેસથી પત્ની સાથે ડીનર કરતો હોય છે. પરંતુ, પુરુષોની આ કળા તેને પત્ની અને માતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવામાં મહદઅંશે કામ નથી લાગતી. દેખીતી રીતે જ આ બે સ્ત્રીઓ પરત્વેની લાગણીઓની વચ્ચે મોટાભાગના પુરુષો આવા મૂંઝાયેલા જ રહે છે. માતા સાથે જોડાયેલા ભૂતકાળ અને પત્ની સાથે જોડાયેલા ભવિષ્યકાળની વચ્ચે બંને સાથે જોડાયેલો વર્તમાન પુરુષને મૂંઝવે છે. સાવ સાચી વાત તો એ છે કે મોટાભાગના પુરુષો કિશોર કે યુવાવય દરમ્યાન પોતાની માતા અને દાદી વચ્ચેના સંબંધો, પુખ્તવય દરમ્યાન પત્ની અને માતા વચ્ચેના સંબંધો અને પ્રૌઢવય દરમ્યાન પત્ની અને દીકરાની પત્ની વચ્ચેના સંબંધોમાં લાગણીઓના મુદ્દે અટવાય છે. આ મુદ્દે પુરુષની મૂંઝવણની પરાકાષ્ઠા તો ત્યારે આવે છે જયારે બંને સ્ત્રીઓ એના ખભા ઉપર બંદુક રાખીને ધડાકા કરતી રહેતી હોય છે અને પાછી એક સોફા ઉપર બેસીને ગપ્પા ઠોકતી હોય છે! ભલભલા ગણિતજ્ઞોને ગોથા ખવડાવી દે એવા આ સાસુ-વહુ વચ્ચેના સમીકરણો છે. અંતિમ કક્ષાના ગંભીર પ્રશ્નો હોય તેવા સંબંધો બાદ રાખીને વાત કરીએ તો મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં સાસુ-વહુના સંબંધો ટોમ એન્ડ જેરીના સંબંધો જેવા હોય છે. બંને એકબીજાને સળીઓ કરતા રહે, એકબીજાની દુખતી નસ દબાવતા રહે, પતિ-છોકરાને પોતાની તરફ ખેંચતા રહે અને તેમ છતાં’ય એકબીજાને માં-દીકરી જેવા ગણાવતા રહે. પુરુષને આ ડાયનેમિક્સ સમજતા તકલીફ પડે છે કારણ કે તેની આક્રમકતા, લડાઈ કે અણગમો જેટલા ખુલ્લા છે તેટલા સ્ત્રીના નથી. આમાં’ય પાછો એક અપવાદ છે સ્ત્રીઓ પુરુષો સાથે જેટલી ખુલ્લી લડાઈ કરે છે, આક્રમકતા દાખવે છે કે અણગમો વ્યક્ત કરે છે તેટલુ ખુલ્લાપણું તેનું અન્ય સ્ત્રીઓ સાથે નથી હોતું. સ્ત્રી બીજી સ્ત્રી સાથે મોટાભાગે જીભથી લડવાને બદલે હાવ-ભાવ, વર્તન કે વ્યવહારથી લડે છે. જીભનો ઉપયોગ કરે તો પણ આડકતરી રીતે કરે છે અને સંભળાવી દે છે. ઘણીવાર તો બાજુમાં બેઠેલા પુરુષને ખબર પણ ના પડે અને સામસામી તીરંદાજી પતી ગઈ હોય! સાસુ-વહુ વચ્ચેના સમીકરણો જટિલ હોવા પાછળના અમુક કારણો સહજતાથી સમજી શકાય એવા છે. ઉત્ક્રાંતિ સમયથી સ્ત્રીઓ પોતાના તરફી પુરુષોથી સલામતી અનુભવતી આવી છે અને તે વૃત્તિ આજે પણ છે. અહીં એક સ્ત્રીને દીકરો ગુમાવવાની અને બીજી સ્ત્રીને પતિની પ્રાથમિકતા ગુમાવવાની અસલામતી છે. બંનેને પુરુષ પોતાના તરફી રાખવાની સનક છે. અહીં માતા પાસે તેનો પતિ છે એવી દલીલ કરી શકાય તેમ નથી કારણ કે સ્ત્રીઓ કુદરતી રીતે જ શક્તિશાળી પુરુષ તરફથી વધુ સલામતી અનુભવે છે, સ્વાભાવિક છે અમુક ઉંમર પછી દીકરો બાપ કરતા વધુ શક્તિશાળી જ રહેવાનો. જો દીકરામાં વેતો ના હોય તો બાપ શક્તિશાળી રહેવાનો, એટલીસ્ટ આર્થિક રીતે, આ સંજોગોમાં સમીકરણો બદલાઈ જવાના.   