આજના કિશોરો વધુ ને વધુ ‘સેન્સેશન સીકિંગ’ બની રહ્યા છે. એમને દરેક વાતમાં મઝા જોઈએ છે. દરેક પોતાને ‘ફન લવીંગ’ તરીકે ગણાવે છે અને સતત ‘ફન’ મેળવવા ફાંફા મારે છે.

‘કંટાળો આવે છે’, ‘બોર થઇ ગયો’ વગેરે વાક્યો મેં સૌ પહેલાં જયારે સાઇકિઆટ્રીમાં દર્દીઓની હિસ્ટ્રી લેવાનું શરુ કર્યું ત્યારે સાંભળ્યા ! વિશ્વાસ કરજો, ત્યાં સુધી ‘કંટાળો’ કે ‘બોરડમ’ શું હોય તેની ખબર નહતી અને આ મારા એકલાની વાત નથી આજે જે જનરેશન ચાલીસીમાં છે એ બધાની વાત છે. એ જનરેશનની મોટાભાગની વ્યક્તિઓએ ‘કંટાળો’ શબ્દ જ પચ્ચીસ વર્ષની ઉંમર પછી અનુભવ્યો હશે. બનતું પણ એવું કે જે વ્યક્તિઓ અમારી પાસે આવીને ‘કંટાળો’, ‘બેચેની’, ‘નીરસતા’ કે ‘બોરડમ’ની ફરિયાદો કરતાં તેમની ઉંમર પણ ત્રીસ-પાંત્રીસ ઉપરની રહેતી. પણ, આજે માહોલ સાવ બદલાઈ ગયો છે, સાત-આઠ વર્ષના ટાબરિયાઓ આવીને તમને કહે કે ‘હું બોર થાઉં છું’, ‘શું કરું?! કંટાળો આવે છે’ ! જયારે હકીકત એ છે કે તેમની આગળની પેઢી પાસે હતી તેના કરતાં તેમની પાસે વધુ સવલતો, સાધનો અને પ્રવૃતિઓ છે !!

છેલ્લાં દસકામાં આપણા લોકોના માનસમાં અને એમાં’ય ખાસ કરીને આપણા બાળકોના માનસમાં જબરદસ્ત બદલાવો આવ્યા છે. આ પૈકી એક બદલાવ એ છે કે આજના બાળકો વધુ ને વધુ ‘સેન્સેશન સીકિંગ’ બની રહ્યા છે. એમને દરેક વાતમાં મઝા જોઈએ છે. દરેક પોતાને ‘ફન લવીંગ’ તરીકે ગણાવે છે અને સતત ‘ફન’ મેળવવા ફાંફા મારે છે. એમની આ વૃતિને કારણે એ કોઈપણ મઝા આપતી એકની એક પ્રવૃત્તિને વળગી નથી રહેતાં, નવી નવી મઝાઓ શોધવામાં; જે છે એનો પણ પુરો આનંદ ઉઠાવી નથી શકતા અથવા એનાથી જલદી ઉબાઈ જાય છે. સરવાળે, ‘બોર થઇ ગયો’ ! વિડીયો ગેમના ‘મારીઓ’ પરથી ગેમ બોય ઉપર, ગેમ-બોય પરથી પીએસપી, પીએસપીથી ટેબ્લેટ-મોબાઈલનો ‘ટેમ્પલ રન’ અને પછી ‘ઓનલાઈન પોકર’, એમાં’ય વચ્ચે વચ્ચે ફાર્મ-વિલે જેવા ફેસબુકિયા એપ્સ તો ખરા જ (જો તમને આમાંની એક પણ વાત ના ખબર પડી હોય તો તમે ઘરડા થઇ ગયા છો અને તમારું આ ઘડપણ દૂર કરવા મગજ દોડાવો..) !! મઝા આપતી પ્રવૃતિઓ ખૂટી જાય એટલી ઝડપે તેમની પસંદગીઓ બદલાતી રહે છે. દુનિયાભરના ધંધાદારીઓ આ જનરેશન માટે નવી નવી મઝાઓ શોધ્યા કરે છે, જાહેરાતો અને માર્કેટિંગ યુક્તિઓ દ્વારા એમના મગજો ઉપર કાબુ જમાવીને એમના મા-બાપોના ખિસ્સા ખાલી કરાવવાની ફાવટ આ લોકોને આવી ગઈ છે. આ બધાનું પરિણામ એ આવ્યું છે કે ગમે તેટલો ખર્ચો કરીને એમને આપેલી મઝા (એ પછી ગેમ હોય, સાધન-સવલત હોય, પ્રવાસ હોય કે ગમે તે) લાંબો સમય તેમને મઝામાં રાખતી નથી !! તમે એક ‘મઝા’ આપીને માંડ શ્વાસ લીધો હોય ત્યાં બીજી ‘મઝા’ની માંગણીઓ ચાલુ અને એ ના મળે ત્યાં સુધી ‘બોર થઇ ગયાના ગીતો ચાલુ’!

