ટીનેજર્સને સમજ્યા, સાંભળ્યા કે જાણ્યા વગર જે વ્યક્તિઓ એમના વિશે અભિપ્રાય બાંધે છે તેમના પ્રત્યે તીવ્ર અણગમો હોય છે.

ટીનેજર્સ સાથે અસરકારક સંવાદ(ઇફેક્ટીવ કોમ્યુનીકેશન) સાધવા અને મજબૂત સંબંધો વિકસાવવા જરૂરી એવા તમારી વર્તણુંકને લગતા, ધ્યાનમાં રાખવા જેવા મુદ્દાઓની આપણે ચર્ચા કરતાં હતાં. એમની સાથે સન્માનપૂર્વકનો મૈત્રીભર્યો વ્યવહાર તમારા એમની સાથેના સંબંધો તંદુરસ્ત રાખે છે એ વાત આપણે કરી, હવે આગળ વધીએ.
હમણાં એક પેરેન્ટિંગના સેમિનારમાં મને એક પિતાએ પ્રશ્ન પૂછ્યો ‘ ટીનેજર્સ સાથે મજબૂત સંબંધ વિકસાવવા તમારે માત્ર એક જ ટીપ આપવાની હોય તો કઈ આપો?’ મેં વળતી સેકન્ડે જવાબ આપ્યો ‘એમને શાંતિથી અને ધ્યાનથી સાંભળો !’. પ્રશ્ન પૂછનારા ભાઈએ બાજુમાં બેઠેલી પત્ની સામે એવી રીતે જોયું કે ‘આ તારે સમજવા જેવું છે’ અને જવાબમાં પત્નીએ પણ એવો ભાવ કર્યો કે ‘તમે’ય કયા દિવસે છોકરાઓને શાંતિથી સાંભળો છો ?! જ્યારે હોય ત્યારે વડચકા ભરતા હોવ છો’. મને ખાત્રી છે એમનું કંઈ ભલું નહી થાય કારણ કે જ્યાં મા-બાપ એકબીજાં સાથે આવી હુંસાતુંસીમાં હોય ત્યાં દોષારોપણથી આગળ વધીને કોઈ બદલાવ આવતો નથી. સામાન્ય રીતે એવું જોવા મળે છે કે મોટાભાગના મા-બાપોમાં તેમના ટીનેજર્સને શાંતિથી સાંભળતા નથી હોતા. ક્યાંક તો સમયનો અભાવ છે, તો ક્યાંક એટલી ધીરજ નથી અને ક્યાંક સલાહો-સુચનો આપવાની તાલાવેલી હોય છે! તમારા બાળકો સાથે મજબૂત સંબંધ બાંધવા માટે તમારે તેમની સાથે ગુણવત્તાભર્યો સમય(ક્વોલીટી ટાઈમ) ગાળવો પડે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો જ્યારે તમે એમની સાથે વાતો કરતાં હોવ ત્યારે સંપૂર્ણ ધ્યાન એમની વાતોમાં જ આપો. એ બોલતા હોય અને તમે બીજું કંઈ કામ કરતાં કરતાં એમની વાતો સાંભળો એ ના ચાલે નહીંતર ધીમે ધીમે એ તમારી સાથે જરૂરીયાત સિવાયની વાતો કરતાં બંધ થઇ જશે. તમારા સંબંધ અને સંવાદમાં એક અંતર ઉભું થશે.
ઘણીવાર તમે ગુણવત્તાભર્યો સમય ગાળો ખરા પણ એમાં એમની વાતો ઓછી સાંભળો અને સલાહ-સુચનો વધારે આપો તો સરવાળે તેનું ખાસ મહત્વ નથી રહેતું. દરેક માતા-પિતા પોતાના અનુભવો અને લાગણીઓને કારણે બાળકને ગાઇડન્સ આપવા માંગે તે સમજી શકાય તેવી બાબત છે પરંતુ જ્યાં સુધી તમારા ટીનેજર્સને એવો અહેસાસ નહી થાય કે તમે એમને પુરેપુરા સાંભળ્યા છે ત્યાં સુધી તમારા સલાહ-સુચનની એમને ખાસ અસર નહી થાય. એમને ખાલી થઇ જવા દો અને પછી જુઓ એ કેટલી સરળતાથી તમારી વાતો ગ્રહણ કરે છે.