વિશ્લેષણમાં થોડા હજુ ઊંડા સ્તર પર જઈએ તો પોતે જમાવેલું સામ્રાજ્ય કોઈ બીજાના હાથમાં સરકતું જાય છે તેને મન એટલી સહજતાથી સ્વીકારી શકતું નથી અને તે પણ ક્યાંક ઊંડે ઊંડેથી ઉત્પાત મચાવતું રહેવાનું. બે સંજોગો શક્ય છે, એક, પતિ-પત્નીએ જાત મહેનતથી જમાવેલું બધું જ એક પૈસાની જેની મહેનત ના હોય તેના તાબે થતું જાય તે સ્વીકારવાની તકલીફ અને બીજું, પોતે જે રીતે વહુ બનીને આવ્યા પછી ધીરે ધીરે કબજે લીધેલું તે રીતે આવનારી વહુ લેશે તેનો ડર. આજ વાત પિતા-પુત્ર વચ્ચે પણ લાગુ પડે એમ છે પરંતુ પોતાના સંતાન માટે કરીએ છીએ એવી સમજ તો જીવનની આખી’ય મહેનત દરમ્યાન હતી જ તો પછી હવે તેને સ્વીકારવામાં તકલીફ શેની? અલબત્ત અમુક કિસ્સાઓમાં સંતાન યોગ્ય ના લાગતા પિતા-પુત્ર વચ્ચે પણ ઘર્ષણ જોવા મળે જ છે ને?! સ્ત્રી માટે ઘર અને તેના ઉપર પોતાનું વર્ચસ્વ એ આર્થિક કે ભૌતિક બાબત નથી પરંતુ લાગણીઓની એટલે કે ઈમોશનલ બાબત છે. સ્ત્રી જેટલી સહજતાથી આર્થિક કાબુ બીજી સ્ત્રીના હાથમાં સોંપી શકે છે તેટલી સહજતાથી લાગણીઓનો કાબુ નથી સોંપી શકતી. માટે જ, પરણ્યાના બીજા જ દિવસે વહુના હાથમાં જેટલી સહજતાથી ચાવીઓનો ઝૂડો થમાવી શકે તેટલી સહજતાથી તે જ વહુ પાછળ ઘેલો થઈને ફરતો પોતાનો પુત્ર ના સ્વીકારી શકે. ચાવીના ઝૂડા કરતા પુત્રનું આવું ઘેલપણ તેને વધુ અસલામતીનો અનુભવ કરાવે છે. બીજી બાજુ નવી આવનારી સ્ત્રીને કોઈના તાબામાં રહેવું નથી અને એ પણ કોઈ સ્ત્રીના તાબામાં તો નહીં જ. આમે’ય સ્ત્રી પોતાનાથી નીચી લાયકાત કે ક્ષમતા ધરાવતા પુરુષના તાબામાં રહેવાનું પસંદ કરે પણ પોતાનાથી ઉચ્ચ લાયકાત કે ક્ષમતા ધરાવતી સ્ત્રીના તાબામાં રહેવાનું પસંદ નહીં કરે. સ્વાભાવિક રીતે જ આડકતરી પાવર સ્ટ્રગલની રમતો રમાવવાની અને વચ્ચે પુરુષ ઠેબે ચઢવાનો. ઉપરછલ્લી આ વાતો છે, બાકી આમાં તો બંને સ્ત્રીઓના સ્વભાવ, ઉછેર, બેકગ્રાઉન્ડ, વારસાગત પરિબળો, જીવનના અનુભવો, લગ્નજીવનમાં સંતુષ્ટિ વગેરે ઘણું બધું અસર કરે છે. આ બધું સંસારચક્રનો ભાગ છે એવું સહજતાથી સ્વીકારતા હોવા છતાં પચાવવું બંને સ્ત્રીઓ માટે અઘરું છે અને તેથી જ તેમની વચ્ચે નાનું-મોટું ચાલ્યા કરવાનું. જેમ દામ્પત્યમાં પતિ-પત્ની વચ્ચે ખાટી-મીઠીની મઝા છે તેમ સાસુ-વહુ વચ્ચે પણ છે, અલબત્ત બંને સ્ત્રીઓ સમજદાર હોય અને એકબીજાની ભાવનાઓ પરત્વે સન્માન ધરાવતી હોય તો ! ચાલો ક્યારે’ય પૂરી ના થાય તેવી આ ચર્ચામાં બોલીવુડની એક સાસુની રમતથી સમાપન… નીતુસિંગ પોતાના દીકરા રણબીરને લીવ-ઇનમાં જુદો લઇ જનાર કેટરીનાને સળી કરવાનો મોકો જવા નથી દેતી. તેણે એક ફેમીલી ફોટોગ્રાફમાંથી કેટરીનાને ક્રોપ કરીને ઇન્સટાગ્રામ પર પોસ્ટ કરેલો અને પછી હોળી વખતે રણબીર-દીપિકાનો ફોટો પોસ્ટ કરીને હોળીની શુભેચ્છાઓ પાઠવી’તી… પૂર્ણવિરામ: પતિને માવડિયો અને પુત્રને વહુ-ઘેલો કહેતી સ્ત્રીમાં માત્ર ઉંમરનો ફરક હોય છે, પુરુષને પોતાના તરફી રાખવાની સનક તો સરખી જ હોય છે… Cover