હવે આવી માનસિકતાની વધુ ગંભીર બાબત આવે છે. કિશોરાવસ્થા સુધી તો એમની નવી મઝાઓનો આધાર તમારા ઉપર હતો પણ હવે મોટા થતાં એ જાતે તેમની મઝાઓ શોધતા થાય છે એટલે પ્રશ્નો વધુ વિકટ બને. ક્યારેક આ મઝાઓ નશો કે આદત બની જાય (ધુમ્રપાન, હુક્કા, દારૂ, પાર્ટીઓ, જુગાર, સટ્ટો, ઓનલાઈન કે મોબાઈલ ચેટિંગ વગેરે), તો ક્યારેક વિકૃતિ (એમએમએસ, હેકિંગ, રેસિંગ, અન્યને નુકસાન વગેરે) ! સ્વાભાવિક છે મઝા મેળવવાની આ આખી માનસિકતામાં ભણવાનું કેટલું બોરિંગ લાગે?! (કમનસીબી તો એ છે કે માત્ર ભણવાનું જ નહી એમને તો શિક્ષકો પણ બોરિંગ અને ડફોળ લાગે છે!) મા-બાપને ભણવા માટે રીતસર ડફણા મારવા પડે એવી પરિસ્થિતિ ઘરે ઘરે થતી જાય છે, એ મુદ્દે સતત ઘર્ષણ વધતું જાય છે અને ના ઈચ્છવા છતાં બંને વચ્ચે એક વૈચારિક અંતર ઉભું થતું જાય છે, મિત્રો તરફ આકર્ષણ વધતું જાય છે.

જીવનમાં કરવી પડતી દરેક વસ્તુમાં મઝા ના હોય, કેટલીક બાબતો કંટાળાજનક હોય તો પણ જવાબદારી અને સિસ્ટમના ભાગ રૂપે કરવી જ પડે; તે પાઠ એમને નાનપણથી જ પઢાવવા પડે. મા-બાપે પણ દર વખતે નવરા પડતાંજ મઝા કરવાની સ્કીમો બનાવવાને બદલે કૌટુંબિક-સામાજીક જવાબદારીઓ વિકસાવે તેવી પ્રવૃતિઓમાં જોતરાવું જોઈએ. જેવું સંતાન બોર થતું હોવાની વાતો કરે કે તરત તેની મઝાના ઉપાયો નહી શોધવાના પરંતુ ચતુરાઈપૂર્વક તેને કંટાળો સહન કરતાં શીખવવું પડે અને કંટાળાજનક પરંતુ જરૂરી એવી દરેક પ્રવૃતિમાં જોતરાયેલા રહેવા માટે જુદી જુદી રીતે પ્રોત્સાહિત કરતાં રહેવું પડે. વાંચન, સંગીત વગેરે જેવા એકલતામાં સાથ આપે તેવા શોખ સંતાનમાં વિકસાવવા જોઈએ જેથી પોતાના કંટાળાનો રચનાત્મક ઉકેલ તે શોધી શકે.

આ ઉપરાંત કિશોરો સાથે કામ લેવામાં કે સંવાદ સાધવામાં તેમની આ મઝા મેળવવાની વૃતિ યાદ રાખીને આગળ વધવાથી એમને તમારામાં, તમારી વાતોમાં કે તમારી સલાહોમાં રસ પડે છે અને સરવાળે ઘર્ષણ થવાના સંજોગો ઘટે છે. (ક્રમશ:)

Image

2 Comments Add yours

  1. dr rakesh patel says:

    sir,
    i m a dr rakesh patel ….m a veterinary doctor and working in a wildlife… this blog is superb and important…..and sensetional like wildlife….

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s