આ ઉંમર એવી છે કે જેમાં આ કિશોરો બીજી વ્યક્તિઓ એમના વિશે શું વિચારે છે તે બાબતે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. એમને સમજ્યા, સાંભળ્યા કે જાણ્યા વગર જે વ્યક્તિઓ એમના વિશે અભિપ્રાય બાંધે છે તેમના પ્રત્યે એમને તીવ્ર અણગમો હોય છે. ક્યારે’ય એમને સાંભળ્યા વગર સલાહ-સૂચનનો મારો ચલાવશો તો તમે એમના ‘હીટ-લીસ્ટ’મા નક્કી આવી જશો. પરંતુ એકવાર એમને વિશ્વાસ આવશે કે તમે કોઈપણ અભિપ્રાય બાંધ્યા વગર કે નોન-જજમેન્ટલ રહીને એમને સાંભળવાનું વલણ ધરાવો છો તો એ આપોઆપ ખુલતા જશે અને તમારી વચ્ચે એક મજબૂત સંવાદ-સેતુ સધાશે.
‘અંગત મોકળાશ’ એટલે કે ‘પ્રાઈવસી’ આ ઉંમરની એક મહત્વની જરૂરીયાત છે. જે બાબતોને ટીનેજર્સ અંગત ગણે છે તે બધી બાબતોમાં એમને કોઈની પણ દખલ મંજુર નથી હોતી. જો તમે તમારા ટીનેજર્સ સાથે સ્વસ્થ સંવાદ ઇચ્છતા હોવ તો તમારી કુતુહલતા કાબુમાં રાખો અને એમને બહુ પ્રશ્નો ના પૂછો. ક્યારેક પ્રશ્નો પૂછવા અનિવાર્ય હોય એમ પણ બને; તે કિસ્સાઓમાં પહેલાં એમને શાંતિથી સાંભળો અને પછી ચતુરાઈપૂર્વક પ્રશ્નો પૂછો, સીધો પ્રશ્નોનો મારો ના ચલાવો. મોટાભાગની મમ્મીઓને ઉલટ-તપાસ કરવાની ખાસ ટેવ હોય છે અને તેને કારણે જ સંતાનો સાથે તેને ટપાટપી થતી રહે છે. તમારી સાથેના સંવાદમાં ટીનેજર્સનું વલણ એવું હોય છે કે તમે એમને ઓછામાં ઓછા પ્રશ્નો પૂછો ! જેમ કે, તમે એમને કોનો ફોન છે એવું ના પૂછો એટલે મોટાભાગે એ લોકો ફોન ‘સાયલન્ટ મોડ’ પર જ રાખતા હોય છે ! સામે કોની સાથે વાતો કરે છે એ કળી ના જાવ એટલા માટે ફોન પર વાતો કરવાને બદલે એ લોકો મેસેંજરથી ચેટ કરવાનું વધુ પસંદ કરતાં હોય છે ! જો તમે તમારી કુતુહલતા કે દખલગીરી કાબુમાં રાખીને એમને જેટલા પ્રશ્નો ઓછા પુછશો એટલા એ વાતચીતમાં વધારે ખુલ્લાં થશે. પરંતુ એનો અર્થ એમ નથી કે એમને કંઈ ના પૂછવું, જ્યાં પૂછવું પડે કે દાખલ કરવી પડે ત્યાં એમને ‘તને નહી ગમે પણ મારે જાણવું જરૂરી છે’ એમ કહીને દ્રઢતાથી પૂછવું.

પૂર્ણવિરામ
તમને તમારા ટીનેજર્સની સૌથી નજીક લઇ જતી કોઈ વસ્તુ હોય તો તે તમારા ‘કાન’ છે !

4 Comments Add yours

  1. Urvi says:

    best one not only about the relationship with the child but also able to development relationship of friends with child with a distance.

  2. Phalguni says:

    Hansalbhai, do you have an English translation of this write-up? If so please pass it on to me. Thanks and regards

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s