 

Tags: , , , ,

Message on World Health Day…

Depression is one of the commonest illness world is facing today. According to World Health Organisation, it is second most common cause of human suffering from diseases. Sharing an input on Depression as a mark of awareness on World Health Day, 7th April i.e. today…

DP 2

 
5 Comments

Posted by on April 7, 2015 in Interviews

 

Tags: , , , , ,

સુખી સહજીવન અને કુટુંબ માટે વ્યવહારથી અપેક્ષાઓ સુધીનું બધું જ સાચવી લેતી સ્ત્રીઓનું સ્થાન હવે પોતાનું પહેલા સાચવવા જાત સાથે અને અન્ય સાથે સંઘર્ષ કરતી સ્ત્રીઓ લઇ રહી છે.

Tari ane mari vaat

લગ્ન-વિધિમાં સહજીવનની સોનેરી કલ્પનાઓ કરવાને બદલે કોઈ દુલ્હન વરરાજાને ગણિતના ઉખાણા પૂછે?!! લગ્નની ચોરીમાં કોઈ કન્યા વરને પંદર વત્તા છ કેટલા થાય તેવો પ્રશ્ન પૂછે?! ના પૂછે, કન્યા શિક્ષિકા હોય તો પણ ના પૂછે! પણ, કાનપુરના રસુલાબાદ ગામમાં થઇ રહેલી એક લગ્ન-વિધિમાં દુલ્હને તેના ભાવિ પતિને આ સરવાળો પૂછ્યો. વરરાજા તત-ફત થઇ ગયા, જવાબ આપ્યો ‘સત્તર’. કન્યા તો રથયાત્રાની ભીડમાં ગાય ભડકે એમ ભડકી અને સગા-વ્હાલાઓની ભરી ભીડમાં લગ્ન કરવાનો ઇન્કાર કરી દીધો. ભણતર અંગેનું જુઠ્ઠાણું તેણે પકડી પાડ્યું અને ઓન ધ સ્પોટ નિર્ણય લઇ લીધો…

બિહારના ગોપાલગંજમાં રહેતા યુવકને તો દુલ્હને આવું કોઈ ઉખાણું પૂછવાની પણ મહેનત ના કરી. લગ્ન પહેલા એકબીજાને નહીં જોવાની સામાજિક રસમ પ્રમાણે લગ્ન માટે તૈયાર થયેલી આ દુલ્હને વરરાજાનો દેખાવ અને કદ ધારણા પ્રમાણેના ન હોવાથી લગ્ન કરવાની સાફ ના પાડી દીધી. વડીલોની સમજાવટને કાનના રસ્તે મગજમાં ઘુસાડવાની તસ્દી લીધા વગર જ ઓન ધ સ્પોટ નિર્ણય…

**********

આમ તો આ બંને ઘટનાઓ રમુજી લાગે એવી છે પરંતુ સાથે સાથે ખુબ માર્મિક છે. આ બંને ઘટનાઓ મેટ્રો કે મોટા શહેરની નથી પરંતુ આજે’ય પછાત ગણી શકાય એવા ગામોની છે. સંબંધો કે સહજીવનમાં યુવતીઓની પસંદગી, પ્રાથમિકતા, અપેક્ષાઓ વગરે બધું જ જબરદસ્ત રીતે બદલાઈ રહ્યું છે અને તે પણ મેટ્રોથી શરુ કરીને ગામડાઓ સુધી. લગ્ન અને જીવનસાથીના સંદર્ભમાં યુવતીઓનું વલણ ખાસ્સું સ્પષ્ટ, સ્વતંત્ર અને આપખુદ બની રહ્યું છે. સારું કે ખોટું તેની ચર્ચા આ બાબતે અભિપ્રાય આપવાની ખંજવાળ ઉપડતી હોય તેમના માથે છોડીએ અને આપણે આપણી વાત આ બદલાવે સ્ત્રી-પુરુષના સહજીવનના સમીકરણોમાં જે ઉથલ-પાથલ કરી છે તે પુરતી સીમિત રાખીએ.

જીવનસાથીની પસંદગી કે લગ્નને લગતી આ ઘટનાઓ તો ખાલી આપણી વાતનો ઉપાડ છે પરંતુ વાત સ્ત્રી-પુરુષના સંબંધ કે સહજીવનને સ્પર્શતી તમામ નાની-મોટી બાબતોને લાગુ પડતી છે. સંમત થાવ કે ન થાવ, પરંતુ હકીકત છે કે આપણી અગાઉની પેઢીઓના સંબંધો ઓછા સંઘર્ષમય હતા તેની પાછળના ઘણા બધા કારણો પૈકી એક મહત્વનું કારણ સ્ત્રીઓની જતું કરવાની કે અપેક્ષાઓ ઉપર વ્યવહારુ રોક લગાવવાની આવડત હતી. સુખી સહજીવન અને કુટુંબ માટે વ્યવહારથી અપેક્ષાઓ સુધીનું બધું જ સાચવી લેતી સ્ત્રીઓનું સ્થાન હવે પોતાનું પહેલા સાચવવા જાત સાથે અને અન્ય સાથે સંઘર્ષ કરતી સ્ત્રીઓ લઇ રહી છે. જાત સાથે સંઘર્ષ એટલે કરવો પડે છે કે સંબંધ કે કુટુંબને બાજુ ઉપર મુકીને માત્ર પોતાના વિષે જ વિચારવાનો સ્ત્રીઓનો કુદરતી સ્વભાવ નથી. સરવાળે કારકિર્દી, આત્મસન્માન, સમાનતા, અંગત અપેક્ષાઓ વગેરેનો ઝંડો લઈને દોડતી સ્ત્રીઓ લાગણીઓના મુદ્દે લંગડાય છે અને સંબંધમાં-સ્વભાવમાં બિનજરૂરી આક્રમક બનતી જાય છે. પહેલા પણ મેં લખ્યું’તુ અને આજે ફરી લખું છું કે આ જ કારણોસર સ્ત્રીઓનું માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય કથળી રહ્યું છે. તણાવજન્ય રોગો જે ગઈકાલ સુધી માત્ર પુરુષોના દુશ્મન ગણાતા હતા તે આજે સ્ત્રીઓ સામે પણ મોં ફાડીને ઉભા છે.

લગ્ન અને જીવનસાથીની પસંદગીના સંદર્ભમાં જેટલી યુવતીઓ સ્પષ્ટ અને સ્વતંત્ર બની છે તેટલી જ લગ્ન-વિચ્છેદ કે છૂટાછેડાની બાબતમાં પણ બની છે. તાતા ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ સોશિયલ સાયન્સીસના એક અભ્યાસ મુજબ ફેમીલી કોર્ટમાં છૂટાછેડામાં પરિણમ્યા હોય તેવા સિત્તેર ટકા કેસ સ્ત્રી દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલા હતા. એમાં પંચ્યાસી ટકાથી પણ વધુ કેસમાં સ્ત્રીઓએ ફેરવિચારણા કરવાની’ય તસ્દી ના લીધી. આમાંથી ઘણી સ્ત્રીઓ તો આર્થિક રીતે પગભર પણ ન હતી, એટલે માત્ર આર્થિક જોરે આ સ્વતંત્રતા ઉભી થઇ છે તેમ ના કહી શકાય. વાતનો મતલબ સાફ છે કે સ્ત્રીઓ સહન કરીને  જેમ તેમ ખેંચવા કરતા છુટા પડી જવાની બાબતમાં સ્પષ્ટતા કેળવવા માંડી છે. સાથે સાથે એક આડ-વાત એ પણ કહું કે એક જમાનામાં દીકરીને સમજાઈને પાછી મોકલવા વત્તું-ઓછું દબાણ કરતા માં-બાપો પણ આજે તેના નિર્ણયને સમર્થન આપતા થયા છે.

spread a thought

આપણી આખી’ય વાતમાં સ્ત્રીઓની સંબંધોની બાબતમાં સ્પષ્ટતા નવી નથી, સ્ત્રીઓ દરેક સંબંધ અંગે પુરુષો કરતા ઘણી વધુ સ્પષ્ટતા કાયમથી ધરાવતી આવી છે. પરંતુ, નવી વાત છે તે સહન કરવાની માનસિક તૈયારીમાં આવેલો બદલાવ, નિર્ણય લેવાની સ્વતંત્રતા અને આક્રમકતાની છે. આ આક્રમકતા સ્ત્રીઓને સંબંધોમાં અધીરી, અસહિષ્ણુ અને અસલામત બનાવે છે. સરવાળે ગઈકાલ સુધી સ્ત્રીઓની પરિપક્વતા, સહિષ્ણુતા અને ધીરજ ઉપર ટકી રહેલા સંબંધો આજે ‘હેન્ડલ વિથ કેર’ જેવા ફ્રેજાઈલ થઈને રહી ગયા છે. આ વાંચી રહેલી સ્ત્રીઓને થશે કે પુરુષોને ઉદ્દેશીને કંઈ કહેવા જેવું જ નથી?! પરિપક્વતા, ધીરજ, સહિષ્ણુતા વગેરે જેવું બધું સ્ત્રીઓએ જ કરવાનું છે?! ના; સાવ એવું નથી. તાલી એક હાથે ના પડે, એક હાથે લાફા પડે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં જેટલો બદલાવ સ્ત્રીઓની પ્રાથમિકતા, અપેક્ષાઓ અને વલણમાં આવ્યો છે તેટલો પુરુષોમાં નથી આવ્યો. તેમ છતાં સાવ સાચી વાત તો એ છે કે સંબંધમાં અને સહજીવનમાં પુરુષો પહેલા કરતા વધુ મદદરૂપ અને સંવેદનશીલ બન્યા છે. પોતાના બાળકના હીંચકાની દોરી પણ ના ખેંચતો આપણી આગળની પેઢીનો પુરુષ આજે બાળોતિયા બદલાવતો થઇ ગયો છે. જયારે એ કંઈ ન હતો કરતો ત્યારે કોઈ અધીરાઈ-આક્રમકતા ન હતી તો આજે કેમ?! વિચારી શકે તેવી દરેક સ્ત્રીએ પાયામાંથી ચિંતન કરવા જેવો આ વિચાર છે. સહજીવનમાં જયારે પુરુષ બદલાઈ જ રહ્યો છે તો સ્ત્રીએ આક્રમક બનીને સંબંધોની મજબૂતાઈમાં ઘા કરવા જેવો નથી. પરંતુ અફસોસની વાત એ છે કે જયારે સામાજિક બદલાવ(સાચો કે ખોટો) આવતો હોય છે ત્યારે એકલ-દોકલ સમજવા છતાં પણ તેનાથી દુર નથી રહી શકતા !!

પૂર્ણવિરામ:

જુનવાણી સલાહ: ‘બેટા સુખે-દુ:ખે નિભાવી લે જે’

નવા જમાનાની સલાહ: ‘બેટા ના ફાવે તો આવી જજે, તારા માં-બાપ હજી બેઠા છે!’

 

 

 

Tags: , , , , ,